Niepodatkowe należności budżetowe

Niepodatkowe należności budżetowe to określona kategoria obowiązkowych świadczeń pieniężnych związanych z działalnością państwa albo jednostek samorządu terytorialnego. Pojęcie to zostało zdefiniowane w ustawie „Ordynacja podatkowa” i służy wyodrębnieniu należności, które mają publicznoprawny charakter, ale nie są podatkami ani opłatami.

Aby dane świadczenie można było zaliczyć do tej kategorii, muszą być spełnione łącznie trzy podstawowe przesłanki:

• świadczenie nie może być podatkiem ani opłatą,
• musi stanowić dochód budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego,
• musi wynikać ze stosunku publicznoprawnego.

Pierwsza przesłanka wskazuje, że chodzi o należności odrębne od podstawowych, ustawowo wyróżnionych form dochodów publicznych, czyli podatków i opłat. Druga wiąże świadczenie z finansami publicznymi, ponieważ uzyskane środki zasilają jeden z dwóch wskazanych rodzajów budżetu. Trzecia przesłanka oznacza, że źródłem obowiązku zapłaty jest relacja uregulowana w prawie publicznym, a nie zwykła umowa lub inny stosunek o charakterze prywatnym.

W praktyce definicja pomaga ustalić, czy konkretna należność należy do grupy publicznych dochodów innych niż podatki i opłaty. Ma to znaczenie przy porządkowaniu terminologii stosowanej w prawie finansów publicznych oraz przy odróżnianiu takich należności od zobowiązań cywilnoprawnych. Sam fakt, że określona kwota trafia do budżetu, nie wystarcza jeszcze do zakwalifikowania jej jako niepodatkowej należności budżetowej. Konieczne jest także ustalenie, że obowiązek jej uiszczenia wynika ze stosunku publicznoprawnego i że świadczenie nie ma charakteru podatku ani opłaty.