Księga

„Księga” to w języku prawnym ogólne określenie uporządkowanego zbioru zapisów, dokumentów lub informacji, prowadzonego w określonym celu i według ustalonych zasad. Termin ten nie ma jednego, uniwersalnego znaczenia. Jego zakres wynika z rodzaju księgi oraz z przepisów regulujących daną dziedzinę.

Najważniejsze rodzaje ksiąg to:

• księgi rachunkowe i podatkowe, służące do ewidencjonowania operacji gospodarczych, przychodów, kosztów, składników majątku i zobowiązań;
• księgi wieczyste, w których ujawnia się stan prawny nieruchomości, w szczególności prawa własności i inne prawa rzeczowe;
• księgi i dokumenty spółek, obejmujące dokumentację dotyczącą działalności, wspólników, organów oraz zakończenia bytu prawnego spółki;
• księgi sądowe i urządzenia ewidencyjne, wykorzystywane do rejestrowania spraw, czynności procesowych i informacji potrzebnych do ich obsługi;
• księgi prowadzone w związku z postępowaniem upadłościowym lub innymi rejestrami, w których ujawnia się określone zdarzenia i prawa.

Księga może być prowadzona w formie papierowej albo elektronicznej, jeżeli przepisy dopuszczają taki sposób. Zwykle wymagane są jej kompletność, rzetelność, niewadliwość, czytelność i przechowywanie w określonym miejscu przez oznaczony czas. Niektóre księgi podlegają obowiązkowi udostępnienia organom publicznym, sądom, wspólnikom albo innym osobom uprawnionym. W przypadku ksiąg wieczystych wpisy wywołują skutki związane z ujawnieniem praw do nieruchomości, natomiast księgi rachunkowe stanowią podstawę rozliczeń i kontroli obowiązków publicznoprawnych.

Nierzetelne lub wadliwe prowadzenie księgi, jej nieprzechowywanie albo niedopełnienie obowiązku zgłoszenia faktu jej prowadzenia może skutkować odpowiedzialnością, w tym odpowiedzialnością przewidzianą w Kodeksie karnym skarbowym. Po likwidacji spółki lub organizacji księgi i dokumenty mogą zostać przekazane określonemu przechowawcy, a przepisy mogą przyznawać uprawnionym osobom prawo wglądu do nich. W praktyce księga pełni więc jednocześnie funkcję ewidencyjną, dowodową, informacyjną i kontrolną.