Kompensata państwowa

Kompensata państwowa to świadczenie pieniężne wypłacane ze środków publicznych ofiarom niektórych czynów zabronionych, gdy wskutek przestępstwa doznały uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia albo poniosły śmierć. Jej celem jest częściowe złagodzenie skutków czynu, zwłaszcza wtedy, gdy ofiara nie może skutecznie uzyskać należnych środków od sprawcy lub z innych źródeł.

Kompensata ma charakter subsydiarny, czyli państwo nie zastępuje w pełnym zakresie obowiązku naprawienia szkody przez sprawcę. Świadczenie obejmuje przede wszystkim:

• utracone zarobki lub inne dochody,
• koszty leczenia i rehabilitacji,
• koszty związane z pogrzebem, jeżeli czyn doprowadził do śmierci ofiary.

Zakres i maksymalna wysokość kompensaty wynikają z ustawy o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych. Świadczenie nie jest ogólnym odszkodowaniem za wszystkie szkody, w szczególności nie służy automatycznie naprawieniu szkody majątkowej niezwiązanej bezpośrednio z kosztami wskazanymi w ustawie ani zadośćuczynieniu za krzywdę.

Kompensata może przysługiwać bezpośrednio ofierze, a w razie jej śmierci także osobie uprawnionej wskazanej w przepisach. O przyznaniu świadczenia rozstrzyga sąd na wniosek osoby uprawnionej, po zbadaniu między innymi rodzaju czynu, jego skutków oraz tego, czy koszty zostały pokryte z innych źródeł. Ustawa określa również przesłanki odmowy lub ograniczenia świadczenia.

W postępowaniu cywilnym roszczenie o przyznanie państwowej kompensaty jest traktowane jako szczególna kategoria roszczeń, dla których możliwe jest zastosowanie uproszczonych zasad zabezpieczenia. W postępowaniu karnym pokrzywdzony powinien zostać pouczony o przysługujących mu uprawnieniach, w tym o możliwości ubiegania się o kompensatę. Terminy i zasady stosowania ustawy zależą także od chwili popełnienia czynu zabronionego.