Nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności

„Nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności” to pojęcie ustawowe używane w ustawie „Imprezy turystyczne i powiązane usługi turystyczne”. Oznacza sytuację wyjątkową z punktu widzenia strony, która się na nią powołuje, pozostającą poza jej kontrolą i powodującą skutki, których nie dało się zapobiec mimo podjęcia wszelkich rozsądnych działań.

Aby można było mówić o takich okolicznościach, muszą być spełnione łącznie określone elementy:

• sytuacja powinna pozostawać poza kontrolą strony powołującej się na nią, a więc nie może być zdarzeniem, którym ta strona mogła swobodnie kierować albo któremu mogła skutecznie zapobiec;
• jej skutków nie można było uniknąć, nawet przy zachowaniu należytej, racjonalnie oczekiwanej staranności;
• ocena powinna uwzględniać konkretne okoliczności sprawy, w szczególności to, jakie działania były w danej sytuacji rozsądnie możliwe.

Samo wystąpienie trudności, niedogodności lub niekorzystnych warunków nie przesądza jeszcze o zastosowaniu tego pojęcia. Istotne jest połączenie dwóch cech: brak kontroli nad sytuacją oraz niemożność uniknięcia jej skutków pomimo podjęcia odpowiednich działań. Nie wystarcza więc powołanie się na zdarzenie, którego konsekwencjom można było zapobiec albo które można było ograniczyć przy zastosowaniu racjonalnych środków.

W ustawie pojęcie to służy do oceny, czy określona strona może skutecznie uzasadnić swoje stanowisko lub działanie szczególną sytuacją związaną z realizacją imprezy turystycznej albo powiązanej usługi turystycznej. Ma zatem znaczenie praktyczne przy ustalaniu, czy dane zdarzenie mieści się w ustawowej kategorii sytuacji wyjątkowych. Ocena nie zależy wyłącznie od nazwy nadanej zdarzeniu, lecz od jego rzeczywistego charakteru, wpływu na wykonanie obowiązków oraz możliwości podjęcia rozsądnych działań zapobiegawczych. Poza zakresem pojęcia pozostają sytuacje, nad którymi strona miała kontrolę lub których skutkom mogła uniknąć.