Zgłoszenie wierzytelności po terminie wyznaczonym na zgłaszanie wierzytelności wywołuje skutki niezależnie od przyczyny opóźnienia. Czynności dokonane wcześniej w postępowaniu upadłościowym pozostają skuteczne wobec wierzyciela, który spóźnił się ze zgłoszeniem. Takie zgłoszenie nie wpływa także na plany podziału złożone przed jego dokonaniem. Jeżeli wierzytelność zostanie uznana, uwzględnia się ją wyłącznie w tych planach podziału funduszów masy upadłości, które zostaną sporządzone po jej uznaniu. Oznacza to, że nie jest uwzględniana w planach podziału przygotowanych wcześniej. Przepis wiąże więc skutki uznania wierzytelności z momentem sporządzenia kolejnego planu podziału. Jeżeli do dnia zakończenia albo umorzenia postępowania upadłościowego nie wydano postanowienia dotyczącego spóźnionej wierzytelności albo postanowienie to nie stało się prawomocne, postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu. Natomiast gdy wierzytelność zostanie zgłoszona dopiero po zatwierdzeniu ostatecznego planu podziału funduszów masy upadłości, zgłoszenie pozostawia się bez rozpoznania.

Prawo upadłościowe

Przepis wskazuje, z jakich środków składają się fundusze masy upadłości. Obejmują one przede wszystkim sumy uzyskane z likwidacji masy upadłości. Chodzi więc o pieniądze otrzymane w związku z likwidowaniem składników tej masy. Do funduszów zalicza się także dochód uzyskany z prowadzenia przedsiębiorstwa upadłego albo z jego wydzierżawienia. Oznacza to, że w zakresie wskazanym w przepisie znaczenie mają również środki uzyskane z dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa lub z oddania go w dzierżawę. W skład funduszów wchodzą ponadto odsetki od wskazanych sum, jeżeli zostały one zdeponowane w banku. Przepis obejmuje zatem także dodatkowe kwoty uzyskane w związku z przechowywaniem tych środków na rachunku lub w innej bankowej formie depozytu. Zasada ta ma zastosowanie tylko wtedy, gdy inne przepisy ustawy nie przewidują odmiennego rozwiązania. Końcowe zastrzeżenie oznacza, że w razie szczególnej regulacji zawartej w ustawie należy stosować właśnie tę regulację.

Przepis dotyczy sytuacji, w której po ogłoszeniu upadłości przyjęto spadek, a masa upadłości odpowiada za wierzytelność wierzyciela spadku. Taka wierzytelność jest ujmowana w planie podziału funduszów masy upadłości. Nie może jednak zostać uwzględniona w wysokości większej niż wartość majątku spadkowego. Oznacza to, że wartość majątku spadkowego wyznacza maksymalny zakres, w jakim wierzytelność może zostać ujęta w planie podziału. Jeżeli w postępowaniu upadłościowym występuje dwóch lub więcej wierzycieli spadku, a suma ich wierzytelności jest wyższa niż wartość majątku spadkowego, każda z tych wierzytelności zostaje odpowiednio zmniejszona. Obniżenie następuje proporcjonalnie, czyli według stosunku wysokości poszczególnych wierzytelności do ich łącznej wysokości. W rezultacie wierzytelności są ujmowane w planie podziału w obniżonej wysokości, tak aby łącznie nie przekroczyły wartości majątku spadkowego.

Z masy upadłości w pierwszej kolejności pokrywa się koszty postępowania. Dopiero gdy środki na to pozwalają, można zaspokajać inne zobowiązania masy upadłości, wskazane w art. 230 ust. 2. Następuje to w miarę wpływu odpowiednich kwot do masy upadłości, czyli bez konieczności czekania na zgromadzenie wszystkich funduszów. Jeżeli takie zobowiązania nie zostaną w ten sposób zaspokojone, dzieli się fundusze masy upadłości między poszczególne zobowiązania proporcjonalnie do ich wysokości. Oznacza to, że każde z nich uczestniczy w podziale stosownie do kwoty, która pozostaje do zapłaty. Do tego sposobu stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące podziału funduszów masy upadłości. Szczególne zasady dotyczą zobowiązań alimentacyjnych upadłego, przypadających za okres po ogłoszeniu upadłości. Syndyk zaspokaja je w terminach płatności, do dnia sporządzenia ostatecznego planu podziału. W każdym terminie i dla każdej osoby uprawnionej wypłata nie może jednak przekroczyć kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Część alimentów przekraczająca tę kwotę nie podlega zaspokojeniu z masy upadłości.

Syndyk ma obowiązek sporządzić plan podziału funduszów masy upadłości i złożyć go sędziemu-komisarzowi. Dokument ten pokazuje, jaka suma podlega podziałowi oraz kto bierze w nim udział. Syndyk wymienia wierzytelności i prawa osób uczestniczących w podziale, a także wskazuje, jaka kwota przypada każdej z tych osób. Plan powinien również określać, które kwoty mają zostać wypłacone. Jeżeli określone środki nie mają być od razu wypłacone, syndyk wskazuje, czy zostaną pozostawione w depozycie sądowym, czy w masie upadłości. Pozostawienie środków w masie upadłości służy zaspokojeniu wierzytelności, których dotyczą sprzeciwy jeszcze nierozpoznane. Dzięki temu plan wskazuje nie tylko kwoty przeznaczone do wypłaty, lecz także środki, które na danym etapie nie są wypłacane. W planie trzeba także zaznaczyć, czy jest on częściowy, czy ostateczny. Plan częściowy dotyczy podziału w określonym zakresie, natomiast plan ostateczny ma charakter końcowy w ramach przedstawionego podziału. Sędzia-komisarz może wprowadzić do planu poprawki albo polecić syndykowi dokonanie wskazanych zmian. Oznacza to, że plan sporządzony przez syndyka może zostać skorygowany przed jego dalszym wykorzystaniem.

Przepis dotyczy pieniędzy uzyskanych w wyniku podziału funduszów masy upadłości w ramach wtórnego postępowania upadłościowego. Chodzi o środki, które powstały z funduszów masy upadłości i zostały przeznaczone do podziału między wierzycieli tego postępowania. Warunkiem przekazania pieniędzy jest wcześniejsze zaspokojenie wierzycieli we wtórnym postępowaniu upadłościowym. Oznacza to, że przepis obejmuje wyłącznie sumy, które pozostaną po wykonaniu tego podziału i zaspokojeniu wierzycieli. Nie chodzi więc o środki przeznaczone jeszcze na zaspokojenie tych wierzycieli. Pozostałe sumy przekazuje się do głównego zagranicznego postępowania upadłościowego. Przepis wskazuje zatem zarówno moment przekazania, czyli czas po zaspokojeniu wierzycieli we wtórnym postępowaniu, jak i miejsce, do którego mają trafić pozostałe pieniądze. Jest nim główne zagraniczne postępowanie upadłościowe.

Przepis dotyczy sytuacji, w której osobna masa upadłości nie wystarcza, aby w pełni zaspokoić posiadaczy listów zastawnych. Oznacza to, że środki znajdujące się w tej masie nie pozwalają na wypłatę całej należnej sumy. W takim przypadku brakująca część nie zostaje pominięta. Pozostała suma podlega zaspokojeniu w podziale funduszów masy upadłości. Oznacza to, że na zaspokojenie posiadaczy listów zastawnych przeznacza się również środki z funduszu masy upadłości, zgodnie z zasadami podziału tego funduszu. Suma przeznaczona na ten cel nie jest wypłacana bezpośrednio z funduszu masy upadłości. Należy ją przekazać do funduszu osobnej masy upadłości, z którego następuje zaspokojenie posiadaczy listów zastawnych.

Przepis dotyczy sytuacji, w której osobna masa upadłości nie wystarcza, aby w pełni zaspokoić należności obligatariuszy. Chodzi o przypadek, gdy środki znajdujące się w tej masie są zbyt małe, by pokryć całość należnych im kwot. Pełne zaspokojenie oznacza uregulowanie należności w całości. Jeżeli jest to niemożliwe, pozostaje niezaspokojona część należności. Niezaspokojone należności obligatariuszy podlegają zaspokojeniu z funduszu masy upadłości. Oznacza to, że brakująca część nie pozostaje bez źródła zaspokojenia, lecz może być pokryta ze wskazanego funduszu. Przepis nie określa w tym miejscu szczegółowego sposobu obliczania należności ani kolejności wykonywania poszczególnych czynności. Wprowadza natomiast zasadę, zgodnie z którą niewystarczalność osobnej masy upadłości powoduje sięgnięcie do funduszu masy upadłości w zakresie należności, których nie udało się zaspokoić.

Sąd odmawia ustalenia planu spłaty wierzycieli, umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia takiego planu albo warunkowego umorzenia zobowiązań bez ustalenia planu, jeżeli upadły celowo doprowadził do swojej niewypłacalności lub celowo istotnie zwiększył jej stopień. W przepisie jako przykłady wskazano trwonienie części majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań. Drugą przesłanką odmowy jest prowadzenie wobec upadłego, w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, postępowania upadłościowego, w którym umorzono całość albo część jego zobowiązań. Odmowa nie następuje jednak, jeżeli ustalenie planu spłaty, umorzenie zobowiązań bez planu albo warunkowe umorzenie zobowiązań bez planu jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi. Jeżeli mimo wystąpienia jednej z tych przesłanek w postępowaniu zgromadzono fundusze masy upadłości, sąd ustala plan spłaty wierzycieli. W takim orzeczeniu wskazuje wierzycieli uczestniczących w planie i dzieli między nich zgromadzone fundusze. Wydanie postanowienia o odmowie ustalenia planu spłaty oznacza zakończenie postępowania.

W planie spłaty wierzycieli sąd wskazuje wierzycieli objętych planem i dzieli między nich fundusze masy upadłości, jeżeli zostały zgromadzone. Sąd ustala także, czy upadły umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa doprowadził do niewypłacalności lub istotnie ją zwiększył. Określa, jak długo i w jakiej wysokości upadły ma spłacać zobowiązania, oraz jaka ich część zostanie umorzona po wykonaniu planu. Zwykły okres spłaty nie może być dłuższy niż 36 miesięcy. Jeżeli upadły umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa doprowadził do niewypłacalności lub zwiększył jej stopień, okres ten wynosi od 36 do 84 miesięcy. Jeżeli spłata obejmie co najmniej 70% zobowiązań objętych planem, plan nie może trwać dłużej niż rok, a przy spłacie co najmniej 50% tych zobowiązań nie może trwać dłużej niż dwa lata. Do okresu spłaty można zaliczyć czas od upływu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu, jeżeli dłużnik pokryłby w całości tymczasowe koszty postępowania poniesione przez Skarb Państwa. Nie wlicza się natomiast okresu warunkowego umorzenia zobowiązań bez ustalenia planu. W planie co do zasady uwzględnia się w pełnej wysokości tymczasowe koszty postępowania pokryte przez Skarb Państwa oraz inne niezaspokojone zobowiązania masy upadłości. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy nie pozwalają na to możliwości zarobkowe upadłego, koszty jego utrzymania i utrzymania osób na jego utrzymaniu albo ich potrzeby mieszkaniowe. Gdy nie ma zgłoszonych wierzytelności ani wierzytelności podlegających umieszczeniu na liście z urzędu, uwzględnia się tylko te koszty i zobowiązania, a w razie ich braku zobowiązania upadłego umarza się bez ustalania planu. Sąd nie musi przyjąć propozycji upadłego ani wierzycieli. Przy ustalaniu planu bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, jego potrzeby mieszkaniowe oraz potrzeby osób pozostających na jego utrzymaniu, a także wysokość niezaspokojonych wierzytelności i dotychczasowy stopień ich zaspokojenia. Plan nie pozbawia wierzyciela praw wobec poręczyciela ani współdłużnika oraz praw wynikających z zabezpieczeń ustanowionych na mieniu osoby trzeciej. W czasie wykonywania planu nie można wszcząć egzekucji dotyczącej wierzytelności powstałych przed jego ustaleniem, poza wskazanym w przepisie wyjątkiem. Jeżeli plan obejmuje podział funduszy masy upadłości, syndyk wykonuje go niezwłocznie po uprawomocnieniu się orzeczenia o ustaleniu planu.

Jeżeli osobista sytuacja upadłego wyraźnie wskazuje, że trwale nie jest on w stanie dokonywać żadnych spłat, sąd umarza jego zobowiązania bez ustalania planu spłaty wierzycieli. Jeżeli w postępowaniu zgromadzono fundusze masy upadłości, sąd ustala jednak plan obejmujący podział tych środków między wierzycieli. Taki plan wykonuje syndyk. Niewykonane w jego wyniku zobowiązania również zostają umorzone. Koszty postępowania tymczasowo pokryte przez państwo obciążają Skarb Państwa. Jeżeli niezdolność do spłat nie jest trwała, zobowiązania mogą zostać umorzone warunkowo. Co do zasady, jeżeli w ciągu pięciu lat od uprawomocnienia się postanowienia wydanego przez sąd upadły ani wierzyciel nie złoży wniosku o ustalenie planu spłaty, zobowiązania zostaną umorzone. Wniosek może jednak doprowadzić do uchylenia tego postanowienia i ustalenia planu także po upływie pięciu lat, jeżeli został złożony w odpowiednim terminie. Na wniosek upadłego lub wierzyciela sąd może następnie wydać postanowienie stwierdzające umorzenie i wskazać jego datę. Przez pięć lat upadły nie może bez zgody sądu dokonywać czynności dotyczących majątku, które mogłyby pogorszyć jego sytuację. Musi też co roku, do końca kwietnia, składać sprawozdanie o sytuacji majątkowej i zawodowej za poprzedni rok oraz dołączyć kopię zeznania podatkowego. Sąd może uchylić warunkowe umorzenie, między innymi gdy upadły nie złoży sprawozdania, poda w nim nieprawdę, ukryje majątek albo dokona niedozwolonej czynności. W takim przypadku zobowiązania nie podlegają umorzeniu, chyba że uchybienie jest nieznaczne albo przemawiają za tym względy słuszności lub humanitarne.

Wynagrodzenie syndyka ustala sąd w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów tego tytułu. Przy podejmowaniu decyzji sąd bierze pod uwagę kilka okoliczności: wysokość funduszów masy upadłości, stopień zaspokojenia wierzycieli, nakład pracy syndyka, zakres wykonanych czynności, ich trudność oraz czas trwania postępowania. Podstawowy przedział wynagrodzenia wynosi od jednej czwartej do dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, w czwartym kwartale poprzedniego roku. Chodzi o kwotę ogłoszoną przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może przyznać syndykowi wyższe wynagrodzenie, sięgające czterokrotności wskazanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Jest to możliwe wtedy, gdy uzasadnia je zwiększony nakład pracy syndyka, w szczególności wynikający ze stopnia skomplikowania postępowania albo z liczby wierzycieli. O wynagrodzeniu syndyka i zwrocie jego wydatków orzeka sąd upadłościowy w składzie jednego sędziego zawodowego.

Fundusz masy upadłości

Fundusz masy upadłości w przepisach

Prawo upadłościowe12 przepisów