Art. 138 ustawy o finansach publicznych określa procedurę przygotowania założeń projektu budżetu państwa na kolejny rok budżetowy. Przepis ten jest kluczowy dla zapewnienia spójności i przejrzystości procesu budżetowego, a także dla koordynacji działań różnych organów administracji publicznej.

#### 1. Rola Ministra Finansów

Minister Finansów odgrywa centralną rolę w procesie przygotowania budżetu państwa. Zgodnie z art. 138, Minister Finansów przedstawia Radzie Ministrów założenia projektu budżetu państwa na rok następny. Założenia te muszą uwzględniać ustalenia oraz kierunki działań zawarte w Wieloletnim Planie Finansowym Państwa. Jest to istotne, ponieważ zapewnia to, że budżet roczny jest zgodny z długoterminowymi celami finansowymi państwa.

#### 2. Opracowanie materiałów budżetowych

Materiały do projektu ustawy budżetowej opracowują i przedstawiają Ministrowi Finansów dysponenci części budżetowych. Dysponenci ci są odpowiedzialni za przygotowanie szczegółowych planów finansowych dla swoich obszarów działalności. Wyjątki od tej zasady są określone w ust. 3 i 4, które dotyczą programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków z Europejskiego Funduszu Rybackiego i innych funduszy specjalistycznych.

#### 3. Specjalne zasady dla środków europejskich

W przypadku programów finansowanych z udziałem środków europejskich, materiały do projektu ustawy budżetowej opracowuje i przedstawia Ministrowi Finansów minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego. Jest to zrozumiałe, ponieważ programy te często wymagają specjalistycznej wiedzy i koordynacji na poziomie regionalnym.

#### 4. Środki z funduszy rybackich i innych

Materiały dotyczące środków z Europejskiego Funduszu Rybackiego oraz innych funduszy specjalistycznych opracowują odpowiednio minister właściwy do spraw rybołówstwa lub minister właściwy do spraw rozwoju wsi. W zakresie środków związanych z zabezpieczeniem społecznym, odpowiedzialny jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

#### 5. Terminy i szczegółowy sposób opracowania materiałów

Minister Finansów jest zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowego sposobu, trybu i terminów opracowania materiałów budżetowych. Rozporządzenie to musi uwzględniać klasyfikację dochodów i wydatków budżetowych, opracowanie budżetu w układzie zadaniowym oraz inne szczegółowe wymagania, takie jak zestawienia programów wieloletnich i wykazy wydatków związanych z realizacją Wspólnej Polityki Rolnej.

#### 6. Wnioski

Art. 138 ustawy o finansach publicznych jest kluczowym elementem procesu budżetowego w Polsce. Zapewnia on, że budżet państwa jest przygotowywany w sposób spójny, przejrzysty i zgodny z długoterminowymi celami finansowymi państwa. Przepis ten również jasno określa role i obowiązki różnych organów administracji publicznej, co jest niezbędne dla efektywnego zarządzania finansami publicznymi.

o finansach publicznych

Art. 189 ustawy o finansach publicznych reguluje kwestie związane ze zleceniem płatności w ramach programów finansowanych z różnych źródeł, w tym środków europejskich oraz krajowych. Przepis ten jest kluczowy dla prawidłowego zarządzania środkami publicznymi, szczególnie w kontekście programów współfinansowanych przez Unię Europejską oraz inne fundusze międzynarodowe.

### 1. Zakres zastosowania

Art. 189 odnosi się do zlecenia płatności dotyczących wydatków kwalifikowalnych, które są zgodne z kryteriami określonymi w różnych aktach prawnych, takich jak:
- Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju,
- Ustawa o zasadach realizacji programów,
- Ustawa o zasadach realizacji programów 2021-2027,
- Ustawa o pomocy społecznej,
- Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) dotyczące instrumentu „Łącząc Europę”,
- Ustawy dotyczące wspierania zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego.

### 2. Procedura zlecenia płatności

Zlecenie płatności może być wystawione przez instytucję, o której mowa w art. 188 ust. 1, na podstawie pozytywnie zweryfikowanego wniosku o płatność. Instytucja ta ma również możliwość wystawienia zlecenia na płatność zaliczkową dla beneficjenta.

### 3. Konsekwencje niezłożenia wniosku o płatność

W przypadku niezłożenia wniosku o płatność na kwotę wydatków kwalifikowalnych lub niezwrócenia niewykorzystanej części zaliczki w terminie 14 dni od upływu określonego terminu, nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Odsetki te są liczone od dnia przekazania środków do dnia złożenia wniosku o płatność lub zwrócenia niewykorzystanej części zaliczki.

### 4. Wezwanie do zapłaty odsetek

Jeżeli stwierdzone zostaną okoliczności wskazane w ust. 3, instytucja, która podpisała umowę z beneficjentem, wzywa go do zapłaty odsetek lub wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności. W przypadku bezskutecznego upływu terminu, instytucja zarządzająca, pośrednicząca lub wdrażająca wydaje decyzję o zapłacie odsetek, określającą kwotę środków, od których nalicza się odsetki, termin ich naliczania oraz sposób zapłaty.

### 5. Upoważnienie do wydawania decyzji

Instytucja zarządzająca lub pośrednicząca może upoważnić instytucję wdrażającą będącą jednostką sektora finansów publicznych do wydawania decyzji o zapłacie odsetek. Od decyzji tej przysługuje odwołanie do właściwej instytucji zarządzającej lub pośredniczącej.

### 6. Rozporządzenia wykonawcze

Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego oraz minister właściwy do spraw rybołówstwa, w porozumieniu z Ministrem Finansów, określają w drodze rozporządzenia warunki i tryb udzielania oraz rozliczania zaliczek, w tym zwrotu środków pochodzących z dotacji z budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Rozporządzenia te uwzględniają rodzaje beneficjentów oraz sposób wdrażania działań w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich.

### 7. Projekty realizowane z udziałem środków międzynarodowych

Przepisy art. 189 ust. 1-4 stosuje się odpowiednio do projektów realizowanych z udziałem środków międzynarodowych, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy o finansach publicznych. Udzielenie, wypłata i rozliczenie zaliczki następuje w terminach i na warunkach określonych w umowie o dofinansowanie, z uwzględnieniem wytycznych państw darczyńców lub umów zawartych z tymi państwami.

### Podsumowanie

Art. 189 ustawy o finansach publicznych jest kompleksowym przepisem regulującym procedury związane z zleceniem płatności w ramach programów finansowanych z różnych źródeł. Przepis ten zapewnia transparentność i odpowiedzialność w zarządzaniu środkami publicznymi, jednocześnie określając jasne zasady i konsekwencje dla beneficjentów, którzy nie spełniają swoich obowiązków w zakresie rozliczania otrzymanych środków.

Art. 190 ustawy o finansach publicznych reguluje zasady rozliczania wydatków kwalifikowalnych przez jednostki sektora finansów publicznych, które są beneficjentami projektów finansowanych ze środków europejskich. Przepis ten odnosi się do dwóch różnych sposobów rozliczania wydatków kwalifikowalnych, zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013.

#### 1. Wydatek kwalifikowalny rozliczany zgodnie z art. 67 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1303/2013

Wydatki kwalifikowalne rozliczane w sposób określony w art. 67 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1303/2013, czyli na podstawie rzeczywiście poniesionych kosztów, muszą być ujęte we wniosku o płatność przekazywanym właściwej instytucji w terminie do 3 miesięcy od ostatniego dnia miesiąca, w którym wydatek został poniesiony. Przepis ten ma na celu zapewnienie terminowego i dokładnego rozliczania środków, co jest kluczowe dla transparentności i efektywności zarządzania funduszami europejskimi.

#### 2. Wydatek kwalifikowalny rozliczany zgodnie z art. 67 ust. 1 lit. b-e rozporządzenia nr 1303/2013

W przypadku wydatków kwalifikowalnych rozliczanych w sposób określony w art. 67 ust. 1 lit. b-e rozporządzenia nr 1303/2013, czyli na podstawie uproszczonych metod rozliczania kosztów (np. ryczałtów, stawek jednostkowych, finansowania opartego na wynikach), wydatek powinien zostać ujęty we wniosku o płatność po spełnieniu warunków określonych w umowie lub decyzji o dofinansowaniu. W każdym przypadku, wydatki te muszą być ujęte najpóźniej we wniosku o płatność końcową. Taki sposób rozliczania ma na celu uproszczenie procedur administracyjnych i zmniejszenie obciążeń biurokratycznych dla beneficjentów.

#### Znaczenie praktyczne

Przepis ten jest kluczowy dla jednostek sektora finansów publicznych, które są beneficjentami funduszy europejskich. Określa on jasne terminy i zasady rozliczania wydatków, co jest niezbędne dla prawidłowego zarządzania projektami finansowanymi ze środków UE. Przestrzeganie tych zasad jest istotne nie tylko z punktu widzenia zgodności z przepisami prawa, ale również dla zapewnienia płynności finansowej projektów oraz uniknięcia potencjalnych sankcji finansowych za nieterminowe lub nieprawidłowe rozliczenia.

#### Podsumowanie

Art. 190 ustawy o finansach publicznych wprowadza szczegółowe zasady dotyczące rozliczania wydatków kwalifikowalnych przez jednostki sektora finansów publicznych, będące beneficjentami projektów finansowanych ze środków europejskich. Przepis ten różnicuje zasady rozliczania w zależności od metody rozliczania kosztów, co ma na celu zapewnienie efektywnego i transparentnego zarządzania funduszami europejskimi.

Art. 191 ustawy o finansach publicznych reguluje obowiązek przekazywania zbiorczych harmonogramów wydatków przez instytucje, o których mowa w art. 188 ust. 1, do dysponenta części budżetowej lub zarządu województwa. Przepis ten ma na celu zapewnienie przejrzystości i kontrolę nad wydatkowaniem środków publicznych, szczególnie tych pochodzących z różnych funduszy i programów unijnych.

#### Zakres obowiązku

1. **Podmioty zobowiązane**: Obowiązek dotyczy instytucji wskazanych w art. 188 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Są to jednostki sektora finansów publicznych, które realizują zadania finansowane z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

2. **Adresaci**: Harmonogramy wydatków muszą być przekazywane dysponentowi części budżetowej lub zarządowi województwa, w zależności od tego, kto jest odpowiedzialny za dany obszar finansowania.

3. **Termin**: Przekazanie harmonogramów musi nastąpić do 5 dnia każdego miesiąca. Termin ten jest istotny dla zapewnienia bieżącej kontroli nad realizacją budżetu i umożliwia odpowiednie planowanie wydatków.

#### Rodzaje umów i decyzji

Art. 191 odnosi się do różnych rodzajów umów i decyzji, które wymagają sporządzenia zbiorczych harmonogramów wydatków. W szczególności są to:

- Umowy, o których mowa w art. 5 pkt 9 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
- Umowy i decyzje wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej.
- Umowy związane z ustawą o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem różnych funduszy unijnych.
- Umowy o dofinansowanie projektów finansowanych ze środków pochodzących z instrumentu „Łącząc Europę”.

#### Cel przepisu

Celem art. 191 jest zapewnienie transparentności i efektywności w zarządzaniu środkami publicznymi. Przekazywanie zbiorczych harmonogramów wydatków umożliwia:

- **Monitorowanie realizacji budżetu**: Dysponent części budżetowej lub zarząd województwa mogą na bieżąco monitorować, czy wydatki są realizowane zgodnie z planem.
- **Kontrolę nad wydatkami**: Umożliwia to wczesne wykrywanie ewentualnych nieprawidłowości lub opóźnień w realizacji umów.
- **Planowanie finansowe**: Pozwala na lepsze planowanie przyszłych wydatków i alokację środków.

#### Wnioski

Art. 191 ustawy o finansach publicznych jest kluczowym elementem systemu kontroli i zarządzania środkami publicznymi. Przepis ten wprowadza obowiązek regularnego raportowania wydatków, co zwiększa przejrzystość i odpowiedzialność instytucji publicznych. W praktyce, skuteczne wdrożenie tego obowiązku wymaga dobrze zorganizowanego systemu zarządzania finansami oraz współpracy pomiędzy różnymi podmiotami zaangażowanymi w realizację budżetu.

Art. 192 ustawy o finansach publicznych reguluje mechanizmy przekazywania środków finansowych na płatności na rzecz beneficjentów programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Przepis ten jest kluczowy dla zapewnienia efektywnego i zgodnego z prawem zarządzania funduszami unijnymi w Polsce.

#### 1. Przekazywanie środków przez Ministra Finansów

Minister Finansów jest odpowiedzialny za przekazywanie środków na rachunki w Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK). W przypadku Wspólnej Polityki Rolnej, środki te są przekazywane na rzecz agencji płatniczych, które są określone w odrębnych ustawach. W kontekście planu rozwojowego, o którym mowa w art. 5 pkt 7aa ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, środki są przekazywane na rzecz Polskiego Funduszu Rozwoju Spółka Akcyjna (PFR).

#### 2. Limit wydatków

Kwota środków przekazywanych przez Ministra Finansów nie może przekraczać łącznego limitu wydatków dla programów finansowanych z udziałem środków europejskich, określonego w budżecie środków europejskich. Jest to mechanizm kontrolny mający na celu zapobieganie przekroczeniu dostępnych funduszy.

#### 3. Obsługa wypłat przez BGK

BGK może prowadzić obsługę wypłat na współfinansowanie realizacji programów i projektów finansowanych z udziałem środków europejskich na podstawie umowy zawartej z właściwym dysponentem części budżetowej. Dysponent ten może zlecić BGK dokonywanie wypłat i przekazać środki na rachunek prowadzony przez BGK.

#### 4. Prognozy płatności

Minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego jest zobowiązany do przekazywania Ministrowi Finansów kwartalnych prognoz płatności w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Prognozy te muszą być przekazane do 15 dnia miesiąca poprzedzającego dany kwartał. W odniesieniu do programów finansowanych z Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury oraz innych funduszy rybackich, prognozy przekazuje minister właściwy do spraw rybołówstwa. W przypadku środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 4, prognozy przekazują minister właściwy do spraw rozwoju wsi oraz minister właściwy do spraw rynków rolnych. Dla środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5b, prognozy przekazuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

#### 5. Informowanie o wypłatach

Minister Finansów ma obowiązek informować ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, ministra właściwego do spraw rybołówstwa oraz ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego o kwocie środków wypłaconych przez BGK beneficjentom w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Informacja ta musi być przekazana do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano płatności.

#### 6. Informowanie o środkach przekazanych przez Komisję Europejską

Minister Finansów jest również zobowiązany do niezwłocznego informowania ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, ministra właściwego do spraw rozwoju wsi oraz ministra właściwego do spraw rybołówstwa o kwocie środków przekazanych przez Komisję Europejską w związku z realizacją programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz o odsetkach narosłych od tych środków w ramach poszczególnych programów.

### Podsumowanie

Art. 192 ustawy o finansach publicznych ustanawia szczegółowe procedury i obowiązki związane z zarządzaniem środkami europejskimi. Przepis ten ma na celu zapewnienie transparentności i efektywności w dystrybucji funduszy unijnych, co jest kluczowe dla realizacji programów rozwojowych i wsparcia beneficjentów. Wprowadza on również mechanizmy kontrolne, które mają zapobiegać nadużyciom i zapewniać zgodność z budżetem środków europejskich.

Art. 206 ustawy o finansach publicznych reguluje szczegółowe warunki dofinansowania projektów realizowanych z różnych funduszy europejskich oraz krajowych. Przepis ten jest kluczowy dla beneficjentów środków publicznych, ponieważ określa, jakie elementy muszą być zawarte w umowie o dofinansowanie projektu, aby zapewnić zgodność z obowiązującymi przepisami prawa.

#### 1. Zakres zastosowania

Art. 206 odnosi się do różnych źródeł finansowania, w tym:
- Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury,
- Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym,
- Europejskiego Funduszu Społecznego Plus,
- instrumentu „Łącząc Europę”.

Każde z tych źródeł finansowania ma swoje specyficzne wymagania, które muszą być uwzględnione w umowie o dofinansowanie.

#### 2. Elementy umowy o dofinansowanie

Umowa o dofinansowanie projektu musi zawierać następujące elementy:
- **Opis projektu lub zadania**: W tym celu, na jaki przyznano środki, oraz termin jego realizacji.
- **Harmonogram dokonywania wydatków**: Obejmuje okres co najmniej jednego kwartału.
- **Wysokość przyznanych środków**.
- **Zobowiązanie do poddania się kontroli**: Oraz tryb kontroli realizacji projektu lub zadania.
- **Zobowiązanie do stosowania wytycznych**: Określonych w odpowiednich przepisach, w zależności od źródła finansowania.
- **Termin i sposób rozliczenia projektu oraz ewentualnych zaliczek**.
- **Formy zabezpieczeń należytego wykonania zobowiązań wynikających z umowy**.
- **Warunki rozwiązania umowy**: Ze względu na nieprawidłowości występujące w trakcie realizacji projektu.
- **Warunki i terminy zwrotu środków**: W tym środków nieprawidłowo wykorzystanych lub pobranych w nadmiernej wysokości lub w sposób nienależny.

#### 3. Aktualizacja harmonogramu

Przepis przewiduje, że aktualizacja harmonogramu dokonywania wydatków nie wymaga zmiany umowy, co ułatwia elastyczne zarządzanie projektem.

#### 4. Wyłączenia i wyjątki

Art. 206 przewiduje również pewne wyłączenia i wyjątki:
- Przepis ust. 2 pkt 6 (dotyczący form zabezpieczeń) nie ma zastosowania do beneficjentów będących jednostkami sektora finansów publicznych, fundacjami, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa, oraz Banku Gospodarstwa Krajowego.
- W przypadku programów finansowanych z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym, wyłączenia dotyczą umów określonych w art. 134a pkt 7 i art. 134b ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.
- Dla państwowych jednostek budżetowych warunki określone zostają w porozumieniu, a przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio, z wyjątkiem pkt 6 i 8.

### Wnioski

Art. 206 ustawy o finansach publicznych jest szczegółowym przepisem, który precyzyjnie określa wymagania dotyczące umów o dofinansowanie projektów z różnych źródeł finansowania. Jego celem jest zapewnienie transparentności, odpowiedzialności oraz zgodności z przepisami prawa w zakresie wykorzystania środków publicznych. Beneficjenci tych środków muszą zwrócić szczególną uwagę na spełnienie wszystkich wymogów określonych w tym artykule, aby uniknąć potencjalnych problemów prawnych i finansowych.

Art. 66a ustawy o finansach publicznych reguluje kwestie przedawnienia zobowiązań do zwrotu środków finansowych, które zostały przyznane w ramach różnych funduszy unijnych. Przepis ten jest kluczowy dla beneficjentów środków unijnych, jak również dla organów administracji publicznej odpowiedzialnych za zarządzanie tymi funduszami.

#### Przedawnienie zobowiązań

Zgodnie z art. 66a, zobowiązanie do zwrotu środków przedawnia się z upływem 5 lat. Termin ten liczy się od dnia, w którym decyzja o zwrocie środków stała się ostateczna, albo od dnia wypłaty salda końcowego, w zależności od tego, który z tych terminów nastąpi później.

#### Decyzje administracyjne

Przepis odnosi się do dwóch rodzajów decyzji administracyjnych:
1. Decyzji, o której mowa w art. 189 ust. 3b ustawy o finansach publicznych.
2. Decyzji, o której mowa w art. 207 ust. 9 tej samej ustawy.

Obie te decyzje dotyczą sytuacji, w których beneficjent środków unijnych jest zobowiązany do ich zwrotu z powodu nieprawidłowości w ich wykorzystaniu.

#### Wypłata salda

Przepis odnosi się również do wypłaty salda końcowego, o którym mowa w różnych rozporządzeniach unijnych, w tym:
- Art. 100 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060.
- Art. 89 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006.
- Art. 86 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006.
- Art. 141 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013.

Wypłata salda końcowego jest momentem, od którego liczy się termin przedawnienia, jeżeli nastąpi później niż ostateczność decyzji administracyjnej.

#### Przepisy odpowiednie

Art. 66a ust. 2 stanowi, że przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio do środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy o finansach publicznych. Oznacza to, że zasady przedawnienia określone w ust. 1 mają zastosowanie również do innych środków finansowych, które są wymienione w art. 5 ust. 3 pkt 2.

### Znaczenie praktyczne

Przepis ten ma istotne znaczenie praktyczne zarówno dla beneficjentów środków unijnych, jak i dla organów administracji publicznej. Dla beneficjentów oznacza to, że po upływie 5 lat od określonych zdarzeń nie będą już zobowiązani do zwrotu środków. Dla organów administracji publicznej przepis ten wyznacza ramy czasowe, w których mogą dochodzić zwrotu środków.

### Podsumowanie

Art. 66a ustawy o finansach publicznych wprowadza jasne zasady dotyczące przedawnienia zobowiązań do zwrotu środków unijnych. Przepis ten jest kluczowy dla zapewnienia pewności prawnej zarówno dla beneficjentów, jak i dla organów administracji publicznej. Warto zwrócić uwagę na różne momenty, od których liczy się termin przedawnienia, co może mieć istotne znaczenie w praktyce.

Art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym reguluje kwestie związane z odszkodowaniami oraz innymi roszczeniami właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości, które wynikają z uchwalenia lub zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

#### Ust. 1
Pierwszy ustęp artykułu stanowi, że jeżeli uchwalenie lub zmiana planu miejscowego powoduje, że korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem staje się niemożliwe lub istotnie ograniczone, właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać od gminy odszkodowania za rzeczywistą szkodę lub wykupienia nieruchomości. Przepis ten ma na celu ochronę praw właścicieli i użytkowników wieczystych przed negatywnymi skutkami decyzji planistycznych.

#### Wyłączenia (ust. 1a)
Ustęp 1a wprowadza wyjątki od powyższej zasady. Przepis ten nie ma zastosowania, jeżeli zmiany w planie wynikają z:
1. Uwarunkowań hydrologicznych, geologicznych, geomorfologicznych lub przyrodniczych, takich jak występowanie powodzi.
2. Decyzji dotyczących lokalizacji lub realizacji inwestycji celu publicznego, wydanych przez inne organy niż gmina.
3. Zakazów lub ograniczeń zabudowy i zagospodarowania terenu wynikających z przepisów ustaw lub aktów prawa miejscowego.

#### Ust. 2
Ustęp 2 przewiduje możliwość realizacji roszczeń poprzez zaoferowanie nieruchomości zamiennej przez gminę. Zawarcie umowy zamiany powoduje wygaśnięcie roszczeń.

#### Ust. 3
W przypadku obniżenia wartości nieruchomości w wyniku uchwalenia lub zmiany planu miejscowego, właściciel lub użytkownik wieczysty, który zbywa nieruchomość, może żądać od gminy odszkodowania równego obniżeniu wartości nieruchomości. Jest to mechanizm mający na celu rekompensatę strat finansowych poniesionych przez właściciela lub użytkownika wieczystego.

#### Ust. 4
Jeżeli wartość nieruchomości wzrosła w wyniku uchwalenia lub zmiany planu miejscowego, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa nieruchomość, gmina pobiera jednorazową opłatę ustaloną w planie, która nie może przekroczyć 30% wzrostu wartości nieruchomości. Opłata ta jest dochodem własnym gminy.

#### Wyłączenia (ust. 5)
Ustęp 5 wprowadza wyjątki od pobierania opłaty, o której mowa w ust. 4, w przypadku nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego na następcę.

#### Ust. 6
W przypadku zbycia przez następcę nieruchomości przekazanych przez rolnika, przepisy o opłacie, o której mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio.

#### Ust. 7
W razie stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy w sprawie planu miejscowego, odszkodowanie lub opłata podlegają zwrotowi odpowiednio na rzecz gminy lub aktualnego właściciela albo użytkownika wieczystego nieruchomości.

#### Ust. 8
Jeżeli uchwała rady gminy w sprawie planu miejscowego zostanie uznana za nieważną, gmina może żądać od aktualnego właściciela lub użytkownika wieczystego zwrotu kwoty stanowiącej równowartość wypłaconego odszkodowania.

### Podsumowanie
Art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadza mechanizmy ochrony praw właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości w sytuacjach, gdy uchwalenie lub zmiana planu miejscowego wpływa na możliwość korzystania z nieruchomości. Przepisy te mają na celu zrównoważenie interesów publicznych i prywatnych, zapewniając jednocześnie odpowiednie rekompensaty za poniesione straty.

o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Art. 3 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów reguluje kwestie związane z postępowaniem scaleniowym oraz zagospodarowaniem poscaleniowym, określając kompetencje organów administracji publicznej oraz źródła finansowania tych działań.

#### 1. Kompetencje starosty i wojewody

Zgodnie z ust. 1, postępowanie scaleniowe oraz zagospodarowanie poscaleniowe przeprowadza i wykonuje starosta jako zadanie z zakresu administracji rządowej, finansowane ze środków budżetu państwa. Starosta działa tutaj jako organ pierwszej instancji, natomiast organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego jest wojewoda. Oznacza to, że w przypadku odwołania od decyzji starosty, sprawa trafia do wojewody.

#### 2. Wszczęcie postępowania scaleniowego

Ust. 2 określa warunki wszczęcia postępowania scaleniowego. Może ono być zainicjowane na wniosek większości właścicieli gospodarstw rolnych położonych na projektowanym obszarze scalenia lub na wniosek właścicieli gruntów, których łączny obszar przekracza połowę powierzchni projektowanego obszaru scalenia. Odmowa wszczęcia postępowania następuje w drodze decyzji starosty, co podkreśla jego rolę jako organu decyzyjnego w tej materii.

#### 3. Koordynacja prac scaleniowo-wymiennych

Ust. 4 wskazuje, że prace scaleniowo-wymienne koordynuje i wykonuje samorząd województwa przy pomocy jednostek organizacyjnych przekazanych mu na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Może to być również realizowane przez jednostki utworzone przez samorząd województwa do realizacji tych zadań.

#### 4. Źródła finansowania

Ust. 5-8 szczegółowo określają źródła finansowania prac scaleniowych i zagospodarowania poscaleniowego. Mogą to być:
- publiczne środki wspólnotowe w rozumieniu ustawy o Narodowym Planie Rozwoju,
- inne środki publiczne na zasadach określonych w ustawie o zasadach prowadzenia polityki rozwoju,
- środki z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich,
- środki państwowych funduszy celowych,
- środki budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Dodatkowo, właściciele gruntów objętych postępowaniem mogą uczestniczyć w pokrywaniu kosztów na zasadach ustalonych przez starostę.

#### 5. Wytyczne ministra

Ust. 9-10 przewidują możliwość wydania wytycznych przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi w celu zapewnienia prawidłowej realizacji prac scaleniowo-wymiennych. Wytyczne te są publikowane na stronie internetowej ministra oraz ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

### Podsumowanie

Art. 3 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów precyzyjnie określa kompetencje organów administracji publicznej oraz zasady finansowania postępowań scaleniowych i zagospodarowania poscaleniowego. Kluczową rolę odgrywa tutaj starosta, który działa jako organ pierwszej instancji, a nadzór nad jego decyzjami sprawuje wojewoda. Przepisy te mają na celu zapewnienie sprawnego i efektywnego przeprowadzenia procesów scaleniowych, co jest istotne dla poprawy struktury agrarnej i rozwoju obszarów wiejskich.

o scalaniu i wymianie gruntów

#### 1. Cel działania Narodowego Funduszu i wojewódzkich funduszy

Art. 400b Prawa ochrony środowiska określa cele działania Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Głównym celem tych instytucji jest finansowanie działań związanych z ochroną środowiska i gospodarką wodną, zgodnie z zakresem określonym w art. 400a ust. 1 oraz art. 410a ust. 4-6.

#### 2. Zakres działań

Narodowy Fundusz ma szerszy zakres działań niż wojewódzkie fundusze, co wynika z różnorodności zadań, które mogą być finansowane. W szczególności, Narodowy Fundusz wykonuje zadania Krajowego operatora systemu zielonych inwestycji oraz Krajowego operatora Funduszu Modernizacyjnego, co jest określone w odpowiednich ustawach dotyczących zarządzania emisjami gazów cieplarnianych.

#### 3. Współpraca i promocja

Art. 400b podkreśla również znaczenie współpracy z innymi podmiotami, w tym jednostkami samorządu terytorialnego, przedsiębiorcami oraz podmiotami zagranicznymi. Współpraca ta ma na celu tworzenie warunków do wdrażania finansowania ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz jego promocję.

#### 4. Powierzenie zadań

Narodowy Fundusz oraz Krajowy operator systemu zielonych inwestycji i Funduszu Modernizacyjnego mogą powierzać wojewódzkim funduszom wykonywanie określonych czynności na podstawie porozumień. Ważne jest, że Narodowy Fundusz ponosi odpowiedzialność za czynności wykonywane przez wojewódzkie fundusze, jak za swoje własne. Porozumienia te muszą precyzyjnie określać zakres czynności oraz sposób pokrywania kosztów ponoszonych przez wojewódzkie fundusze.

#### 5. Zadania dotyczące przedsięwzięć niskoemisyjnych

Narodowy Fundusz wykonuje również zadania dotyczące przedsięwzięć niskoemisyjnych, co jest określone w ustawie o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Fundusz może także realizować zadania określone w programach rządowych przyjętych przez Radę Ministrów, która wskazuje kwotę środków na pokrycie kosztów realizacji tych zadań.

#### 6. Rola instytucji finansowej

Narodowy Fundusz jest instytucją finansową w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 i może pełnić rolę podmiotu wdrażającego instrument finansowy lub fundusz funduszy. Wojewódzkie fundusze mogą pełnić rolę pośredników finansowych, co również jest określone w tym rozporządzeniu.

#### 7. Powierzenie zadań związanych z realizacją programów operacyjnych

Za zgodą odpowiednich instytucji, Narodowy Fundusz może powierzać wojewódzkim funduszom zadania związane z realizacją krajowych programów operacyjnych. Powierzenie tych zadań nie wyłącza odpowiedzialności Narodowego Funduszu za ich realizację.

#### 8. Zarządzanie pośrednie środkami UE

Narodowy Fundusz może pełnić rolę podmiotu wdrażającego środki finansowe Unii Europejskiej metodą zarządzania pośredniego, co jest określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046. Fundusz może realizować te zadania również poza granicami Polski, po powierzeniu mu ich przez Komisję Europejską.

### Podsumowanie

Art. 400b Prawa ochrony środowiska szczegółowo określa cele i zakres działania Narodowego Funduszu oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Przepis ten podkreśla znaczenie współpracy, odpowiedzialności oraz precyzyjnego określenia zakresu działań i finansowania. Narodowy Fundusz pełni kluczową rolę w realizacji zadań związanych z ochroną środowiska, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym.

Europejski Fundusz

Europejski Fundusz w przepisach