Kodeks cywilny

Indos przenosi na kolejną osobę wszystkie prawa związane z czekiem. Gdy indos pozostawiono in blanco, czyli bez wskazania osoby, posiadacz czeku ma kilka możliwości. Może wpisać swoje nazwisko albo nazwisko innej osoby. Może też przekazać czek dalej, pozostawiając indos in blanco lub wskazując konkretną osobę. Może wreszcie przenieść czek bez uzupełniania tego indosu i bez dokonywania kolejnego indosu.

Prawo czekowe

Jeżeli czek na okaziciela zostanie opatrzony indosem, osoba, która go umieściła, czyli indosant, odpowiada na zasadach przewidzianych dla zwrotnego poszukiwania. Oznacza to, że sam indos może wiązać indosanta odpowiedzialnością wynikającą z tych przepisów. Nie zmienia on jednak charakteru dokumentu: czek nadal pozostaje czekiem na okaziciela, a nie staje się czekiem na zlecenie.

Jeżeli trasat, czyli osoba zobowiązana do zapłaty czeku, wypłaca czek przenoszony przez indos, musi sprawdzić, czy indosy tworzą prawidłowy, ciągły szereg. Chodzi o ustalenie, czy sposób przenoszenia czeku między kolejnymi osobami jest formalnie uporządkowany. Trasat nie ma natomiast obowiązku sprawdzania, czy podpisy złożone przez indosantów są autentyczne lub prawidłowe. Przepis rozdziela więc kontrolę ciągłości indosów od kontroli podpisów.

Zgodnie z treścią przepisu wierzyciel nie może głosować na podstawie wierzytelności, którą nabył po ogłoszeniu upadłości w drodze przelewu albo indosu. Przelew oznacza przeniesienie wierzytelności na inną osobę, natomiast indos dotyczy przeniesienia praw wynikających z określonych papierów wartościowych. Ograniczenie odnosi się do wierzytelności nabytych już po ogłoszeniu upadłości. Przepis przewiduje wyjątek. Prawo głosu może przysługiwać wierzycielowi, jeżeli przejście wierzytelności nastąpiło dlatego, że spłacił on dług, za który odpowiadał osobiście albo określonymi przedmiotami majątkowymi. Dług ten musi dodatkowo wynikać ze stosunku prawnego powstałego przed ogłoszeniem upadłości. Wyjątek wiąże więc nabycie wierzytelności ze spłatą wcześniejszego zobowiązania, za które spłacający ponosił odpowiedzialność. W przekazanej treści artykuł został oznaczony jako uchylony. Oznacza to, że przedstawiona reguła nie jest obecnie obowiązującą treścią przepisu. Powyższe wyjaśnienie opisuje znaczenie zdania zawartego w przekazanym tekście.

Prawo upadłościowe

Wierzyciel lub grupa wierzycieli może wystąpić o powołanie wskazanego przez siebie wierzyciela do rady wierzycieli, jeżeli posiada co najmniej jedną piątą sumy wierzytelności przysługujących wierzycielom będącym uczestnikami postępowania. Przy obliczaniu tej części nie uwzględnia się wierzycieli określonych w art. 116 ustawy Prawo restrukturyzacyjne ani wierzycieli, którzy nabyli wierzytelność przez przelew lub indos po ogłoszeniu upadłości. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy nabycie nastąpiło wskutek spłacenia przez wierzyciela długu, za który odpowiadał osobiście albo określonymi przedmiotami majątkowymi, a stosunek prawny powstał przed ogłoszeniem upadłości. O powołaniu rozstrzyga sędzia-komisarz. Powinien powołać wskazanego wierzyciela, chyba że istnieje uzasadnione przypuszczenie, że nie będzie on należycie wykonywał obowiązków członka rady wierzycieli. Jeżeli wniosek zostanie oddalony, zażalenie może złożyć wyłącznie wierzyciel lub wierzyciele, którzy go złożyli. Jeżeli wnioskujący posiadają co najmniej dwie piąte uwzględnianej sumy wierzytelności, mogą wskazać po jednym kandydacie na członka rady wierzycieli na każdą piątą część posiadanych wierzytelności. Oznacza to, że liczba wskazanych kandydatów zależy od liczby pełnych takich części. Wierzyciel lub wierzyciele, których wcześniejszy wniosek został uwzględniony, nie mogą następnie żądać powołania kolejnych członków. Mogą to zrobić ponownie tylko wtedy, gdy członek powołany na ich wniosek zostanie odwołany.

Zmiany składu rady wierzycieli może żądać wierzyciel albo kilku wierzycieli, których wierzytelności stanowią co najmniej jedną piątą sumy wierzytelności przysługujących wierzycielom uczestniczącym w postępowaniu. Przy obliczaniu tej części nie uwzględnia się wierzycieli wskazanych w art. 116 Prawa restrukturyzacyjnego ani wierzycieli, którzy nabyli wierzytelność przez przelew lub indos już po ogłoszeniu upadłości. To drugie wyłączenie nie dotyczy sytuacji, gdy przejście wierzytelności nastąpiło dlatego, że wierzyciel spłacił dług, za który odpowiadał osobiście albo określonymi składnikami majątku. Dług ten musi wynikać ze stosunku prawnego powstałego przed ogłoszeniem upadłości. Jeżeli wymagany udział wierzytelności jest spełniony, sędzia-komisarz zmienia skład rady i powołuje do niej wierzyciela wskazanego we wniosku. Może odmówić, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że wskazana osoba nie będzie właściwie wykonywała obowiązków członka rady. Na postanowienie oddalające taki wniosek zażalenie może wnieść wyłącznie wnioskodawca. Do tej procedury odpowiednio stosuje się także przepisy art. 202a ust. 2 i 3. Przy zmianie składu sędzia-komisarz nie może odwołać członka rady powołanego na podstawie ust. 1 albo art. 202a. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy odwołania żądają wierzyciele, na których wniosek ten członek został powołany.

Co do zasady potrącenie nie jest dopuszczalne, gdy dłużnik upadłego nabył wierzytelność przez przelew albo indos po ogłoszeniu upadłości. Taki skutek występuje także wtedy, gdy nabycie nastąpiło w ciągu roku przed dniem ogłoszenia upadłości, a dłużnik wiedział o istnieniu podstawy do jej ogłoszenia. Przepis przewiduje wyjątek dotyczący nabycia wierzytelności wskutek spłacenia długu upadłego. Potrącenie jest wtedy dopuszczalne, jeżeli osoba, która stała się wierzycielem upadłego, odpowiadała za ten dług osobiście albo określonymi przedmiotami majątkowymi. Warunkiem jest jednak to, aby w chwili przyjęcia odpowiedzialności za dług osoba ta nie wiedziała o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości. Potrącenie jest zawsze dopuszczalne, jeżeli przyjęcie odpowiedzialności za dług nastąpiło na rok przed dniem ogłoszenia upadłości. Przepis rozróżnia więc kilka sytuacji: nabycie wierzytelności przez przelew lub indos, nabycie jej w określonym czasie i przy wiedzy o podstawach upadłości oraz uzyskanie wierzytelności w związku ze spłatą długu, za który nabywca odpowiadał.

**Przepis nie obowiązuje.** Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe utraciło moc z dniem 1 października 2003 r. Obowiązującym dziś aktem o upadłości jest [ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe](/prawo-upadlosciowe). Poniższe omówienie opisuje stan prawny z okresu, w którym przepis obowiązywał, i służy do czytania dawnych akt oraz starszego orzecznictwa.

Przepis przewidywał, że potrącenie nie było dopuszczalne, jeżeli dłużnik upadłego nabył wierzytelność w drodze przelewu albo indosu po ogłoszeniu upadłości. Taki sam skutek następował wtedy, gdy nabycie wierzytelności miało miejsce w ciągu ostatniego roku przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca wiedział o istnieniu podstawy do jej ogłoszenia. Ograniczenie dotyczyło więc zarówno nabycia dokonanego już po ogłoszeniu upadłości, jak i określonego nabycia wcześniejszego, połączonego ze świadomością zagrożenia upadłością. Przepis przewidywał jednak wyjątek. Potrącenie było dopuszczalne, jeżeli nabywca stał się wierzycielem upadłego wskutek spłacenia jego długu, za który sam odpowiadał osobiście albo określonymi przedmiotami majątkowymi. Dodatkowo w chwili przyjęcia odpowiedzialności za dług nie mógł wiedzieć o istnieniu podstawy ogłoszenia upadłości. Uregulowanie zawierało także szczególną zasadę, zgodnie z którą potrącenie było zawsze dopuszczalne, jeżeli przyjęcie odpowiedzialności za dług nastąpiło co najmniej na sześć miesięcy przed ogłoszeniem upadłości. W tym przypadku przepis nie uzależniał dopuszczalności potrącenia od innych wskazanych warunków.

Do weksla własnego stosuje się przepisy dotyczące weksla trasowanego, ale tylko wtedy, gdy nie są sprzeczne z istotą weksla własnego. Obejmuje to między innymi regulacje o indosie, płatności, zapłacie, dochodzeniu roszczeń z powodu niezapłacenia, zapłacie przez wyręczenie, odpisach, zmianach, przedawnieniu oraz obliczaniu terminów. Stosuje się także przepisy o roszczeniu z tytułu niesłusznego wzbogacenia, kolizji ustaw i wekslach zaginionych. Przepisy o wekslu własnym obejmują również określone zasady dotyczące miejsca płatności, zastrzeżenia odsetek, różnic w oznaczeniu sumy wekslowej, skutków podpisu oraz działania bez pełnomocnictwa lub z przekroczeniem jego zakresu. Dotyczą także weksla in blanco i protestów. W przypadku weksla własnego protest powinien być dokonany przeciwko wystawcy. Odpowiednie zastosowanie mają również przepisy o poręczeniu wekslowym. Jeżeli poręczyciel nie wskaże osoby, za którą udziela poręczenia, przyjmuje się, że poręczenie zostało udzielone za wystawcę. Przepis wymienia więc zarówno ogólne zasady stosowane do weksla własnego, jak i szczególne rozwiązania, które wymagają odpowiedniego dostosowania ze względu na jego charakter.

Prawo wekslowe

Przepis określa, jak powinien wyglądać skuteczny indos, czyli przeniesienie praw z weksla. Nie można uzależniać go od warunku, na przykład od przyszłego zdarzenia, ponieważ taki warunek nie będzie brany pod uwagę. Przeniesienie tylko części praw z weksla jest nieważne. Z kolei wskazanie, że weksel ma być zapłacony okazicielowi, traktuje się tak samo jak indos bez wskazania osoby, na którą prawa są przenoszone.

Indos przenosi na inną osobę wszystkie prawa związane z wekslem. Jeśli nie wskazuje osoby uprawnionej, posiadacz może wpisać siebie albo kogoś innego, przekazać weksel dalej przez kolejny indos lub przenieść go bez uzupełniania indosu i bez sporządzania następnego. Przepis pozwala więc elastycznie przekazywać taki weksel, także bez ujawniania kolejnego nabywcy w treści indosu.

Osoba przekazująca weksel przez indos co do zasady odpowiada za to, że weksel zostanie przyjęty i zapłacony. Może jednak zamieścić zastrzeżenie, że zabrania dalszego indosowania. W takiej sytuacji nie ponosi odpowiedzialności wobec osób, które otrzymają weksel w wyniku kolejnych indosów. Odpowiedzialność indosanta może więc zależeć od treści zamieszczonego zastrzeżenia.

Indos

Indos w przepisach

Kodeks cywilny1 przepis

Prawo czekowe3 przepisy

Prawo upadłościowe4 przepisy

Prawo upadłościowe1 przepis

Prawo wekslowe4 przepisy