Kompensata

Kompensata to określone świadczenie pieniężne, które może zostać przyznane osobie spełniającej warunki uznania jej za uprawnioną. Pojęcie to ma szczególne znaczenie w ustawie o „państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych”, gdzie oznacza formę finansowego wsparcia przewidzianą dla osób dotkniętych skutkami czynów objętych zakresem tej ustawy.

Z ustawowej definicji wynikają trzy podstawowe elementy:

• kompensata ma charakter pieniężny, a więc polega na przyznaniu określonego świadczenia, a nie na innej formie pomocy;
• jest kierowana do osoby uprawnionej, czyli takiej, której przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów ustawy;
• jej przyznanie następuje w ustawowym trybie, z zachowaniem warunków i wymagań określonych w tym akcie.

Kompensata nie jest zatem świadczeniem przyznawanym automatycznie każdej osobie, która uważa się za pokrzywdzoną. Znaczenie mają zarówno status osoby uprawnionej, jak i przeprowadzenie postępowania zgodnie z procedurą przewidzianą w ustawie. Definicja wskazuje przede wszystkim, czym jest samo świadczenie, natomiast szczegółowe przepisy określają, kto może się o nie ubiegać oraz jak należy postępować w celu jego uzyskania.

W praktyce kompensata pełni funkcję finansowego mechanizmu pomocy dla ofiar niektórych czynów zabronionych. Jej przyznanie pozwala zrealizować uprawnienie przewidziane przez ustawę w formie świadczenia pieniężnego, ale nie oznacza, że każda wypłata określana potocznie jako kompensata ma to samo znaczenie prawne. Ostateczne znaczenie terminu zależy od aktu prawnego i kontekstu, w którym został użyty.

Pojęcie „kompensata” występuje także w przepisach regulujących działalność firm inwestycyjnych i banków. W tym kontekście może oznaczać sposób zaspokojenia roszczeń związanych z zastawem finansowym, a więc czynność dotyczącą rozliczenia określonych należności. Nie należy utożsamiać tego zastosowania z państwowym świadczeniem przyznawanym osobie uprawnionej na podstawie ustawy kompensacyjnej.