Klęska żywiołowa

Klęska żywiołowa to zdarzenie związane z działaniem sił natury albo awarią techniczną, którego skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w znacznych rozmiarach albo środowisku, a ich usunięcie wymaga szczególnych działań i użycia sił oraz środków pozostających w dyspozycji administracji publicznej. Może mieć charakter nagły lub rozwijać się stopniowo.

Do klęsk żywiołowych zalicza się w szczególności skutki powodzi, intensywnych opadów, huraganów, suszy, pożarów, osuwisk, trzęsień ziemi, epidemii, a także poważnych awarii technicznych, katastrof budowlanych lub zdarzeń powodujących skażenie środowiska. O zakwalifikowaniu zdarzenia decydują jego rozmiar, zagrożenie dla podstawowych dóbr oraz konieczność prowadzenia skoordynowanej akcji ratowniczej i usuwania skutków.

Pojęcie występuje w przepisach dotyczących zarządzania kryzysowego, ochrony ludności, gospodarki wodnej, ochrony środowiska, transportu, finansów publicznych i wykonywania kar. W razie klęski żywiołowej organy publiczne mogą podejmować działania nadzwyczajne, w tym czasowo ograniczać korzystanie z wód, nakładać określone obowiązki świadczeń, kierować zasoby do działań ratowniczych oraz wprowadzać rozwiązania ułatwiające przejazd pojazdów służb i transportów związanych z usuwaniem zagrożenia.

Klęska żywiołowa może uzasadniać uruchomienie rezerw publicznych, udzielanie ulg w spłacie należności lub kar pieniężnych oraz finansowanie działań naprawczych i ochronnych. Przepisy szczególne regulują także możliwość wykorzystania osób pozbawionych wolności do usuwania skutków takich zdarzeń, czasowe odstępstwa od zwykłych warunków funkcjonowania zakładów karnych oraz szczególne zasady dostępu do niezbędnych produktów leczniczych. Samo wystąpienie klęski żywiołowej nie oznacza automatycznie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, który jest odrębną instytucją prawną i wiąże się z formalną decyzją właściwych organów.