Przepis określa podstawowe zasady tworzenia instytucji kultury oraz elementy aktu, który formalnie ją ustanawia. **Organizator** wydaje akt o utworzeniu instytucji kultury. W akcie tym musi wskazać jej przedmiot działania, nazwę i siedzibę, a także określić, czy instytucja ma status instytucji artystycznej w rozumieniu ust. 2. Oznacza to, że dokument utworzeniowy wyznacza podstawowe ramy działania instytucji i pozwala ustalić jej organizacyjny oraz artystyczny charakter.

Przepis dopuszcza również utworzenie instytucji kultury prowadzącej działalność kulturalną w więcej niż jednej formie organizacyjnej wymienionej w art. 2. Instytucja może więc łączyć różne formy działalności, o ile zostaną one objęte jej zakresem działania.

Ustęp 2 definiuje instytucje artystyczne. Są nimi instytucje kultury powołane do prowadzenia działalności artystycznej w dziedzinie teatru, muzyki lub tańca, z udziałem twórców i wykonawców. Przepis wymienia przykładowe rodzaje takich instytucji: teatry, filharmonie, opery, operetki, orkiestry symfoniczne i kameralne, zespoły pieśni i tańca oraz zespoły chóralne. O zakwalifikowaniu instytucji jako artystycznej decyduje zatem jej cel, dziedzina działalności oraz udział twórców i wykonawców, a nie sama nazwa.)

o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/1991/493/text/U/D19910493Lj.pdf

Przepis określa podstawowe zasady organizowania działalności kulturalnej instytucji artystycznej. Wskazuje, że działalność ta jest prowadzona w oparciu o sezony artystyczne, a dla każdego sezonu ustala się plany repertuarowe. Oznacza to, że działalność instytucji powinna być ujmowana w ramach określonego okresu organizacyjnego oraz powiązana z planowaniem repertuaru.

Sezon artystyczny ma ściśle określone granice czasowe. Rozpoczyna się 1 września, a kończy 31 sierpnia następnego roku. Nie pokrywa się więc z rokiem kalendarzowym, ponieważ obejmuje część jednego roku i część kolejnego. Początek sezonu przypada zawsze na 1 września, natomiast jego zakończenie na 31 sierpnia następnego roku.

Znaczenie praktyczne przepisu polega na wyznaczeniu stałego cyklu, według którego instytucja artystyczna organizuje swoją działalność i przygotowuje plany repertuarowe. Daty wskazane w przepisie porządkują ten cykl oraz określają, do jakiego okresu odnosi się dany plan repertuarowy. Przepis nie określa treści tych planów ani sposobu ich ustalania, lecz wskazuje, że mają one być związane z sezonem artystycznym. W ten sposób ustanawia ramy czasowe i organizacyjne działalności instytucji artystycznej.

Przepis określa zasady powoływania, odwoływania i funkcjonowania dyrektora instytucji kultury. Dyrektora powołuje organizator na czas określony, po zasięgnięciu opinii związków zawodowych działających w instytucji oraz właściwych stowarzyszeń zawodowych i twórczych. Opinie te nie są wymagane, gdy kandydat został wyłoniony w konkursie, o którym mowa w art. 16. Ten sam tryb stosuje się przy odwołaniu dyrektora.

Okres powołania zależy od rodzaju instytucji. W przypadku instytucji artystycznej wynosi od trzech do pięciu sezonów artystycznych, a w przypadku pozostałych instytucji kultury od trzech do siedmiu lat. Szczególne wymagania dotyczą państwowych instytucji kultury. Ich powołanie i odwołanie wymaga zgody ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, natomiast ponowne powołanie tej samej osoby wymaga zasięgnięcia opinii tego ministra. Odwołanie dyrektora samorządowej instytucji kultury, o której mowa w art. 16 ust. 2, również wymaga zasięgnięcia tej opinii.

Przed powołaniem organizator zawiera z kandydatem pisemną umowę określającą warunki organizacyjno-finansowe działalności instytucji oraz program jej działania. Umowa zaczyna obowiązywać w dniu powołania, a odmowa jej zawarcia skutkuje niepowołaniem kandydata. Program należy podać do publicznej wiadomości w terminie 7 dni, na stronie organizatora w Biuletynie Informacji Publicznej albo na stronie internetowej instytucji.

Dyrektor może zostać odwołany przed upływem okresu powołania między innymi na własną prośbę, z powodu trwałej choroby, naruszenia prawa, odstąpienia od realizacji umowy albo przekazania państwowej instytucji kultury w trybie wskazanym w przepisie. W sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy art. 68-72 Kodeksu pracy. Statut może także przewidywać stanowisko zastępcy dyrektora lub stanowiska zastępców, określając ich liczbę oraz tryb powoływania i odwoływania.

Przepis określa zasady tymczasowego pełnienia obowiązków dyrektora instytucji kultury w okresie, gdy nie został jeszcze wyłoniony nowy dyrektor albo zarządzanie instytucją nie zostało powierzone osobie fizycznej lub prawnej. **Organizator może** powierzyć wykonywanie obowiązków dyrektora osobie przez siebie wyznaczonej. Jest to rozwiązanie przejściowe, stosowane do czasu powołania dyrektora w trybie art. 15 lub art. 16 albo do czasu powierzenia zarządzania instytucją w trybie art. 15a.

Długość tego okresu zależy od rodzaju instytucji. W przypadku instytucji artystycznej powierzenie może trwać nie dłużej niż do końca sezonu artystycznego następującego po sezonie, w trakcie którego dyrektor został odwołany albo wygasł akt jego powołania. W przypadku pozostałych instytucji kultury okres ten nie może być dłuższy niż rok. Przepis wskazuje więc zarówno moment, od którego można zastosować ten mechanizm, jak i maksymalny czas jego trwania.

Znaczenie praktyczne regulacji polega na umożliwieniu czasowego kierowania instytucją po odwołaniu dyrektora lub wygaśnięciu jego powołania, zanim zakończy się procedura powołania kolejnego dyrektora albo zostanie ustanowiony inny sposób zarządzania. Osoba wyznaczona pełni obowiązki w granicach czasowych wyznaczonych przez przepis, a samo powierzenie nie może trwać bezterminowo.

Przepis określa zasady łączenia i podziału instytucji kultury przez organizatora. Organizator może połączyć instytucje kultury, także takie, które prowadzą działalność w różnych formach, albo dokonać podziału jednej instytucji. Regulacja nie uzależnia tych działań od tego, czy łączone instytucje mają taki sam charakter działalności. Obejmuje również połączenie instytucji artystycznej z instytucją kultury inną niż instytucja artystyczna.

Szczególne znaczenie ma skutek połączenia instytucji artystycznej z inną instytucją kultury. Instytucja powstała w wyniku takiego połączenia zachowuje, a właściwie uzyskuje, status instytucji artystycznej. O jej statusie decyduje więc udział instytucji artystycznej w połączeniu, niezależnie od statusu drugiej łączonej instytucji.

Przepis nakłada także na organizatora obowiązek informacyjny. **Na 3 miesiące przed wydaniem aktu o połączeniu lub podziale** musi on podać do publicznej wiadomości zarówno informację o zamiarze dokonania takiej czynności, jak i o przyczynach swojej decyzji. Wymóg ten dotyczy zarówno połączenia, jak i podziału instytucji kultury. W praktyce oznacza to, że decyzja organizatora nie może zostać poprzedzona wyłącznie wewnętrznym działaniem, ponieważ przed wydaniem aktu konieczne jest publiczne ujawnienie planu oraz jego uzasadnienia w zakresie przyczyn wskazanych przez organizatora.

Przepis określa przykładowe formy organizacyjne, w jakich może być prowadzona działalność kulturalna. Wyliczenie obejmuje zarówno instytucje zajmujące się określonym rodzajem działalności artystycznej, jak i jednostki związane z udostępnianiem, dokumentowaniem lub badaniem kultury.

Wśród wskazanych form znajdują się **teatry, opery, operetki, filharmonie i orkiestry**, a więc podmioty kojarzone przede wszystkim z działalnością sceniczną i muzyczną. Przepis wymienia także **instytucje filmowe i kina**, obejmujące działalność związaną z filmem, oraz **muzea, biblioteki i galerie sztuki**, których zakres wiąże się z gromadzeniem, udostępnianiem lub prezentowaniem dorobku kulturalnego. Osobno wskazano **domy kultury i ogniska artystyczne**, a także **ośrodki badań i dokumentacji w różnych dziedzinach kultury**.

Zwrot „w szczególności” oznacza, że wymienione formy nie tworzą zamkniętego katalogu. Przepis przedstawia podstawowe i typowe przykłady, ale sama treść art. 2 nie ogranicza działalności kulturalnej wyłącznie do nich. Znaczenie praktyczne regulacji polega na uporządkowaniu podstawowych sposobów organizowania takiej działalności oraz wskazaniu, że może ona obejmować różne dziedziny, od sztuki scenicznej i muzyki po film, sztuki plastyczne, działalność biblioteczną, edukację artystyczną, badania i dokumentację.

Przepis określa dwie podstawowe kwestie związane z zatrudnieniem w instytucjach kultury. Po pierwsze, rozstrzyga, jakie regulacje stosuje się w sprawach, których nie uregulowano w ustawie. W takim zakresie do pracowników instytucji kultury stosuje się przepisy Kodeksu pracy. Oznacza to, że przepis wskazuje uzupełniające źródło regulacji dotyczących stosunku pracy, gdy dana kwestia nie została rozstrzygnięta w samej ustawie.

Po drugie, przepis definiuje pojęcie „pracownika artystycznego”. Jest nim osoba zatrudniona w instytucji kultury do wykonywania pracy polegającej na tworzeniu, opracowywaniu lub artystycznym wykonywaniu utworów. Definicja obejmuje działalność w dziedzinie teatru, muzyki, tańca, filmu oraz innych sztuk audiowizualnych. O zakwalifikowaniu danej osoby do tej kategorii decyduje więc charakter wykonywanej pracy oraz jej związek z twórczością lub artystycznym wykonaniem utworów, a nie samo zatrudnienie w instytucji kultury.

W praktyce art. 26a rozdziela ogólną regułę dotyczącą stosowania przepisów prawa pracy od szczególnego określenia rodzaju pracy artystycznej. Ustęp 1 ma zastosowanie do wszystkich pracowników instytucji kultury w sprawach nieuregulowanych w ustawie, natomiast ustęp 2 wskazuje, jakie czynności uzasadniają uznanie zatrudnionej osoby za pracownika artystycznego.

Przepis określa szczególne zasady wynagradzania, używania własnych przedmiotów oraz podejmowania dodatkowej aktywności przez pracowników artystycznych instytucji kultury.

Pracownik artystyczny może otrzymywać dodatkowe wynagrodzenie za określone działania twórcze lub wykonawcze. Przepis wymienia w szczególności udział w określonej roli w przedstawieniu lub koncercie, reżyserię, scenografię, choreografię, kierownictwo muzyczne przedstawienia oraz współtworzenie utworu audiowizualnego w rozumieniu wskazanego przepisu prawa autorskiego. Oznacza to, że dodatkowe wynagrodzenie jest związane z wykonywaniem zadań wykraczających poza podstawowe ujęcie pracy, a katalog tych działań ma charakter przykładowy.

Jeżeli pracownik, za zgodą pracodawcy, używa w pracy własnego instrumentu, akcesoriów do instrumentu, ubioru scenicznego, rekwizytu lub narzędzi, przysługuje mu za to ekwiwalent pieniężny. Zgoda pracodawcy jest więc warunkiem używania takich własnych przedmiotów, natomiast wypłata ekwiwalentu wynika z samego ich używania w pracy po uzyskaniu zgody.

Przepis przewiduje także wyjątek dotyczący dyrektora i zastępcy dyrektora instytucji kultury, jeżeli wykonują zadania określone w ust. 1. W takim zakresie nie stosuje się do nich przepisów wskazanej ustawy o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi.

Podjęcie dodatkowego zatrudnienia lub zajęć na rzecz innego podmiotu wymaga zgody pracodawcy, gdy aktywność ta mogłaby kolidować z obowiązkami pracowniczymi. Pracodawca może uzależnić zgodę od zobowiązania innego podmiotu do pokrycia kosztów związanych z dodatkową aktywnością, w tym kosztów odwołania spektaklu lub koncertu, zaangażowania nowego wykonawcy albo przeprowadzenia dodatkowych prób. Brak wymaganej zgody może stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Przepis określa zasady przyznawania nagrody jubileuszowej pracownikom instytucji kultury za wieloletnią pracę oraz sposób ustalania jej wysokości. Rozróżnia pracowników artystycznych i pozostałych pracowników instytucji kultury, a w grupie pracowników artystycznych wprowadza odmienne progi dla osób pracujących w balecie oraz dla solistów wokalistów, muzyków grających na instrumentach dętych i artystów chóru.

W przypadku pracy w balecie nagroda przysługuje po 10, 15 i 20 latach pracy, odpowiednio w wysokości 100%, 150% i 200% wynagrodzenia miesięcznego. Dla drugiej grupy pracowników artystycznych progi wynoszą 15, 20 i 25 lat, a wysokość nagrody jest taka sama na poszczególnych poziomach. Po przekroczeniu najwyższego wskazanego okresu pracownik artystyczny otrzymuje 300% wynagrodzenia miesięcznego po zakończeniu kolejnych pięcioletnich okresów pracy artystycznej.

Pozostali pracownicy instytucji kultury nabywają nagrodę po 20, 25, 30, 35 i 40 latach pracy. Odpowiadające tym okresom kwoty wynoszą od 75% do 300% wynagrodzenia miesięcznego. Przy ustalaniu stażu uwzględnia się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne udowodnione okresy, jeżeli odrębne przepisy pozwalają je wliczyć do okresu pracy decydującego o uprawnieniach pracowniczych.

Szczególna zasada dotyczy rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli do uzyskania nagrody brakuje mniej niż 12 miesięcy, świadczenie wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy. Nagrodę oblicza się według zasad właściwych dla ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.

Przepis określa, które wcześniejsze regulacje tracą moc w związku z ustawą o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Ma charakter porządkujący, ponieważ wskazuje konkretne akty prawne usuwane z obowiązującego porządku prawnego oraz precyzuje zakres uchylenia jednego z nich.

W punkcie 1 wymieniono ustawę o zezwoleniach na publiczną działalność artystyczną, rozrywkową i sportową, ale utrata jej mocy została ograniczona do części dotyczącej imprez artystycznych i rozrywkowych. Oznacza to, że przepis nie obejmuje całej tej ustawy, lecz tylko wskazany zakres przedmiotowy.

Punkty 2 i 3 dotyczą odpowiednio ustawy o upowszechnianiu kultury oraz o prawach i obowiązkach pracowników upowszechniania kultury, a także ustawy o instytucjach artystycznych. W ich przypadku przepis nie wprowadza ograniczenia zakresu, dlatego wskazuje te ustawy jako akty, które tracą moc w całości. Przy każdym z wymienionych aktów podano również informacje o jego wcześniejszych zmianach i publikacji, co służy jednoznacznej identyfikacji regulacji objętych uchyleniem.

Praktyczne znaczenie przepisu polega na zamknięciu obowiązywania wskazanych podstaw prawnych. Od chwili utraty mocy nie stanowią one obowiązujących regulacji w zakresie opisanym w tym artykule. Zestawienie w trzech punktach pozwala odróżnić częściowe uchylenie pierwszej ustawy od pełnego uchylenia dwóch pozostałych.

Przepis określa zasady ustanawiania i przyznawania dorocznych nagród za osiągnięcia w zakresie twórczości artystycznej, upowszechniania oraz ochrony kultury. Uprawnienie to przysługuje ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, innym ministrom, w odniesieniu do podległych im ośrodków i instytucji kultury, a także jednostkom samorządu terytorialnego. W przypadku innych ministrów wymagane jest uzgodnienie z ministrem właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

Nagrody mogą otrzymać osoby fizyczne, osoby prawne oraz inne podmioty. Podstawą ich przyznania jest ocena całokształtu działalności albo osiągnięć o istotnym znaczeniu. Przepis pozostawia więc organom przyznającym nagrody możliwość uwzględnienia zarówno długotrwałej aktywności, jak i konkretnego, szczególnie ważnego osiągnięcia.

W związku z przyznawaniem nagród organy wskazane w ust. 1 przetwarzają dane osób, o których mowa w ust. 2, przez okres niezbędny do realizacji zadań związanych z nagrodami. Jednocześnie mają obowiązek dokonywać przeglądu tych danych co 5 lat. Regulacja łączy zatem możliwość przyznawania nagród z określeniem ram czasowych przetwarzania i okresową weryfikacją danych.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania nagród określa minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w rozporządzeniu, natomiast organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego czynią to w uchwale. Przy ustalaniu tych zasad należy uwzględnić charakter działalności osoby fizycznej lub prawnej albo rangę osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania lub ochrony kultury. Dzięki temu przepis wskazuje zarówno podmioty uprawnione, krąg potencjalnych laureatów, jak i podstawowe kryteria oraz formę uregulowania procedury.

Przepis określa zasady przyznawania stypendiów osobom zajmującym się twórczością artystyczną, upowszechnianiem kultury lub opieką nad zabytkami. Uprawnienie to przysługuje ministrowi właściwemu do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, innym ministrom oraz kierownikom urzędów centralnych, ale w zakresie podległych im ośrodków i instytucji kultury. Stypendia mogą przyznawać również jednostki samorządu terytorialnego.

Stypendium ma formę środków finansowych przeznaczonych dla osób realizujących **określone przedsięwzięcia** w zakresie twórczości artystycznej, opieki nad zabytkami lub upowszechniania kultury. Oznacza to, że świadczenie jest powiązane z realizacją konkretnego działania, a nie ujęte w przepisie jako ogólne wsparcie dla każdej osoby prowadzącej działalność w tych dziedzinach.

W związku z przyznawaniem stypendiów właściwe organy przetwarzają dane osób realizujących przedsięwzięcia. Dane mogą być przetwarzane przez okres niezbędny do wykonywania zadań związanych z przyznawaniem stypendiów, a organy mają obowiązek dokonywać ich przeglądu co 5 lat.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania stypendiów oraz ich wysokość określa minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w rozporządzeniu, natomiast organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego czynią to w uchwale. Przy ustalaniu tych zasad uwzględnia się wspieranie rozwoju umiejętności artystycznych oraz upowszechnianie kultury i opieki nad zabytkami.

Przepis określa, w jakim przypadku spółka prowadząca działalność z wykorzystaniem dóbr kultury może zostać przekształcona w państwową instytucję kultury. Podstawą takiego przekształcenia jest prowadzenie działalności dotyczącej dóbr kultury, z których korzystanie w sposób nienastawiony na osiągnięcie zysku leży w interesie publicznym. Oznacza to, że znaczenie ma nie tylko sam związek działalności spółki z dobrami kultury, lecz także publiczny charakter ich niekomercyjnego wykorzystywania.

Przepis wskazuje trzy cele, którym może służyć przekształcenie:

1. **trwała ochrona dóbr kultury**,
2. **upowszechnianie dóbr kultury**, uzasadnione ich znaczeniem dla dziedzictwa kulturowego oraz walorami estetycznymi i poznawczymi,
3. **udostępnianie dóbr kultury** na potrzeby działalności artystycznej lub edukacyjnej.

Wyliczenie pokazuje, że przyszłe funkcjonowanie podmiotu jako państwowej instytucji kultury powinno koncentrować się na ochronie, szerokim udostępnianiu albo społecznym i twórczym wykorzystaniu dóbr kultury. Przepis nie przesądza, że każde prowadzenie takiej działalności prowadzi do przekształcenia. Wskazuje natomiast przesłankę w postaci interesu publicznego oraz cele, które uzasadniają możliwość zastosowania tej formy organizacyjnej. W praktyce wyznacza więc zakres podmiotów i działalności, których może dotyczyć przekształcenie, a także kierunek działania powstałej instytucji.

o przekształcaniu jednoosobowych spółek Skarbu Państwa prowadzących działalność z wykorzystaniem dóbr kultury w państwowe instytucje kultury

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2015/337/text/U/D20150337Lj.pdf

Instytucje artystyczne

Instytucje artystyczne w przepisach

o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.12 przepisów

o przekształcaniu jednoosobowych spółek Skarbu Państwa prowadzących działalność z wykorzystaniem dóbr kultury w państwowe instytucje kultury1 przepis