Karalność

Karalność to możliwość pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności za czyn zabroniony oraz zastosowania wobec niego przewidzianej prawem kary lub środka karnego. Termin ten odnosi się przede wszystkim do prawa karnego, prawa karnego skarbowego i prawa karnego wykonawczego, a w szerszym znaczeniu także do informacji o tym, czy dana osoba była prawomocnie skazana.

W praktyce rozróżnia się karalność czynu i karalność osoby. Karalność czynu oznacza, że popełnione zachowanie może być przedmiotem postępowania i zakończyć się wymierzeniem sankcji. Ustaje ona między innymi wskutek upływu terminu przedawnienia, na zasadach określonych w przepisach. Po ustaniu karalności wszczęcie albo dalsze prowadzenie postępowania w tym zakresie może być niedopuszczalne. Odrębnie uregulowane są terminy dotyczące karalności przestępstw, wykroczeń skarbowych oraz wykonania prawomocnie orzeczonych kar i środków.

Karalność osoby wiąże się z jej prawomocnym skazaniem. Informacja o karalności może być gromadzona i przekazywana organom uprawnionym do prowadzenia postępowania lub wykonywania orzeczeń. Znaczenie ma także zatarcie skazania, po którym skazanie jest co do zasady traktowane jako niebyłe, a osoba może być uznawana za niekaraną, z uwzględnieniem wyjątków wynikających z przepisów szczególnych.

Pojęcie karalności występuje również w przepisach dotyczących przesłanek wykonywania określonych funkcji, postępowań opiekuńczych oraz nadawania orderów i odznaczeń. W takich regulacjach może oznaczać konieczność ustalenia, czy kandydat był skazany albo czy ciąży na nim określona przeszkoda związana z wcześniejszym czynem. Nie należy utożsamiać samej karalności z winą, ponieważ o odpowiedzialności karnej i karze rozstrzyga właściwy organ w postępowaniu przewidzianym przez ustawę.