Formacja uzbrojona

„Formacja uzbrojona” to zorganizowana, wyodrębniona jednostka lub służba wyposażona w broń i przeznaczona do wykonywania określonych zadań publicznych, ochronnych, porządkowych albo obronnych. Termin wskazuje nie tylko na posiadanie broni przez osoby wchodzące w jej skład, lecz także na istnienie określonej struktury organizacyjnej, zasad służby oraz uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów.

W polskim prawie nie ma jednej, uniwersalnej definicji obejmującej wszystkie przypadki użycia tego określenia. Znaczenie formacji uzbrojonej ustala się na podstawie przepisów regulujących jej utworzenie i działanie. Formacja może być częścią systemu bezpieczeństwa państwa, służyć ochronie określonych osób, obiektów lub zasobów, wykonywać zadania kontrolne i interwencyjne albo realizować zadania związane z obronnością. Przykładem jest Państwowa Straż Łowiecka, podlegająca wojewodzie i wykonująca zadania w zakresie ochrony łowiectwa.

W zależności od aktu prawnego formacje uzbrojone mogą być dzielone na:

• Siły Zbrojne oraz formacje uzbrojone niewchodzące w ich skład,
• formacje wykonujące zadania wojskowe, ochronne, porządkowe lub specjalistyczne,
• formacje, w których pełni się służbę na podstawie stosunku służbowego albo innej ustawowo określonej podstawy.

Zakwalifikowanie jednostki jako formacji uzbrojonej ma znaczenie praktyczne. Może określać sposób naboru i rozpoczęcia służby, podległość organizacyjną, zakres użycia broni i środków przymusu, odpowiedzialność osób pełniących służbę, zasady umundurowania i wyposażenia, a także uprawnienia socjalne lub zdrowotne. W przepisach o obronie Ojczyzny pojęcie to występuje również przy regulowaniu służby zastępczej oraz odróżnianiu formacji niewchodzących w skład Sił Zbrojnych. W przepisach finansowych może natomiast wyznaczać grupę osób, których określone świadczenia, w tym leki, są finansowane z budżetu państwa.