Funkcje elementów przyrodniczych

„Funkcje elementów przyrodniczych” to określenie opisujące znaczenie, jakie określone składniki środowiska mają dla innych elementów przyrodniczych albo dla ludzi. Chodzi nie tylko o sam fakt istnienia danego składnika środowiska, lecz o jego przydatność, czyli możliwość pełnienia określonej roli lub zaspokajania określonych potrzeb.

Zakres tego pojęcia obejmuje cztery rodzaje elementów:

• gatunki chronione,
• chronione siedliska przyrodnicze,
• wodę,
• powierzchnię ziemi.

Każdy z nich może być oceniany z punktu widzenia tego, jakie znaczenie ma dla pozostałych elementów przyrody lub dla człowieka. Przykładowo, jeden element przyrodniczy może zapewniać warunki potrzebne do funkcjonowania innego, a woda lub powierzchnia ziemi może mieć znaczenie dla zachowania przyrody i korzystania z niej przez ludzi. Definicja nie ogranicza się więc do wartości użytkowej rozumianej wyłącznie ekonomicznie. Obejmuje szerzej pojętą użyteczność i rolę danego elementu w środowisku.

W ustawie „o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie” pojęcie to pomaga opisać, jakie znaczenie dla środowiska lub ludzi mają chronione gatunki, siedliska, woda i powierzchnia ziemi. Jest istotne przy ocenie, czy oddziaływanie na dany element może pozbawić inne elementy przyrodnicze albo ludzi korzyści wynikających z jego obecności i prawidłowego funkcjonowania. Ma zatem znaczenie przy rozpatrywaniu skutków szkody w środowisku oraz działań ukierunkowanych na zapobieganie takim skutkom lub ich naprawę.

W praktyce funkcje elementów przyrodniczych pozwalają spojrzeć na środowisko jako na system powiązanych ze sobą składników. Ocena nie dotyczy wyłącznie stanu pojedynczego gatunku, siedliska, zasobu wody czy powierzchni ziemi, ale również tego, jakie konsekwencje dla innych elementów przyrody i dla ludzi ma pogorszenie ich przydatności. Położenie nacisku na tę funkcję ułatwia uwzględnienie zależności między ochroną środowiska a jego znaczeniem dla człowieka.