Klauzula kompensacyjna

Klauzula kompensacyjna to postanowienie umowne, które określa, co ma się stać z wzajemnymi wierzytelnościami stron, gdy wystąpi zdarzenie uprawniające do realizacji zabezpieczenia finansowego. Jej istotą jest możliwość ich natychmiastowego potrącenia lub innej kompensaty, zgodnie z zasadami ustalonymi przez strony.

W rozumieniu ustawy o niektórych zabezpieczeniach finansowych klauzula ta obejmuje kilka elementów:

• wskazanie podstawy realizacji zabezpieczenia, czyli sytuacji, której wystąpienie uruchamia rozliczenie,
• przewidzenie potrącenia albo kompensaty wierzytelności,
• określenie sposobu przeprowadzenia takiego rozliczenia,
• ustalenie, jak mają zostać rozliczone strony po dokonaniu kompensaty,
• zawarcie postanowienia w odpowiednim dokumencie związanym z zabezpieczeniem finansowym.

Klauzula może znajdować się bezpośrednio w umowie o ustanowienie zabezpieczenia finansowego, w umowie ramowej powiązanej z takim zabezpieczeniem albo w umowie szczegółowej zawartej na podstawie umowy ramowej. Nie jest więc odrębnym rodzajem zabezpieczenia, lecz uzgodnionym mechanizmem rozliczenia wierzytelności w razie uruchomienia zabezpieczenia.

Jej celem jest uproszczenie i przyspieszenie rozliczeń między stronami. Zamiast dochodzić każdej wierzytelności oddzielnie, strony mogą zgodnie z ustalonym mechanizmem zestawić wzajemne należności i ustalić końcowe saldo. Znaczenie praktyczne klauzuli polega także na tym, że określa z góry sposób postępowania w sytuacji, w której realizacja zabezpieczenia staje się konieczna. Ogranicza to niepewność co do zakresu i formy rozliczenia.

Pojęcie to ma znaczenie również poza samą ustawą o niektórych zabezpieczeniach finansowych. W postępowaniu cywilnym przepisy przewidują ochronę uprawnień wynikających z takiej klauzuli w razie zajęcia wierzytelności. Z kolei w prawie upadłościowym regulacja odnosi się do zachowania skutków tych uprawnień po ogłoszeniu upadłości dłużnika.-