Naruszenie

Naruszenie w polskim prawie oznacza zachowanie sprzeczne z obowiązującą normą prawną, polegające na działaniu albo zaniechaniu działania wymaganego przez przepisy. Termin ten ma charakter ogólny i może odnosić się zarówno do naruszenia prawa podmiotowego innej osoby, jak i do złamania obowiązku, zakazu, zasad postępowania lub wymagań dotyczących określonej czynności.

Naruszenie może mieć różny zakres i ciężar. W praktyce wyróżnia się między innymi:

• naruszenie przepisów materialnych, dotyczących praw i obowiązków stron, na przykład zasad nabywania praw do nieruchomości lub obrotu akcjami,
• naruszenie przepisów proceduralnych, związanych z przebiegiem postępowania, udziałem stron i przeprowadzaniem dowodów,
• naruszenie praw osoby, wierzyciela, akcjonariusza albo innego podmiotu,
• naruszenie zwykłe oraz rażące, czyli oczywiste, poważne i istotne z punktu widzenia celu przepisu.

Skutki naruszenia zależą od treści konkretnej regulacji. Może ono powodować nieważność czynności prawnej, odmowę dokonania czynności przez organ, obowiązek usunięcia stanu niezgodnego z prawem, przywrócenia poprzedniego stanu albo ustanowienia dodatkowego zabezpieczenia. W niektórych przypadkach naruszenie jest podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej, dyscyplinarnej, administracyjnej lub karnej. Przepisy mogą także przewidywać szczególne konsekwencje naruszenia zasad wykonywania widzeń w zakładzie karnym, obowiązków kuratora, reguł bezpieczeństwa hipoteki albo prawa celnego.

Samo stwierdzenie naruszenia nie przesądza jeszcze o rodzaju odpowiedzialności. Znaczenie mają między innymi charakter przepisu, stopień winy, rozmiar skutków, powtarzalność zachowania oraz to, czy ustawa wiąże z naruszeniem konkretną sankcję. W postępowaniu karnym lub cywilnym naruszenie może być również podstawą zaskarżenia orzeczenia albo dochodzenia roszczeń. Termin ten występuje w wielu dziedzinach prawa, między innymi w prawie cywilnym, handlowym, karnym, karnym wykonawczym, procesowym, administracyjnym, budowlanym i celnym.