Przejdź do treści

Hasło słownika

Nadużycie prawa

Występuje w 4 aktach prawnych, w sumie 8 razy.

  • 4akty prawne
  • 8przepisy

Nadużycie prawa - definicja

Nadużycie prawa oznacza korzystanie z przysługującego uprawnienia w sposób sprzeczny z jego celem, zasadami uczciwego postępowania lub funkcją, jaką prawo ma spełniać. Samo istnienie prawa po stronie określonej osoby nie uzasadnia każdego sposobu jego wykonywania. Ocenie podlega przede wszystkim sposób, cel i skutki działania, a także to, czy uprawnienie jest wykorzystywane zgodnie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem.

Nadużycie prawa ma charakter ocenny. Uwzględnia się okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności interesy innych uczestników postępowania, rzeczywisty cel czynności oraz jej proporcjonalność. Stwierdzenie nadużycia nie musi oznaczać, że samo uprawnienie nie istniało. Może jednak prowadzić do odmowy udzielenia ochrony prawnej albo do zastosowania innych przewidzianych prawem konsekwencji.

Występują różne postacie tego zjawiska:

  • nadużycie prawa podmiotowego, gdy uprawniony wykonuje swoje prawo w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub jego przeznaczeniem;
  • nadużycie prawa procesowego, polegające między innymi na podejmowaniu czynności pozornych, powtarzalnych lub obliczonych głównie na przewlekanie postępowania albo utrudnianie działania drugiej stronie;
  • nadużycie prawa w prawie podatkowym, związane z wykorzystywaniem konstrukcji prawnych lub transakcji, które formalnie odpowiadają przepisom, lecz służą przede wszystkim uzyskaniu korzyści podatkowej sprzecznej z celem tych przepisów.

Skutki nadużycia zależą od dziedziny prawa i rodzaju naruszenia. W postępowaniu cywilnym sąd może pominąć określoną czynność, obciążyć stronę dodatkowymi kosztami albo nałożyć grzywnę. W sprawach podatkowych korzyść uzyskana wskutek nadużycia może zostać zakwestionowana, a rozliczenie może uwzględniać rzeczywisty charakter czynności. W prawie spółek stwierdzenie nadużycia może mieć znaczenie dla rozliczenia kosztów czynności podjętej na żądanie wspólnika. Termin ten służy zatem przeciwdziałaniu wykorzystywaniu prawa w sposób formalnie dopuszczalny, lecz niezgodny z jego funkcją.

Opracowanie redakcyjne Kancelarium. Ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Nadużycie prawa w przepisach

Wszystkie hasła na literę N