Kompetencja

Kompetencja to określony przepisami prawa zakres uprawnień, zadań i obowiązków przysługujących organowi, urzędowi, jednostce organizacyjnej albo innej osobie wykonującej funkcję prawną. Obejmuje nie tylko możliwość podejmowania działań, lecz także podstawę i granice ich podejmowania. Kompetencja wynika z przepisów prawa, a nie wyłącznie z faktycznego wpływu, doświadczenia lub wewnętrznego podziału pracy.

W prawie publicznym kompetencja wskazuje, jaki organ może rozstrzygać daną sprawę, wykonywać określone zadanie, wydawać decyzje lub reprezentować państwo. Określa się ją między innymi według:

• zakresu spraw, których dotyczy, czyli kompetencji rzeczowej,
• obszaru działania organu, czyli kompetencji miejscowej,
• pozycji organu w strukturze, w tym kompetencji instancyjnej,
• rodzaju czynności, które mogą być podejmowane.

Kompetencje mogą być własne albo powierzone, wyłączne albo dzielone z innymi podmiotami. Ich zakres może wynikać wprost z ustawy, rozporządzenia wydanego na podstawie ustawowego upoważnienia lub z aktu regulującego ustrój danej jednostki. Przepisy mogą także określać sposób wykonywania kompetencji, możliwość upoważnienia innej osoby oraz skutki zmiany właściwości organu.

Występowanie terminu jest typowe dla prawa konstytucyjnego i administracyjnego, w tym regulacji dotyczących organów rządowych, samorządowych, nadzoru budowlanego, gospodarki wodnej i ochrony środowiska. Kompetencje określają również przepisy dotyczące sądów i postępowania wykonawczego, a także podmiotów działających w sferze gospodarczej. W prawie spółek handlowych oznaczają między innymi zakres prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji przez likwidatorów lub innych uprawnionych osób. W niektórych regulacjach termin może odnosić się także do wymaganej biegłości lub kwalifikacji.

Praktyczne znaczenie kompetencji polega na wskazaniu, kto jest uprawniony i zobowiązany do działania oraz jakie rozstrzygnięcia może skutecznie podejmować. Działanie poza zakresem kompetencji może prowadzić do podważenia czynności, decyzji lub odpowiedzialności podmiotu, zależnie od rodzaju sprawy i właściwych przepisów. W języku prawnym kompetencja jest więc ściśle związana z właściwością, upoważnieniem i odpowiedzialnością za wykonywanie określonych zadań.