Kodeks karny

Kodeks karny to podstawowa ustawa regulująca odpowiedzialność karną za przestępstwa w polskim systemie prawa. Określa, jakie zachowania są przestępstwami, kto i na jakich zasadach może ponosić odpowiedzialność, a także jakie sankcje i inne konsekwencje mogą zostać orzeczone wobec sprawcy.

Kodeks karny obejmuje przede wszystkim:

• zasady odpowiedzialności karnej, w tym znaczenie winy, umyślności i nieumyślności, wieku sprawcy oraz jego poczytalności,
• podział przestępstw na zbrodnie i występki,
• katalog kar, środków karnych, środków kompensacyjnych i środków zabezpieczających,
• zasady wymiaru kary, jej nadzwyczajnego złagodzenia oraz warunkowego umorzenia postępowania,
• opisy poszczególnych przestępstw, między innymi przeciwko życiu i zdrowiu, wolności, mieniu, bezpieczeństwu oraz obrotowi gospodarczemu,
• przepisy dotyczące odpowiedzialności karnej żołnierzy.

Ustawa składa się z części ogólnej, określającej reguły wspólne dla odpowiedzialności karnej, części szczególnej, zawierającej opisy konkretnych przestępstw, oraz części wojskowej. Zasadniczo z przepisów części ogólnej korzysta się także przy ocenie przestępstw określonych w innych ustawach, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Odmienności przewiduje między innymi Kodeks karny skarbowy.

Kodeks karny należy odróżnić od Kodeksu postępowania karnego, który reguluje przebieg postępowania od jego wszczęcia do zakończenia, oraz od Kodeksu karnego wykonawczego, dotyczącego wykonywania orzeczonych kar i środków. Przepisy Kodeksu karnego są jednak wykorzystywane w tych ustawach, a także w regulacjach dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej i wymogów niekaralności. Znajomość jego przepisów ma znaczenie dla ustalenia, czy dane zachowanie jest przestępstwem, jaka odpowiedzialność grozi sprawcy i jakie skutki prawne wiążą się ze skazaniem.