Niegodność dziedziczenia

Niegodność dziedziczenia to instytucja prawa spadkowego, która pozbawia określoną osobę możliwości dziedziczenia po spadkodawcy z powodu jej szczególnie nagannego zachowania. Nie powstaje automatycznie. O niegodności orzeka sąd w postępowaniu wszczętym na żądanie osoby mającej w tym interes, a podstawą rozstrzygnięcia mogą być wyłącznie przyczyny wskazane w przepisach.

Za niegodnego może zostać uznany spadkobierca, który między innymi:

• umyślnie dopuścił się ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
• podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia albo odwołania testamentu lub uniemożliwił mu dokonanie takiej czynności,
• umyślnie ukrył albo zniszczył testament, podrobił go lub przerobił, bądź świadomie posłużył się testamentem podrobionym lub przerobionym,
• uporczywie nie wykonywał obowiązku alimentacyjnego wobec spadkodawcy,
• uporczywie nie wykonywał obowiązku pieczy nad spadkodawcą, wynikającego między innymi z relacji rodzinnej lub obowiązku wzajemnej pomocy.

Skutkiem uznania za niegodnego jest traktowanie tej osoby tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. Nie otrzymuje ona udziału spadkowego ani korzyści przypadających jej z dziedziczenia, a w określonych sytuacjach jej udział mogą uzyskać jej zstępni. Niegodność różni się od odrzucenia spadku i od wydziedziczenia. Odrzucenie jest czynnością spadkobiercy, wydziedziczenie wynika z rozrządzenia testamentowego, natomiast niegodność wymaga orzeczenia sądu i jest następstwem zachowania uznanego przez ustawę za szczególnie naganne.

Spadkodawca może przebaczyć spadkobiercy. Przebaczenie wyłącza możliwość uznania go za niegodnego, nawet jeśli wcześniej wystąpiła ustawowa przyczyna niegodności. Przepisy o niegodności stosuje się odpowiednio także do zapisów, w tym zapisów windykacyjnych, co może prowadzić do pozbawienia zapisobiercy przewidzianej dla niego korzyści.