Testament nie jest umową i nie da się w nim uzależnić powołania spadkobiercy od zdarzenia przyszłego. Takie zastrzeżenie zwykle po prostu znika, a powołany dziedziczy bezwarunkowo.

### Najważniejsze punkty

- Zasada: warunek albo termin dodany przy powołaniu spadkobiercy testamentowego traktuje się jak nieistniejący, a samo powołanie pozostaje skuteczne.
- Wyjątek: jeżeli z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez tego zastrzeżenia spadkodawca nie powołałby danej osoby, nieważne jest całe powołanie.
- O skutku decyduje więc rzeczywista wola testatora, odtwarzana z całego dokumentu i z sytuacji, w jakiej powstał, a nie samo brzmienie klauzuli.
- Obu reguł nie stosuje się, gdy warunek ziścił się albo nie ziścił, albo termin nadszedł jeszcze przed otwarciem spadku. Wtedy zastrzeżenie działa normalnie.
- Nieważność dotyczy powołania obarczonego zastrzeżeniem, a nie automatycznie całego testamentu.

### W praktyce

Ryzyko tworzą zapisy typu „powołuję X, jeżeli zaopiekuje się mną do końca życia". Ocena, czy zastrzeżenie było dla spadkodawcy decydujące, przesądza o tym, czy dziedziczy powołany, czy spadkobiercy ustawowi. Wola uzależniona od zachowania spadkobiercy bywa wyrażana przez inne instytucje testamentowe niż warunek dołączony do samego powołania.

Kodeks cywilny

Spadkodawca nie może skutecznie związać spadkobiercy nakazem, by ten zachował spadek i przekazał go dalej wskazanej osobie. Takie postanowienie testamentu nie tworzy obowiązku, lecz przekształca się w zwykłe podstawienie: osoba wskazana jako kolejna dziedziczy tylko wtedy, gdy pierwszy powołany nie chce lub nie może być spadkobiercą.

### Najważniejsze punkty

- Zobowiązanie spadkobiercy do zachowania spadku i pozostawienia go innej osobie nie wiąże go prawnie.
- Ustawa nadaje takiemu postanowieniu jeden skutek: powołanie tej innej osoby na wypadek, gdyby spadkobierca nie chciał lub nie mógł dziedziczyć.
- Spadkobierca powołany w ten sposób nabywa spadek bez ograniczeń w rozporządzaniu nim.
- Wyjątek: jeżeli z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez tego ograniczenia spadkodawca w ogóle by go nie powołał, powołanie jest nieważne.
- Ocena tego wyjątku opiera się na woli spadkodawcy odtworzonej z całego testamentu, a nie na samym brzmieniu jednego postanowienia.

### W praktyce

Konstrukcja bywa używana, gdy testator chce zapewnić przekazanie majątku „dalej", na przykład wnukom po dzieciach. Skutek jest jednak inny, niż zakłada autor testamentu: majątek trafia do pierwszego spadkobiercy na własność, a kolejna osoba dziedziczy wyłącznie jako podstawiona. Ryzyko dotyczy sytuacji, w której ograniczenie okaże się dla spadkodawcy decydujące, bo wtedy powołanie upada w całości.

Nieważność powołania

Nieważność powołania w przepisach

Kodeks cywilny2 przepisy