Nieważność

Nieważność oznacza brak skutków prawnych, które miały powstać wskutek dokonania czynności prawnej, uchwały albo innego aktu. W polskim prawie nieważność jest najczęściej skutkiem naruszenia przepisu bezwzględnie obowiązującego, który określa wymagania dotyczące treści, formy lub sposobu dokonania czynności. Czynność nieważna jest co do zasady traktowana tak, jakby nie wywołała zamierzonych skutków od chwili jej dokonania.

Nieważność może wynikać między innymi z:

• dokonania czynności bez wymaganej zgody przedstawiciela,
• niezachowania formy zastrzeżonej pod rygorem nieważności,
• dokonania czynności wbrew ustawowemu zakazowi zbywania lub obciążania,
• sprzeczności treści czynności z ustawą albo zasadami współżycia społecznego,
• zastrzeżenia niedopuszczalnego warunku,
• naruszenia przepisów regulujących podejmowanie uchwał przez określone podmioty.

W praktyce wyróżnia się przede wszystkim nieważność bezwzględną, która może być uwzględniana niezależnie od woli stron, oraz przypadki, w których ustawa przewiduje możliwość podważenia czynności przez uprawnioną osobę. Stwierdzenie nieważności przez sąd lub inny właściwy organ może mieć charakter deklaratoryjny, czyli potwierdzać stan istniejący od początku. Nie należy utożsamiać go z unieważnieniem, które w niektórych regulacjach oznacza odrębny sposób pozbawienia aktu skutków prawnych.

Pojęcie nieważności występuje w szczególności w prawie cywilnym, prawie spółek, prawie administracyjnym oraz w regulacjach dotyczących nieruchomości, budownictwa i gospodarki wodnej. Może odnosić się zarówno do umów i innych czynności prawnych, jak i do uchwał organów lub określonych rozstrzygnięć. Jeżeli nieważność dotyczy czynności wymagającej wpisu, wydania świadczenia albo wykonania innego działania, może prowadzić także do obowiązku zwrotu wzajemnych świadczeń lub usunięcia skutków dokonanej czynności.