Nieobecność

Nieobecność w prawie oznacza faktyczny brak osoby w miejscu lub w czasie, w którym jej obecność ma znaczenie prawne. Termin ten nie ma jednej, uniwersalnej definicji. Jego znaczenie wynika z rodzaju postępowania, funkcji pełnionej przez daną osobę oraz przepisu, który określa skutki jej braku.

Nieobecność może dotyczyć w szczególności:

• strony, uczestnika albo innej osoby w postępowaniu sądowym,
• osoby podejrzanej lub oskarżonej, która nie stawia się na czynność procesową albo nie uczestniczy w rozprawie,
• cudzoziemca, który nie przebywa w wyznaczonym ośrodku,
• osoby pełniącej funkcję publiczną lub kierowniczą, której czasowo nie ma albo która nie może wykonywać obowiązków,
• sprawcy, który pozostaje poza miejscem, w którym powinien przebywać, a następnie dobrowolnie powraca.

W postępowaniu karnym nieobecność oskarżonego nie zawsze powoduje odroczenie rozprawy lub zakaz przeprowadzenia dowodów. Przepisy mogą pozwalać na dokonanie określonych czynności pod warunkiem zachowania gwarancji procesowych, poinformowania oskarżonego o dalszym terminie oraz zapewnienia możliwości złożenia wniosku o uzupełnienie postępowania dowodowego. W innych sytuacjach wydanie orzeczenia pod nieobecność sprawcy może być przeszkodą w wykonaniu orzeczenia wydanego przez inne państwo, zwłaszcza gdy osoba skazana nie została właściwie pouczona albo nie miała możliwości doprowadzenia do ponownego rozpoznania sprawy.

W prawie karnym dobrowolny powrót sprawcy po nieobecności trwającej nie dłużej niż 14 dni może uzasadniać nadzwyczajne złagodzenie kary albo odstąpienie od jej wymierzenia, jeżeli spełnione są pozostałe warunki ustawowe.

Nieobecność może mieć także znaczenie organizacyjne. Statut lub przepis może wskazywać osobę zastępującą przewodniczącego, dyrektora albo innego kierownika podczas jego nieobecności. Zwykle określa wtedy zakres zastępstwa, w tym możliwość kierowania jednostką i reprezentowania jej na zewnątrz. Nieobecność bywa też podstawą określenia skutków administracyjnych, na przykład wobec cudzoziemca, który nie przebywa w ośrodku zapewniającym pomoc socjalną.