Nakaz europejski

Nakaz europejski to ogólne określenie instrumentu prawnego stosowanego w sprawach transgranicznych w Unii Europejskiej. Nie oznacza jednego, jednolitego rodzaju nakazu. Jego znaczenie zależy od tego, czy występuje w postępowaniu cywilnym, karnym albo dotyczącym zabezpieczenia lub przeprowadzania dowodów. Wspólną cechą tych instrumentów jest ułatwienie uznawania i wykonywania określonych rozstrzygnięć albo realizacji czynności prawnych w innym państwie.

W sprawach cywilnych występują w szczególności:

• europejski nakaz zapłaty, stosowany w transgranicznych sprawach o zapłatę. Jeżeli pozwany nie wniesie sprzeciwu w przewidzianym trybie, nakaz może stanowić podstawę dalszego dochodzenia należności w państwie, w którym ma zostać wykonany. Wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy nakazu i może prowadzić do przekazania sprawy do właściwego sądu albo do umorzenia postępowania na żądanie powoda;
• europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym, służący zabezpieczeniu środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym dłużnika. Z jego wydaniem wiążą się obowiązki sądu dotyczące doręczenia wierzycielowi nakazu albo postanowienia o odmowie jego wydania;
• europejskie postępowanie nakazowe, w ramach którego określone czynności mogą wykonywać sądy oraz referendarze sądowi, zgodnie z właściwością przewidzianą w przepisach.

W sprawach karnych europejski nakaz aresztowania jest orzeczeniem wydawanym w celu zatrzymania i przekazania osoby ściganej lub skazanej innemu państwu. Postępowanie obejmuje między innymi doręczenie nakazu, przesłuchanie osoby, pouczenie o jej prawach, rozstrzygnięcie o przekazaniu oraz zachowanie ustawowych terminów. Nie jest to krajowy nakaz aresztowania, lecz instrument współpracy sądowej między państwami.

Odrębnym środkiem jest europejski nakaz dochodzeniowy, który służy uzyskaniu dowodów lub przeprowadzeniu czynności dowodowej na potrzeby postępowania prowadzonego w innym państwie. Może mieć zastosowanie także w określonych sprawach o wykroczenia. Nakazy europejskie mają więc znaczenie praktyczne przede wszystkim jako sformalizowane sposoby dochodzenia roszczeń, zabezpieczania majątku, przekazywania osób i uzyskiwania dowodów poza granicami państwa prowadzącego postępowanie.