Art. 189 ustawy o finansach publicznych reguluje kwestie związane ze zleceniem płatności w ramach programów finansowanych z różnych źródeł, w tym środków europejskich oraz krajowych. Przepis ten jest kluczowy dla prawidłowego zarządzania środkami publicznymi, szczególnie w kontekście programów współfinansowanych przez Unię Europejską oraz inne fundusze międzynarodowe.

### 1. Zakres zastosowania

Art. 189 odnosi się do zlecenia płatności dotyczących wydatków kwalifikowalnych, które są zgodne z kryteriami określonymi w różnych aktach prawnych, takich jak:
- Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju,
- Ustawa o zasadach realizacji programów,
- Ustawa o zasadach realizacji programów 2021-2027,
- Ustawa o pomocy społecznej,
- Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) dotyczące instrumentu „Łącząc Europę”,
- Ustawy dotyczące wspierania zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego.

### 2. Procedura zlecenia płatności

Zlecenie płatności może być wystawione przez instytucję, o której mowa w art. 188 ust. 1, na podstawie pozytywnie zweryfikowanego wniosku o płatność. Instytucja ta ma również możliwość wystawienia zlecenia na płatność zaliczkową dla beneficjenta.

### 3. Konsekwencje niezłożenia wniosku o płatność

W przypadku niezłożenia wniosku o płatność na kwotę wydatków kwalifikowalnych lub niezwrócenia niewykorzystanej części zaliczki w terminie 14 dni od upływu określonego terminu, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Odsetki te są liczone od dnia przekazania środków do dnia złożenia wniosku o płatność lub zwrócenia niewykorzystanej części zaliczki.

### 4. Wezwanie do zapłaty odsetek

Jeżeli stwierdzone zostaną okoliczności wskazane w ust. 3, instytucja, która podpisała umowę z beneficjentem, wzywa go do zapłaty odsetek lub wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności. W przypadku bezskutecznego upływu terminu, instytucja zarządzająca, pośrednicząca lub wdrażająca wydaje decyzję o zapłacie odsetek, określającą kwotę środków, od których nalicza się odsetki, termin ich naliczania oraz sposób zapłaty.

### 5. Upoważnienie do wydawania decyzji

Instytucja zarządzająca lub pośrednicząca może upoważnić instytucję wdrażającą będącą jednostką sektora finansów publicznych do wydawania decyzji o zapłacie odsetek. Od decyzji tej przysługuje odwołanie do właściwej instytucji zarządzającej lub pośredniczącej.

### 6. Rozporządzenia wykonawcze

Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego oraz minister właściwy do spraw rybołówstwa, w porozumieniu z Ministrem Finansów, określają w drodze rozporządzenia warunki i tryb udzielania oraz rozliczania zaliczek, w tym zwrotu środków pochodzących z dotacji z budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Rozporządzenia te uwzględniają rodzaje beneficjentów oraz sposób wdrażania działań w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich.

### 7. Projekty realizowane z udziałem środków międzynarodowych

Przepisy art. 189 ust. 1-4 stosuje się odpowiednio do projektów realizowanych z udziałem środków międzynarodowych, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy o finansach publicznych. Udzielenie, wypłata i rozliczenie zaliczki następuje w terminach i na warunkach określonych w umowie o dofinansowanie, z uwzględnieniem wytycznych państw darczyńców lub umów zawartych z tymi państwami.

### Podsumowanie

Art. 189 ustawy o finansach publicznych jest kompleksowym przepisem regulującym procedury związane z zleceniem płatności w ramach programów finansowanych z różnych źródeł. Przepis ten zapewnia transparentność i odpowiedzialność w zarządzaniu środkami publicznymi, jednocześnie określając jasne zasady i konsekwencje dla beneficjentów, którzy nie spełniają swoich obowiązków w zakresie rozliczania otrzymanych środków.

o finansach publicznych

Art. 207 ustawy o finansach publicznych reguluje zasady zwrotu środków finansowych pochodzących z funduszy europejskich w przypadku ich niewłaściwego wykorzystania. Przepis ten jest kluczowy dla zapewnienia prawidłowego zarządzania środkami publicznymi oraz dla ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej.

#### 1. Zwrot środków

Zgodnie z ust. 1, środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich podlegają zwrotowi wraz z odsetkami, jeżeli zostały:
- wykorzystane z naruszeniem procedur określonych w art. 184,
- pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości.

Odsetki naliczane są w wysokości określonej dla zaległości podatkowych, co ma na celu zniechęcenie beneficjentów do niewłaściwego wykorzystywania środków.

#### 2. Procedura zwrotu

Zwrot środków może być dokonany przez pomniejszenie kolejnej płatności na rzecz beneficjenta (ust. 2). Instytucja odpowiedzialna za zarządzanie środkami uwzględnia tę kwotę w zleceniu płatności kierowanym do Banku Gospodarstwa Krajowego. W takim przypadku nie stosuje się przepisu ust. 4 pkt 3.

#### 3. Odsetki

Odsetki nalicza się do dnia zwrotu środków lub do dnia wpływu pisemnej zgody na pomniejszenie kolejnych płatności (ust. 3). Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do odsetek.

#### 4. Wykluczenie beneficjenta

Beneficjent może zostać wykluczony z możliwości otrzymania środków, jeżeli:
- otrzymał płatność na podstawie fałszywych dokumentów,
- nie zwrócił środków wraz z odsetkami w terminie,
- okoliczności niewłaściwego wykorzystania środków wynikły z popełnienia przestępstwa przez beneficjenta lub osoby działające w jego imieniu (ust. 4).

Okres wykluczenia wynosi trzy lata od dnia dokonania zwrotu środków (ust. 5-7).

#### 5. Wyjątki

Przepisu ust. 4 nie stosuje się do podmiotów realizujących zadania interesu publicznego, jednostek samorządu terytorialnego, instytutów badawczych prowadzących działalność leczniczą oraz innych określonych w ustawie podmiotów (ust. 8).

#### 6. Procedura wezwania i decyzji

Instytucja zarządzająca lub pośrednicząca wzywa beneficjenta do zwrotu środków lub wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności w terminie 14 dni (ust. 9). Po bezskutecznym upływie tego terminu, organ wydaje decyzję określającą kwotę do zwrotu, termin naliczania odsetek oraz sposób zwrotu środków (ust. 10).

#### 7. Upoważnienia

Instytucje zarządzające mogą upoważnić inne jednostki sektora finansów publicznych do wydawania decyzji o zwrocie środków (ust. 11-12).

#### 8. Odwołania

Od decyzji wydanej przez operatora programu, instytucję pośredniczącą lub wdrażającą służy odwołanie do właściwej instytucji zarządzającej lub organu pełniącego funkcję Krajowego Punktu Kontaktowego (ust. 13). W przypadku decyzji wydanej przez instytucję zarządzającą, służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (ust. 14).

#### 9. Wyłączenia

Przepisy ust. 1-9 nie stosują się do państwowych jednostek budżetowych (ust. 15).

### Podsumowanie

Art. 207 ustawy o finansach publicznych wprowadza szczegółowe zasady dotyczące zwrotu środków europejskich w przypadku ich niewłaściwego wykorzystania. Przepis ten ma na celu zapewnienie transparentności i odpowiedzialności w zarządzaniu funduszami publicznymi oraz ochronę interesów finansowych Unii Europejskiej. Wprowadza również mechanizmy sankcyjne, które mają zniechęcić beneficjentów do nieuczciwych praktyk.

#### Wprowadzenie

Art. 5 ustawy o finansach publicznych definiuje pojęcie środków publicznych oraz szczegółowo klasyfikuje ich źródła. Jest to kluczowy przepis dla zrozumienia struktury finansów publicznych w Polsce, ponieważ określa, jakie zasoby finansowe są uznawane za środki publiczne i jakie są ich główne źródła.

#### Analiza przepisu

1. **Środki publiczne**:
   - **Dochody publiczne**: Są to wszelkie wpływy finansowe, które państwo oraz jednostki samorządu terytorialnego uzyskują z różnych źródeł, w tym z podatków, opłat, składek oraz innych danin publicznych.
   - **Środki z budżetu Unii Europejskiej oraz EFTA**: Obejmują fundusze strukturalne, Fundusz Spójności, oraz inne programy pomocowe, które nie podlegają zwrotowi.
   - **Środki z ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju**: Odwołanie do art. 3b tej ustawy wskazuje na specyficzne fundusze przeznaczone na realizację polityki rozwoju.
   - **Środki określone w art. 202 ust. 4**: Przepis ten odnosi się do szczególnych przypadków finansowania, które są określone w innych ustawach.
   - **Środki ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi**: Obejmuje to wszelkie inne fundusze, które nie są wymienione w pkt 2, ale również nie podlegają zwrotowi.
   - **Przychody budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego**: Obejmują one wpływy ze sprzedaży papierów wartościowych, prywatyzacji majątku, spłat pożyczek i kredytów, otrzymanych pożyczek i kredytów oraz innych operacji finansowych.
   - **Przychody jednostek sektora finansów publicznych**: Są to wpływy z działalności prowadzonej przez te jednostki oraz inne źródła.

2. **Dochody publiczne**:
   - **Daniny publiczne**: Obejmują podatki, składki, opłaty, wpłaty z zysków przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz banków państwowych, a także inne świadczenia pieniężne wynikające z odrębnych ustaw.
   - **Inne dochody budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego**: Są to wpływy należne na podstawie odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych.
   - **Wpływy ze sprzedaży wyrobów i usług**: Dotyczy to jednostek sektora finansów publicznych.
   - **Dochody z mienia jednostek sektora finansów publicznych**: Obejmują wpływy z umów najmu, dzierżawy, odsetki od środków na rachunkach bankowych, odsetki od udzielonych pożyczek i posiadanych papierów wartościowych, dywidendy, spadki, zapisy, darowizny, odszkodowania, kwoty z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji oraz dochody ze sprzedaży majątku.

3. **Środki z funduszy unijnych i międzynarodowych**:
   - **Fundusze strukturalne i inne programy UE**: Obejmują środki z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, Europejskiego Funduszu Rybackiego, Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury.
   - **Środki z EFTA**: Obejmują niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie EFTA, takie jak Norweski Mechanizm Finansowy, Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Szwajcarsko-Polski Program Współpracy.
   - **Programy przedakcesyjne i inne programy UE**: Obejmują środki na realizację programów przedakcesyjnych, Programu Środki Przejściowe, wspólnej polityki rolnej, programów w ramach celu Europejska Współpraca Terytorialna oraz innych programów określonych w rozporządzeniach UE.

4. **Uprawnienia Rady Ministrów**:
   - Rada Ministrów ma prawo określić, w drodze rozporządzenia, środki publiczne niezaliczane do środków wymienionych w ust. 3 pkt 5c i 6 oraz termin ich wydatkowania, uwzględniając źródło ich pochodzenia, przeznaczenie oraz beneficjentów tych środków.

#### Wnioski

Art. 5 ustawy o finansach publicznych precyzyjnie definiuje, co stanowi środki publiczne, oraz klasyfikuje ich źródła. Jest to fundamentalny przepis dla zarządzania finansami publicznymi, ponieważ określa ramy prawne dla gromadzenia i wydatkowania środków publicznych. Przepis ten jest również istotny z punktu widzenia transparentności i odpowiedzialności finansowej jednostek sektora publicznego.

Instrument "Łącząc Europę"

Instrument "Łącząc Europę" w przepisach

o finansach publicznych3 przepisy