Katastrofa naturalna

Katastrofa naturalna to zdarzenie wywołane działaniem sił natury, które może powodować poważne zagrożenie dla ludzi, ich mienia, środowiska albo funkcjonowania społeczności. Pojęcie to ma ustawowe znaczenie w ustawie „o stanie klęski żywiołowej” i służy określeniu rodzaju sytuacji, które mogą uzasadniać uruchomienie szczególnych mechanizmów reagowania przewidzianych w przepisach.

Do katastrof naturalnych zalicza się zarówno nagłe, gwałtowne zjawiska, jak i procesy trwające przez dłuższy czas. Przykładami są między innymi wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady, długotrwałe skrajne temperatury, osuwiska, pożary, susze i powodzie. Definicja obejmuje także zjawiska lodowe występujące na rzekach, morzu, jeziorach i innych zbiornikach wodnych. Jej zakres nie ogranicza się do zjawisk pogodowych i geologicznych. Obejmuje również masowe pojawianie się szkodników, choroby roślin lub zwierząt, a także choroby zakaźne ludzi. Uwzględnia też działanie innego żywiołu, dlatego katalog wskazanych zdarzeń ma charakter otwarty.

Najważniejsze elementy pojęcia to:

• przyczyna związana z działaniem sił natury,
• wystąpienie konkretnego, niekorzystnego zdarzenia lub procesu,
• możliwość zakwalifikowania go do jednej z grup wymienionych w ustawie albo do kategorii innego żywiołu.

Samo wystąpienie zwykłego zjawiska przyrodniczego nie przesądza jeszcze o jego znaczeniu prawnym. Istotne jest to, czy dane zdarzenie odpowiada ustawowemu ujęciu katastrofy naturalnej i czy jego charakter uzasadnia zastosowanie regulacji dotyczących reagowania na sytuacje szczególnego zagrożenia. W praktyce definicja pomaga odróżnić zdarzenia objęte ustawą od innych utrudnień lub szkód oraz wyznacza zakres pojęcia używanego przy rozważaniu wprowadzenia stanu klęski żywiołowej. Z tym znaczeniem wiąże się także konstytucyjna regulacja określająca przesłanki i czas obowiązywania takiego stanu. Pojęcie pojawia się ponadto w przepisach dotyczących obrony Ojczyzny, gdzie występuje w kontekście zadań szczególnych żołnierzy zawodowych i organizacji ich służby.