Kodeks cywilny

Art. 991 Kodeksu cywilnego reguluje instytucję zachowku, która ma na celu ochronę najbliższych członków rodziny spadkodawcy przed całkowitym pozbawieniem ich udziału w majątku spadkowym. Zachowek jest instytucją prawa spadkowego, która zapewnia określonym osobom prawo do części majątku spadkowego, nawet wbrew woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie.

1. **Krąg uprawnionych do zachowku**:
   - Zgodnie z art. 991 § 1, uprawnionymi do zachowku są zstępni (dzieci, wnuki itd.), małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Oznacza to, że osoby te muszą być potencjalnymi spadkobiercami ustawowymi, aby mogły domagać się zachowku.

2. **Wysokość zachowku**:
   - Wysokość zachowku zależy od sytuacji życiowej uprawnionego. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy lub jest małoletnim zstępnym, przysługuje mu dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym.
   - W innych przypadkach uprawnionemu przysługuje połowa wartości tego udziału.

3. **Formy zaspokojenia zachowku**:
   - Zachowek może być zaspokojony w różny sposób: poprzez darowiznę uczynioną przez spadkodawcę, powołanie do spadku, zapis, świadczenie od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w żadnej z tych form, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

4. **Roszczenie o zachowek**:
   - Uprawniony do zachowku, który nie otrzymał należnego mu udziału, może wystąpić z roszczeniem przeciwko spadkobiercy o zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Roszczenie to ma na celu wyrównanie różnicy między wartością zachowku a tym, co uprawniony faktycznie otrzymał.

5. **Znaczenie praktyczne**:
   - Instytucja zachowku ma duże znaczenie praktyczne, ponieważ chroni interesy najbliższych członków rodziny spadkodawcy, którzy mogliby zostać pominięci w testamencie. Dzięki zachowkowi, osoby te mają gwarancję otrzymania części majątku spadkowego, co może być szczególnie istotne w sytuacjach, gdy spadkodawca rozdysponował majątek w sposób niekorzystny dla najbliższych.

Podsumowując, art. 991 Kodeksu cywilnego wprowadza mechanizm ochronny dla najbliższych członków rodziny spadkodawcy, zapewniając im prawo do części majątku spadkowego, nawet wbrew woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie. Zachowek pełni funkcję zabezpieczającą, chroniąc przed całkowitym pozbawieniem udziału w spadku osoby, które z mocy prawa powinny być do niego powołane.

Wprowadzone zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) dotyczące fundacji rodzinnej mają na celu uregulowanie kwestii podatkowych związanych z nową instytucją prawną, jaką jest fundacja rodzinna, wprowadzoną ustawą z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do poszczególnych zmian.

1. **Definicja fundacji rodzinnej (art. 5a pkt 50)**
   - Nowy pkt 50 w art. 5a wprowadza definicję fundacji rodzinnej oraz fundacji rodzinnej w organizacji. Jest to konieczne, aby jednoznacznie określić, jakie podmioty są objęte przepisami dotyczącymi fundacji rodzinnej w kontekście ustawy o PIT.

2. **Przychody z fundacji rodzinnej (art. 20 ust. 1g)**
   - Dodanie ust. 1g do art. 20 precyzuje, że przychody z tytułu otrzymania lub postawienia do dyspozycji świadczenia oraz mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej są traktowane jako przychody z innych źródeł. Przychód powstaje w ostatnim dniu miesiąca, w którym podatnik otrzymał świadczenie lub mienie, co zapewnia jasność co do momentu powstania obowiązku podatkowego.

3. **Zwolnienia podatkowe (art. 21 ust. 1 pkt 157 oraz ust. 49 i 50)**
   - Nowy pkt 157 w art. 21 ust. 1 wprowadza zwolnienia podatkowe dla przychodów z fundacji rodzinnej dla fundatora oraz osób bliskich fundatorowi, zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn. Zwolnienia te mają na celu zmniejszenie obciążeń podatkowych dla najbliższej rodziny fundatora.
   - Ust. 49 precyzuje, że zwolnienie dotyczy części przychodów odpowiadającej proporcji, o której mowa w art. 27 ust. 4 ustawy o fundacji rodzinnej.
   - Ust. 50 wyłącza możliwość stosowania zwolnienia do świadczeń, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej, co zapobiega nadużyciom.

4. **Stawki podatkowe (art. 30 ust. 1 pkt 17)**
   - Nowy pkt 17 w art. 30 ust. 1 wprowadza stawki podatkowe dla przychodów z fundacji rodzinnej: 10% dla osób bliskich fundatorowi (I i II grupa podatkowa) oraz 15% dla pozostałych przychodów. Jest to istotne dla określenia wysokości zobowiązań podatkowych beneficjentów fundacji rodzinnej.

5. **Obowiązki płatnika (art. 41 ust. 7a i 7b)**
   - Nowe ust. 7a i 7b w art. 41 określają obowiązki płatnika w przypadku świadczeń niepieniężnych. Płatnik musi obliczać zryczałtowany podatek za poszczególne miesiące, a podatnik jest zobowiązany wpłacić należny podatek do 10. dnia miesiąca następującego po miesiącu otrzymania świadczenia. Te przepisy mają na celu zapewnienie terminowego i prawidłowego rozliczenia podatku.

Podsumowując, wprowadzone zmiany mają na celu kompleksowe uregulowanie kwestii podatkowych związanych z fundacjami rodzinnymi, zapewniając jasność i przejrzystość przepisów oraz minimalizując ryzyko nadużyć. Nowe przepisy uwzględniają specyfikę fundacji rodzinnych, wprowadzając odpowiednie zwolnienia i stawki podatkowe, co ma na celu wspieranie tej formy zarządzania majątkiem rodzinnym.

Mienie fundacyjne

Mienie fundacyjne w przepisach

Kodeks cywilny2 przepisy

o fundacji rodzinnej2 przepisy