Eksperyment procesowy

Eksperyment procesowy to czynność dowodowa w postępowaniu karnym, polegająca na odtworzeniu określonego zdarzenia lub jego fragmentu albo na przeprowadzeniu kontrolowanej próby. Jego celem jest sprawdzenie, czy w danych warunkach mogła powstać określona sytuacja, czy określona wersja zdarzenia jest możliwa oraz czy istotne okoliczności przedstawiane przez uczestników postępowania odpowiadają rzeczywistości.

Eksperyment może obejmować zarówno odtworzenie przebiegu zdarzenia, jak i sprawdzenie pojedynczej okoliczności, na przykład możliwości dostrzeżenia, usłyszenia, wykonania określonego ruchu lub pokonania konkretnej trasy w oznaczonym czasie. Powinien być przeprowadzany w warunkach możliwie zbliżonych do tych, które miały znaczenie dla badanego zdarzenia. W zależności od celu może mieć charakter odtworzeniowy albo sprawdzający. Nie jest doświadczeniem naukowym w oderwaniu od konkretnej sprawy, lecz działaniem podporządkowanym ustaleniu faktów istotnych dla postępowania.

Czynność przeprowadza organ procesowy, a jej przebieg podlega utrwaleniu w dokumentacji procesowej. W eksperymencie mogą uczestniczyć osoby, których obecność jest potrzebna do odtworzenia zdarzenia lub oceny jego wyników. Do wykonania czynności technicznych można wezwać specjalistów. W toku eksperymentu dopuszczalne jest także przeprowadzenie przesłuchania albo innych czynności dowodowych, jeżeli pozostają one związane z jego celem. Sposób przeprowadzenia eksperymentu nie może zagrażać życiu lub zdrowiu uczestników ani naruszać ich godności.

Eksperyment procesowy służy weryfikacji dowodów, wyjaśnianiu sprzeczności i ocenie wiarygodności przedstawianych wersji. Jego wyniki nie przesądzają samodzielnie o odpowiedzialności, lecz są oceniane razem z całym materiałem dowodowym. Instytucja ta występuje przede wszystkim w postępowaniu karnym. W sprawach o wykroczenia stosuje się do niej odpowiednie przepisy postępowania karnego.