Kryterium

Kryterium w polskim prawie oznacza cechę, warunek albo miernik, na podstawie którego ocenia się określony stan faktyczny, osobę, wniosek, działanie lub przedmiot. Służy ustaleniu, czy zostały spełnione wymagania przewidziane w przepisach, a także do porównywania kilku podmiotów lub rozwiązań. Kryterium może wynikać bezpośrednio z ustawy, rozporządzenia albo aktu stosowania prawa, a niekiedy jest uszczegóławiane w regulaminie, programie lub innym dokumencie wskazanym przez przepisy.

W praktyce prawnej kryteria:

• określają dostęp do świadczeń, mieszkań, dotacji, nagród lub innych uprawnień;
• wyznaczają sposób oceny wniosków, jakości kształcenia, kwalifikacji albo wagi naruszenia;
• służą kontroli zgodności programów i działań z wymaganiami prawa;
• pozwalają identyfikować określone grupy podmiotów, na przykład grupy objęte nadzorem.

Kryteria mogą mieć charakter formalny, gdy dotyczą wymaganych dokumentów, terminów lub procedury, albo materialny, gdy odnoszą się do cech, wyników, sytuacji majątkowej czy jakości działania. Mogą być mierzalne, na przykład oparte na liczbach lub progach, albo ocenne, gdy wymagają wartościowania przez właściwy organ. Przepisy mogą przewidywać spełnienie wszystkich kryteriów, spełnienie co najmniej jednego z nich albo nadanie poszczególnym kryteriom różnej wagi. Niekiedy wskazują również kryterium najistotniejsze, które ma decydujące znaczenie przy ocenie.

Zastosowanie kryteriów ogranicza dowolność organu i ujednolica sposób rozstrzygania podobnych spraw. Organ powinien ocenić stan faktyczny według kryteriów określonych w odpowiednich przepisach oraz uzasadnić ich zastosowanie, zwłaszcza gdy kryteria mają charakter ocenny. Od prawidłowego ustalenia i zastosowania kryteriów może zależeć zatwierdzenie programu, przyznanie świadczenia lub nagrody, zakwalifikowanie odpadu, wynik oceny służbowej albo objęcie podmiotu określonym nadzorem. Kryterium jest zatem narzędziem konkretyzowania norm prawnych i podejmowania rozstrzygnięć w wielu dziedzinach prawa.