Nakaz

Nakaz to wiążące polecenie określonego zachowania, wydane przez uprawniony organ na podstawie przepisów prawa. Może zobowiązywać do działania, na przykład wykonania określonej czynności, wydania przedmiotu lub przywrócenia stanu poprzedniego, albo ustanawiać obowiązek powstrzymania się od określonego zachowania. Nakaz nie jest więc synonimem zakazu, choć zakaz stanowi jeden z możliwych sposobów ukształtowania obowiązku prawnego.

Zakres i forma nakazu zależą od dziedziny prawa oraz podstawy jego wydania. Nakaz może być skierowany do konkretnej osoby lub podmiotu, a także dotyczyć szerszej kategorii adresatów na określonym obszarze. Zwykle wskazuje organ wydający, adresata, wymagane zachowanie, termin albo czas obowiązywania oraz skutki niewykonania. Może mieć charakter procesowy, administracyjny, karny albo wykonawczy.

W postępowaniu karnym występują między innymi europejski nakaz aresztowania, nakazy związane z poszukiwaniem i zatrzymaniem osoby oraz czynnościami przeszukania. Europejski nakaz aresztowania służy przekazaniu osoby między państwami w celu przeprowadzenia postępowania karnego albo wykonania kary. Jego wydanie jest ograniczone ustawowymi przesłankami, w tym wymaganiem interesu wymiaru sprawiedliwości. W prawie karnym nakazy mogą także wiązać się ze środkami zabezpieczającymi, zakazami i obowiązkami orzekanymi wobec skazanego.

W prawie administracyjnym i budowlanym nakaz może zobowiązywać właściciela lub inny podmiot do rozbiórki obiektu albo odtworzenia wcześniejszego stanu. W prawie wodnym nakazy są jednym z instrumentów ochrony ujęć wody i urządzeń pomiarowych, mogąc określać sposób korzystania z gruntów i wód na obszarze strefy ochronnej. Nieprzestrzeganie nakazu, zakazu lub ograniczenia może prowadzić do zastosowania środków przymusu, odpowiedzialności wykroczeniowej albo innych konsekwencji przewidzianych w przepisach. Nakaz podlega wykonaniu w zakresie i czasie określonym przez właściwy organ, a jego skutki mogą być uzależnione od uprawomocnienia się rozstrzygnięcia.