Przepis określa podstawowy zakres działalności kuratorów sądowych oraz wskazuje, z czym związane są wykonywane przez nich zadania. Kuratorzy realizują zadania **wychowawczo-resocjalizacyjne, diagnostyczne, profilaktyczne i kontrolne**. Oznacza to, że ich rola obejmuje kilka różnych obszarów, które mogą służyć zarówno oddziaływaniu wychowawczemu i resocjalizacyjnemu, jak i rozpoznawaniu określonych okoliczności, zapobieganiu niepożądanym zjawiskom oraz sprawowaniu kontroli.

Zadania te nie wynikają wyłącznie z ogólnego zakresu pracy kuratorów, lecz są „określone przez prawo”. Przepis nie wylicza konkretnych czynności, wskazuje natomiast ich charakter oraz podstawowe powiązanie z działalnością sądu. Wszystkie wymienione zadania pozostają związane z **wykonywaniem orzeczeń sądu**, a więc dotyczą realizacji rozstrzygnięć wydanych przez sąd.

Znaczenie praktyczne przepisu polega na zarysowaniu ustawowej funkcji kuratorów sądowych. Pokazuje on, że ich działalność nie ogranicza się do jednego rodzaju czynności, lecz może obejmować działania o charakterze wychowawczym, rozpoznawczym, zapobiegawczym i nadzorczym, o ile pozostają one związane z wykonywaniem orzeczeń sądu. Przepis wyznacza więc ogólne ramy tej działalności, pozostawiając określenie poszczególnych zadań innym regulacjom prawa.

o kuratorach sądowych.

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2001/1071/text/U/D20011071Lj.pdf

Przepis reguluje zasady obowiązujące w okresie przejściowym, dotyczące wynagrodzeń kuratorów zawodowych, ryczałtów za wykonywanie dozorów i nadzorów oraz organizacji biura kuratora okręgowego. Jego celem jest zachowanie dotychczasowych rozwiązań do końca wskazanego w przepisie okresu przejściowego oraz określenie zasad ustalenia wynagrodzeń na kolejny etap.

W tym okresie kuratorzy zawodowi zachowują wynagrodzenie zasadnicze i dodatki funkcyjne ustalone na podstawie wcześniejszych przepisów. Za sprawowane dozory lub nadzory przysługuje im ryczałt ustalany na zasadach określonych w art. 90. Wprowadzono przy tym miesięczny limit, zgodnie z którym łączna kwota ryczałtu nie może przekroczyć dziesięciokrotności ryczałtu należnego za jeden dozór lub nadzór, niezależnie od liczby prowadzonych spraw.

Przepis określa również tymczasowy sposób wykonywania funkcji biura kuratora okręgowego. Zadania te powierzono pracownikom sądu okręgowego wyznaczonym przez prezesa tego sądu. Oznacza to, że do czasu wprowadzenia docelowych rozwiązań funkcjonowanie biura opiera się na pracownikach sądu, a nie na odrębnie wskazanej grupie osób.

Rada Ministrów ma określić mnożniki wynagrodzenia zasadniczego kuratorów na podstawie art. 14 ust. 7. Wynagrodzenia przysługujące w kolejnym okresie powinny zostać ustalone tak, aby przeciętne wynagrodzenie zasadnicze kuratorów zawodowych nie było niższe niż 1,8 kwoty bazowej, o której mowa w art. 14 ust. 1. Regulacja wyznacza więc minimalny poziom przeciętnego wynagrodzenia zasadniczego oraz wiąże jego ustalenie z aktem wykonawczym Rady Ministrów.

Przepis określa, kto jest kuratorem sądowym, oraz wprowadza dwa sposoby klasyfikowania kuratorów. W pierwszej kolejności rozróżnia **kuratorów zawodowych** i **kuratorów społecznych**. Są to dwie kategorie kuratorów sądowych wskazane w ust. 1. Określenia „kuratorzy zawodowi” i „kuratorzy społeczni” są skróconymi nazwami używanymi dalej w ustawie.

Drugi podział opiera się na rodzaju spraw, w których kurator wykonuje orzeczenia. Kuratorzy sądowi wykonujący orzeczenia w sprawach karnych są określani jako **kuratorzy dla dorosłych**, natomiast ci, którzy wykonują orzeczenia w sprawach rodzinnych i nieletnich, jako **kuratorzy rodzinni**. O przypisaniu do jednej z tych dwóch grup decyduje więc zakres spraw, w których wykonywane są orzeczenia, a nie samo użycie ogólnego określenia „kurator sądowy”.

W praktyce przepis porządkuje podstawowe nazewnictwo dotyczące kuratorów. Pozwala odróżnić ich według dwóch kryteriów: rodzaju kuratora, zawodowego albo społecznego, oraz rodzaju spraw, karnych albo rodzinnych i nieletnich. Podziały te mogą się łączyć, ponieważ przepis wskazuje zarówno sposób wykonywania funkcji, jak i dziedzinę spraw, w których kurator realizuje orzeczenia. Dzięki temu określenie kuratora sądowego może zostać doprecyzowane przez wskazanie jego kategorii oraz rodzaju prowadzonych spraw.

Przepis określa miejsce wykonywania zadań przez kuratorów sądowych oraz wskazuje, kogo należy rozumieć jako podopiecznych. Zgodnie z ust. 1 kuratorzy działają w środowisku podopiecznych, a więc w ich otoczeniu i miejscach pobytu. Ich aktywność może odbywać się również na terenie zamkniętych zakładów i placówek, w których przebywają te osoby. Przepis wymienia w szczególności zakłady karne, placówki opiekuńczo-wychowawcze oraz placówki leczniczo-rehabilitacyjne. Wyliczenie tych miejsc pokazuje, że wykonywanie zadań kuratora nie jest ograniczone do środowiska otwartego ani do jednego rodzaju placówki.

Ustęp 2 zawiera definicję podopiecznych na potrzeby tego przepisu. Są nimi osoby, których dotyczy postępowanie. Oznacza to, że określenie „podopieczny” odnosi się do związku danej osoby z postępowaniem, a nie wyłącznie do miejsca, w którym osoba ta przebywa. W praktyce przepis wyznacza więc dwie podstawowe zasady: kurator wykonuje zadania także w zamkniętych miejscach pobytu, a zakres osób objętych tym działaniem ustala się przez odniesienie do postępowania, którego dotyczą. Dzięki temu regulacja łączy miejsce realizacji zadań z ustawowym wskazaniem osób, wobec których te zadania są wykonywane.

Przepis określa skład kuratorskiej służby sądowej oraz sposób organizacji jej działania na obszarze właściwości sądu okręgowego. Służbę tworzą kuratorzy sądowi wykonujący czynności służbowe na obszarze właściwości sądu rejonowego, a także kurator okręgowy, jego zastępca albo zastępcy oraz kuratorzy wskazani w art. 37b ust. 1 i art. 38 ust. 2. Ta część regulacji rozróżnia więc osoby działające na poziomie sądu rejonowego od tych, których czynności obejmują obszar właściwości sądu okręgowego.

Drugim kluczowym elementem jest nadzór nad działalnością kuratorów sądowych. Sprawuje go kurator okręgowy, jednak jego kompetencja została ujęta z zastrzeżeniem uprawnień przyznanych w ustawie sądowi, prezesowi sądu lub Ministrowi Sprawiedliwości. Oznacza to, że przepis wskazuje kuratora okręgowego jako podstawowy organ nadzoru, ale jednocześnie uwzględnia istnienie innych uprawnień nadzorczych określonych w ustawie.

W praktyce regulacja porządkuje strukturę kuratorskiej służby sądowej, wskazując zarówno zakres terytorialny wykonywania czynności, jak i podstawową odpowiedzialność za nadzór nad działalnością kuratorów. Rozdzielenie obszaru właściwości sądu rejonowego i sądu okręgowego pozwala określić, na jakim poziomie organizacyjnym działają poszczególni kuratorzy.

Przepis ustanawia zasadę, że **kuratorzy zawodowi tworzą samorząd kuratorski**. Oznacza to, że osoby wykonujące ten zawód występują również jako określona, wspólna grupa zorganizowana w ramach samorządu. Kluczowe znaczenie ma tu podmiot wskazany w przepisie, czyli kuratorzy zawodowi, oraz forma organizacyjna nazwana „samorządem kuratorskim”. Z przepisu wynika więc istnienie samorządu jako wspólnej struktury związanej z wykonywaniem zawodu kuratora zawodowego.

Regulacja ma charakter ustrojowy i ogólny. Nie opisuje szczegółowej organizacji samorządu, jego organów, kompetencji, zasad członkostwa ani sposobu działania. Nie wskazuje również, jakie konkretne zadania samorząd wykonuje i jakie uprawnienia przysługują jego członkom. Przepis ogranicza się do przesądzenia, że samorząd kuratorski jest tworzony przez kuratorów zawodowych. Jego praktyczne znaczenie polega zatem na określeniu podstawy wspólnej reprezentacji i organizacji tej grupy zawodowej, bez rozstrzygania w tym miejscu o szczegółach jej funkcjonowania. Aby ustalić zakres działania samorządu, jego strukturę oraz relacje z kuratorami zawodowymi, konieczne byłoby sięgnięcie do dalszych przepisów ustawy.

Przepis określa skład oraz zasady przewodniczenia okręgowemu zgromadzeniu kuratorów. Członkami tego zgromadzenia są wszyscy kuratorzy zawodowi zatrudnieni w danym okręgu sądowym. Oznacza to, że przynależność do zgromadzenia wynika z zatrudnienia w okręgu, a przepis nie przewiduje dodatkowych warunków członkostwa.

Podstawową zasadą jest przewodniczenie zgromadzeniu przez kuratora okręgowego. Jeżeli kurator okręgowy jest nieobecny, jego funkcję przejmuje zastępca kuratora okręgowego. W okręgu, w którym powołano dwóch zastępców, pierwszeństwo ma pierwszy zastępca, a dopiero w razie jego nieobecności drugi zastępca.

Przepis reguluje również sytuację, w której kurator okręgowy jest nieobecny, a zastępca nie został powołany albo także jest nieobecny. Wtedy zgromadzeniu przewodniczy obecny kurator zawodowy najstarszy służbą. Rozwiązanie to tworzy przejrzystą kolejność zastępstwa i pozwala na prowadzenie prac zgromadzenia także w razie nieobecności osób pełniących funkcje kierownicze. Z punktu widzenia organizacji zgromadzenia istotne jest więc zarówno ustalenie jego pełnego składu, jak i wskazanie osoby uprawnionej do przewodniczenia w każdej z opisanych sytuacji.

Przepis określa zadania okręgowego zgromadzenia kuratorów oraz ograniczenia dotyczące kandydowania do sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji. Zgromadzenie pełni funkcje wyborcze, opiniodawcze i organizacyjne związane z działalnością kuratorskiej służby sądowej.

Do jego kompetencji należy wybór członków sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji. Zgromadzenie zgłasza także prezesowi sądu okręgowego, raz w roku, do 31 marca, po dwóch kandydatów na członków dwóch komisji konkursowych, wskazanych w art. 5b ust. 5 oraz w art. 72 ust. 4. Przepis nie określa składu tych komisji, lecz wskazuje udział zgromadzenia w przedstawianiu kandydatur.

Istotnym zadaniem zgromadzenia jest wysłuchiwanie informacji kuratora okręgowego o działalności kuratorskiej służby sądowej i wyrażanie opinii w tym zakresie. Zgromadzenie wyraża również opinie w sprawach osobowych kuratorów zawodowych, jeżeli zostaną one przedstawione przez kuratora okręgowego lub Ministra Sprawiedliwości. Może ponadto występować do Ministra Sprawiedliwości o podjęcie niezbędnych działań dotyczących funkcjonowania kuratorskiej służby sądowej.

**Ustęp 2 wprowadza ograniczenia wyborcze.** Członek zgromadzenia, przeciwko któremu toczy się postępowanie dyscyplinarne, nie może kandydować do sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji do czasu zakończenia tego postępowania. Takiej możliwości nie mają również kuratorzy wskazani w art. 31 ust. 1, art. 31a ust. 1, art. 37b ust. 1 i art. 38 ust. 2, jednak tylko w okresie delegowania. Przepis wyznacza więc zarówno zakres działania zgromadzenia, jak i warunki udziału w wyborze członków sądu dyscyplinarnego.

Przepis określa organizację orzekania w sprawach dyscyplinarnych kuratorów zawodowych, wskazując właściwe składy i poziomy rozpoznawania tych spraw. Postępowanie przewidziano w dwóch instancjach.

W pierwszej instancji orzeka sąd dyscyplinarny działający w sądzie okręgowym, określany jako „sąd dyscyplinarny pierwszej instancji”. Sąd ten orzeka w składzie 3-osobowym. W drugiej instancji orzeka sąd okręgowy, również w składzie 3 sędziów. Oznacza to rozdzielenie rozpoznawania spraw między odrębnie określony sąd dyscyplinarny pierwszej instancji a sąd okręgowy działający jako druga instancja.

Przepis wskazuje także, kto może orzekać w sądzie dyscyplinarnym pierwszej instancji. Są to kuratorzy zawodowi pełniący służbę w danym okręgu. Uprawnienie to nie obejmuje jednak wszystkich kuratorów. Wyłączono kuratora okręgowego, zastępcę kuratora okręgowego, kuratorów, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 31a ust. 1, art. 37b ust. 1 i art. 38 ust. 2, a także rzecznika dyscyplinarnego. W praktyce przepis określa więc zarówno skład organów orzekających, jak i krąg osób, które mogą uczestniczyć w orzekaniu na pierwszym poziomie. Ustępy 2 i 3 zostały uchylone i nie zawierają obecnie regulacji.

Przepis określa obowiązki kuratorów zawodowych, którzy w chwili wejścia w życie ustawy wykonują dodatkowe zatrudnienie. Jego celem jest uregulowanie sposobu postępowania w związku z wymogiem uzyskania zgody, o której mowa w art. 15 ust. 1.

Kurator zawodowy wykonujący dodatkowe zatrudnienie ma **3 miesiące od dnia wejścia w życie ustawy** na wystąpienie do prezesa sądu okręgowego o wskazaną zgodę. Termin ten dotyczy samego wystąpienia z wnioskiem, a przepis nie określa w tym miejscu dodatkowych wymagań dotyczących jego treści ani sposobu rozpatrzenia.

Drugi obowiązek powstaje w razie nieuzyskania zgody. Jeżeli kurator zawodowy mimo braku zgody nie zrezygnował z dodatkowego zatrudnienia, musi **niezwłocznie zawiadomić o tym prezesa sądu okręgowego**. Oznacza to, że przepis rozróżnia dwa etapy postępowania: najpierw terminowe wystąpienie o zgodę, a następnie, w przypadku jej braku i dalszego wykonywania dodatkowego zatrudnienia, szybkie poinformowanie właściwego prezesa sądu.

Znaczenie praktyczne regulacji polega na nałożeniu na kuratorów zawodowych obowiązku aktywnego uregulowania sytuacji związanej z dodatkowym zatrudnieniem. Samo jego wykonywanie nie zwalnia z konieczności wystąpienia o zgodę, a kontynuowanie zatrudnienia mimo jej nieuzyskania wiąże się z obowiązkiem niezwłocznego zawiadomienia. Przepis wskazuje więc zarówno adresata działań kuratora, jak i terminy lub momenty, w których powinien on podjąć określone czynności.

Przepis określa sposób zachowania statusu kuratorów w chwili wejścia w życie ustawy. Ma charakter przejściowy, ponieważ wskazuje, jakie skutki dla kuratorów zawodowych i społecznych wywołuje rozpoczęcie obowiązywania nowych regulacji.

W odniesieniu do kuratorów zawodowych, o których mowa w art. 7, ustawa przewiduje uzyskanie stopni służbowych. Stopień jest powiązany ze stanowiskiem, na które dany kurator został mianowany na podstawie dotychczasowych przepisów. Oznacza to, że punktem odniesienia pozostaje zarówno zajmowane stanowisko, jak i wcześniejsza podstawa mianowania. Przepis nie ustanawia w tym zakresie odrębnych warunków ani dodatkowej procedury, lecz wiąże uzyskanie odpowiedniego stopnia z dniem wejścia w życie ustawy.

Druga regulacja dotyczy kuratorów społecznych. Z tym samym dniem stają się oni kuratorami społecznymi w rozumieniu niniejszej ustawy. Przepis zachowuje więc ciągłość ich statusu, jednocześnie przypisując go do kategorii kuratorów określonej w nowej ustawie.

Znaczenie praktyczne art. 99 polega na uporządkowaniu sytuacji osób pełniących funkcje kuratorów przed wejściem ustawy w życie. Kuratorzy zawodowi otrzymują stopnie odpowiednie do swoich stanowisk, a kuratorzy społeczni zostają objęci statusem przewidzianym przez nową ustawę. Oba skutki następują w tym samym momencie, bez wskazania w przepisie dodatkowych przesłanek.

Przepis określa podstawowe grupy osób zatrudnionych lub działających w sądach oraz wskazuje zakres ich zadań. Rozróżnia przy tym czynności związane z ochroną prawną, inne niż wymiar sprawiedliwości, od czynności kuratorskich, a także od pracy urzędników, innych pracowników sądowych i asystentów sędziów.

**Referendarze sądowi i starsi referendarze sądowi**, określani łącznie jako „referendarze”, są zatrudniani do wykonywania czynności należących do sądów w zakresie ochrony prawnej. Chodzi o czynności określone w ustawach, które nie obejmują wymiaru sprawiedliwości. Przepis wskazuje więc zarówno krąg osób uprawnionych do ich wykonywania, jak i ustawowy charakter tych czynności.

W sądach działają również **kuratorzy sądowi**, podzieleni na kuratorów rodzinnych i kuratorów dla dorosłych. Tworzą oni służbę kuratorską. Ich zadania obejmują czynności o charakterze wychowawczo-resocjalizacyjnym i profilaktycznym oraz inne czynności określone w przepisach szczególnych. Oznacza to, że przepis wyznacza ogólny zakres ich działalności, pozostawiając określenie pozostałych zadań innym przepisom.

Ponadto w sądach zatrudnia się urzędników i innych pracowników sądowych. Możliwe jest także zatrudnianie asystentów sędziów. Przepis wyróżnia trzy stanowiska asystenckie: młodszego asystenta sędziego, asystenta sędziego i starszego asystenta sędziego. Jednocześnie wyjaśnia, że użyte w przepisach określenie „asystenci sędziów” obejmuje osoby zatrudnione na każdym z tych stanowisk. Regulacja porządkuje więc strukturę personelu sądów i ujednolica znaczenie tego określenia.

Prawo o ustroju sądów powszechnych.

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2001/1070/text/U/D20011070Lj.pdf

Przepis określa podstawowy podział kuratorów sądowych ze względu na sposób wykonywania przez nich czynności zawodowych. Wyróżnia **kuratorów zawodowych**, którzy pełnią swoje czynności zawodowo, oraz **kuratorów społecznych**, wykonujących je społecznie. Rozróżnienie to wskazuje, że służba kuratorska może być realizowana w dwóch odmiennych formach, zależnie od charakteru wykonywanych czynności.

Regulacja ma charakter ogólny. Nie określa szczegółowych wymagań związanych z pełnieniem czynności przez poszczególne grupy kuratorów, nie opisuje ich konkretnych obowiązków ani nie ustanawia zasad organizacyjnych służby. Kwestie te zostały przekazane do uregulowania w odrębnej ustawie. Dotyczy to trzech obszarów wskazanych wprost w przepisie: organizacji służby kuratorskiej, wykonywania obowiązków przez kuratorów sądowych oraz statusu kuratorów sądowych.

Znaczenie praktyczne przepisu polega więc przede wszystkim na wyznaczeniu podstawowej struktury tej służby i wskazaniu źródła dalszych, szczegółowych regulacji. Sam przepis pozwala ustalić, że określenie „kurator sądowy” obejmuje zarówno osobę wykonującą czynności zawodowo, jak i osobę wykonującą je społecznie. Jednocześnie odsyła do odrębnej ustawy w zakresie zasad funkcjonowania całej służby oraz sytuacji prawnej kuratorów. Dzięki temu rozdzielono ogólną klasyfikację kuratorów od szczegółowych przepisów dotyczących ich działalności.

Kuratorzy

Kuratorzy w przepisach

o kuratorach sądowych.11 przepisów

Prawo o ustroju sądów powszechnych.2 przepisy