Inicjatywa ustawodawcza oznacza możliwość przedłożenia Sejmowi projektu ustawy. Zgodnie z przepisem mają ją posłowie, Senat, Prezydent Rzeczypospolitej oraz Rada Ministrów. Oznacza to, że każdy z tych podmiotów może wystąpić z projektem ustawy na zasadach określonych w przepisach. Takie uprawnienie przysługuje również grupie co najmniej 100 000 obywateli, którzy mają prawo wybierania do Sejmu. Przepis wskazuje więc zarówno minimalną liczbę osób potrzebną do skorzystania z tej możliwości, jak i warunek dotyczący ich prawa wyborczego. Szczegółowy tryb postępowania w sprawie obywatelskiego projektu ustawy ma określać ustawa. Każdy wnioskodawca, który przedkłada Sejmowi projekt ustawy, musi przedstawić skutki finansowe wykonania tego projektu. Chodzi o wskazanie, jakie konsekwencje finansowe może wiązać się z realizacją proponowanych przepisów. Obowiązek ten dotyczy wszystkich podmiotów wymienionych w przepisie, w tym grupy obywateli.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prezydent Rzeczypospolitej wydaje akty urzędowe wtedy, gdy korzysta ze swoich kompetencji wynikających z Konstytucji lub ustaw. Co do zasady taki akt jest ważny dopiero po podpisaniu go przez Prezesa Rady Ministrów. Podpis premiera oznacza również, że ponosi on za ten akt odpowiedzialność przed Sejmem. Wymóg podpisu Prezesa Rady Ministrów nie dotyczy spraw wyraźnie wymienionych w przepisie. Są to między innymi zarządzanie wyborów do Sejmu i Senatu, zwołanie pierwszego posiedzenia nowo wybranych izb, skrócenie kadencji Sejmu w przypadkach określonych w Konstytucji, inicjatywa ustawodawcza oraz zarządzenie referendum ogólnokrajowego. Wyłączenie obejmuje także podpisanie ustawy albo odmowę jej podpisania, zarządzenie ogłoszenia ustawy lub umowy międzynarodowej, a także kierowanie orędzi do Sejmu, Senatu lub Zgromadzenia Narodowego. Bez podpisu Prezesa Rady Ministrów Prezydent może również wykonywać liczne kompetencje personalne i ustrojowe. Dotyczy to między innymi powoływania Prezesa Rady Ministrów, przyjmowania dymisji Rady Ministrów, powoływania sędziów, stosowania prawa łaski, nadawania obywatelstwa polskiego, powoływania wskazanych osób na stanowiska w sądach i organach państwa oraz powoływania członków określonych rad. Wyłączenie obejmuje także zwoływanie Rady Gabinetowej, nadawanie orderów i odznaczeń, wydawanie zarządzeń na zasadach określonych w art. 93 oraz zrzeczenie się urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej.

Przepis przyznaje Radzie Ministrów wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej w pięciu określonych obszarach. Chodzi o ustawę budżetową, ustawę o prowizorium budżetowym, zmianę ustawy budżetowej, ustawę o zaciąganiu długu publicznego oraz ustawę o udzielaniu gwarancji finansowych przez państwo. W praktyce oznacza to, że w tych sprawach tylko Rada Ministrów może wystąpić z projektem ustawy. Wyłączność odnosi się zarówno do całej ustawy budżetowej i prowizorium budżetowego, jak i do ich zmiany. Obejmuje także projekty dotyczące zaciągania długu publicznego oraz udzielania przez państwo gwarancji finansowych. Przepis nie przyznaje tego uprawnienia innym podmiotom. Jeżeli projekt dotyczy jednego z wymienionych zakresów, jego inicjatorem ustawodawczym może być wyłącznie Rada Ministrów. Zakres tej wyłączności wynika z rodzaju sprawy, a nie z ogólnego prawa do występowania z projektami ustaw.

Przepis wskazuje, czego dotyczy cała ustawa. Określa ona zasady i kolejne etapy postępowania związane z obywatelską inicjatywą ustawodawczą, przewidzianą w Konstytucji. Sam przepis nie opisuje tych etapów szczegółowo. Informuje jedynie, że ustawa służy uregulowaniu sposobu wykonywania przez obywateli tego uprawnienia oraz postępowania w związanych z nim sprawach.

o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli

Przepis pozwala obywatelom rozpocząć procedurę przygotowania nowej ustawy, ale tylko po spełnieniu określonych warunków. Potrzebna jest grupa co najmniej 100 000 osób. Muszą to być obywatele polscy, którzy mają prawo wybierania do Sejmu. Ich inicjatywa polega na złożeniu podpisów pod projektem ustawy. Oznacza to, że sama propozycja lub poparcie mniejszej liczby osób nie wystarczą do skorzystania z tej możliwości.

Przepis wyznacza granicę obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. Obywatele nie mogą zgłosić projektu ustawy w sprawie, którą Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zastrzega wyłącznie dla innego podmiotu mającego prawo wystąpić z inicjatywą ustawodawczą. Oznacza to, że znaczenie ma nie tylko treść projektu, lecz także to, komu Konstytucja przyznaje wyłączność w danej sprawie. Taki projekt nie może dotyczyć tej sprawy w trybie obywatelskim.

Inicjatywa ustawodawcza

Inicjatywa ustawodawcza w przepisach

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej3 przepisy

o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli3 przepisy