Krajobraz kulturowy

Krajobraz kulturowy to pojęcie używane w ustawie „Ochrona przyrody” w znaczeniu nadanym mu przez przepisy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Obejmuje ono przestrzeń postrzeganą przez ludzi, w której współistnieją elementy przyrodnicze oraz wytwory cywilizacji. Taka przestrzeń jest ukształtowana historycznie, pod wpływem zarówno procesów naturalnych, jak i działalności człowieka.

Ważne są więc nie tylko poszczególne obiekty, lecz także ich wzajemne powiązanie i charakter całego otoczenia. Elementami krajobrazu kulturowego mogą być między innymi ukształtowanie terenu, roślinność i wody, a także zabudowa, drogi, założenia przestrzenne oraz inne ślady ludzkiej działalności. O zakwalifikowaniu przestrzeni jako krajobrazu kulturowego decyduje jej postrzegalny, historycznie uformowany charakter, wynikający ze współdziałania przyrody i człowieka.

Pojęcie to nie oznacza wyłącznie obszaru zabytkowego ani miejsca całkowicie zachowanego w stanie naturalnym. Podkreśla ono, że wartości przyrodnicze i kulturowe mogą tworzyć jedną, rozpoznawalną całość. Znaczenie ma również sposób, w jaki przestrzeń jest odbierana przez ludzi, ponieważ krajobraz jest nie tylko zbiorem materialnych składników, lecz także obrazem miejsca ukształtowanym przez jego historię i użytkowanie.

W ustawie „Ochrona przyrody” pojęcie krajobrazu kulturowego pozwala uwzględniać przy ochronie przyrody także historyczne i cywilizacyjne cechy przestrzeni. Stanowi punkt odniesienia przy rozpoznawaniu obszarów, w których zachowanie naturalnego środowiska powinno być rozpatrywane łącznie z ochroną charakterystycznego układu przestrzennego i śladów działalności człowieka. W praktyce pomaga opisywać oraz oceniać krajobraz, a także planować jego ochronę i przekształcenia z poszanowaniem jego wartości przyrodniczych, historycznych i przestrzennych.