Natychmiastowa wykonalność

Natychmiastowa wykonalność oznacza możliwość wykonania rozstrzygnięcia przed uzyskaniem przez nie ostateczności albo prawomocności. W praktyce pozwala na podjęcie czynności wynikających z decyzji lub wyroku, mimo że środek odwoławczy może być jeszcze wniesiony albo postępowanie odwoławcze nadal się toczy. Nie usuwa to prawa do odwołania i nie przesądza o końcowym wyniku sprawy.

W postępowaniu administracyjnym decyzja nieostateczna co do zasady nie podlega wykonaniu. Wyjątkiem jest nadanie jej rygoru natychmiastowej wykonalności albo wskazanie w przepisach, że określony rodzaj decyzji jest wykonalny od razu. Rygor może być związany z potrzebą niezwłocznej ochrony interesu publicznego, ważnego interesu strony lub z koniecznością szybkiego usunięcia zagrożenia. Występuje między innymi przy decyzjach dotyczących zajęcia lub ograniczenia korzystania z nieruchomości, a także przy nakazach usunięcia uchybień lub wstrzymania działalności zakładu. W prawie podatkowym niektóre decyzje, w tym decyzja o zabezpieczeniu, mogą być natychmiast wykonalne z mocy prawa.

W postępowaniu cywilnym natychmiastowa wykonalność jest najczęściej skutkiem nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Wyrok może być wtedy wykonany przed jego prawomocnością, jednak przepisy przewidują ograniczenia, zwłaszcza gdy wykonanie mogłoby spowodować dla pozwanego niepowetowaną szkodę. Szczególne regulacje dotyczą także spraw przeciwko Skarbowi Państwa. Rygor wygasa w razie ogłoszenia albo podpisania orzeczenia, które zmienia lub uchyla wyrok objęty tym rygorem.

Pojęcie występuje również w postępowaniach karnych skarbowych i w innych szczególnych procedurach. Jego znaczenie praktyczne polega na przyspieszeniu wykonania rozstrzygnięcia, zanim zakończy się kontrola instancyjna. Jeżeli rozstrzygnięcie zostanie następnie uchylone lub zmienione, wykonanie może wymagać wstrzymania albo odwrócenia jego skutków na zasadach określonych w danej procedurze.