Kompensowanie

Kompensowanie to sposób porządkowania wzajemnych rozliczeń między uczestnikami systemu płatności albo systemu rozrachunku papierów wartościowych. Polega na zestawieniu zleceń rozrachunku przekazywanych między uczestnikami i ustaleniu ich łącznego wyniku dla każdego z nich. Zamiast rozpatrywać wszystkie należności i zobowiązania oddzielnie, system ustala jedną kwotę netto, która wskazuje, czy dany uczestnik pozostaje zobowiązany wobec systemu lub innych uczestników, czy też przysługuje mu należność.

Istotą tego pojęcia są cztery elementy: udział w systemie, istnienie wzajemnych zobowiązań i należności, ich powiązanie ze zleceniami rozrachunku oraz wyliczenie końcowego salda osobno dla każdego uczestnika. Wynikiem nie jest więc wiele równoległych rozliczeń, lecz jedno zbiorcze zobowiązanie netto albo jedna należność netto. Kompensowanie obejmuje zobowiązania i należności wynikające z przekazywanych zleceń, a jego sens polega na ich wzajemnym uwzględnieniu przy ustalaniu ostatecznego wyniku rozrachunku.

W ustawie „Ostateczność rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasady nadzoru nad tymi systemami” kompensowanie służy uproszczeniu i uporządkowaniu rozrachunków w ramach systemu. W praktyce pozwala ograniczyć liczbę operacji potrzebnych do wykonania rozliczenia, ponieważ uczestnik rozlicza wynik końcowy, a nie każdą należność i każde zobowiązanie osobno. Ułatwia to ustalenie, kto i w jakim zakresie powinien wykonać świadczenie albo komu przysługuje rozliczenie.

Pojęcie ma znaczenie także w przepisach Prawa upadłościowego dotyczących skutków zleceń rozrachunku po ogłoszeniu upadłości uczestnika systemu. Jest również używane przy regulacjach wyłączających zaskarżanie kompensaty oraz określonych czynności związanych z zabezpieczeniem finansowym. W tych sytuacjach ważne jest prawidłowe ustalenie wyniku rozliczeń przeprowadzanych w systemie.