Niedbalstwo

Niedbalstwo to w prawie polskim forma zawinionego działania albo zaniechania, polegająca na niezachowaniu wymaganej ostrożności i staranności, mimo że można było przewidzieć możliwość wystąpienia negatywnych skutków. Osoba niedbała nie chce wywołać szkody ani innego skutku, ale postępuje w sposób, który można jej zarzucić z powodu niewłaściwej oceny sytuacji lub zaniechania odpowiednich działań.

Ocena niedbalstwa jest dokonywana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Znaczenie mogą mieć między innymi rodzaj wykonywanej czynności, dostępne informacje, wymagane kwalifikacje, doświadczenie oraz czas i warunki działania. Punktem odniesienia jest staranność, jakiej można oczekiwać od osoby znajdującej się w podobnej sytuacji. Od profesjonalisty, przedsiębiorcy albo członka organu spółki może być wymagana podwyższona staranność.

W praktyce rozróżnia się zwykłe niedbalstwo i rażące niedbalstwo. Rażące niedbalstwo oznacza szczególnie poważne lekceważenie podstawowych reguł ostrożności. To, czy dane zachowanie ma taki charakter, wpływa niekiedy na zakres odpowiedzialności albo możliwość wyłączenia ochrony przewidzianej w umowie lub ustawie.

Znaczenie prawne niedbalstwa:

• w prawie cywilnym może być podstawą odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę, jeżeli spełnione są także pozostałe przesłanki odpowiedzialności;
• w prawie ubezpieczeniowym może decydować o odpowiedzialności ubezpieczyciela albo o jej ograniczeniu, zależnie od rodzaju szkody i treści stosunku ubezpieczenia;
• w prawie przewozowym może wpływać na zakres odszkodowania za utratę, uszkodzenie lub ubytek przesyłki;
• w prawie spółek handlowych może prowadzić do odpowiedzialności członków organów lub innych osób za podanie nieprawdziwych danych albo za szkodę wyrządzoną spółce;
• w postępowaniu cywilnym może mieć znaczenie dla oceny, czy strona nie wykorzystała dostępnych środków obrony, a także dla uprawnień interwenienta ubocznego.

Niedbalstwo odróżnia się od umyślności, ponieważ przy umyślności sprawca chce wywołać określony skutek albo godzi się na jego wystąpienie. Nie każda pomyłka oznacza jednak niedbalstwo. Konieczne jest ustalenie, że w danych warunkach można było zachować większą staranność.