Mutageneza

Mutageneza to proces celowego lub kontrolowanego wywoływania zmian w materiale dziedzicznym, które mogą zostać przekazane kolejnym pokoleniom komórek albo organizmów. W rozumieniu ustawy „Mikroorganizmy i organizmy genetycznie zmodyfikowane” istotne jest nie samo wystąpienie dowolnej zmiany genetycznej, lecz jej indukowanie, czyli spowodowanie za pomocą określonego działania lub czynnika. Zmiana ma mieć charakter mutacji, a więc dotyczyć informacji dziedzicznej, oraz być skokowa, czyli pojawiać się jako wyraźna, nagła zmiana, a nie jako stopniowe dostosowanie organizmu.

Do podstawowych elementów tego pojęcia należą:

• działanie prowadzące do powstania zmiany genetycznej,
• dziedziczność tej zmiany,
• mutacyjny i skokowy charakter zmiany,
• możliwość wykorzystania czynników fizycznych lub chemicznych do jej wywołania.

Ustawa wskazuje przykładowo promieniowanie jonizujące oraz substancje chemiczne. Sformułowanie „w szczególności” oznacza, że są to typowe przykłady sposobów indukowania mutacji, a nie zamknięty katalog wszystkich możliwych czynników. O zakwalifikowaniu danego procesu jako mutagenezy decyduje przede wszystkim jego skutek w postaci wywołania dziedzicznej mutacji, a nie wyłącznie rodzaj zastosowanego środka.

Pojęcie ma znaczenie dla opisu i rozróżniania procesów, w których zmienia się materiał genetyczny mikroorganizmów lub organizmów. Pozwala wskazać, że chodzi o uzyskanie określonej zmiany dziedzicznej przez jej indukcję, a nie o każdą zmianę zachodzącą w organizmie. W praktyce termin może być używany do identyfikowania techniki lub procesu, którego rezultatem jest powstanie cechy wynikającej z mutacji i możliwej do przekazania potomstwu. Dzięki ustawowej definicji pojęcie jest interpretowane przez pryzmat trzech kwestii: sposobu wywołania zmiany, jej charakteru oraz możliwości dziedziczenia.