Egzamin

Egzamin w polskim prawie to sformalizowane sprawdzenie wiedzy, umiejętności albo przygotowania wymaganych do uzyskania określonego uprawnienia, kwalifikacji, stopnia lub potwierdzenia zdolności do wykonywania czynności zawodowych. Termin ten nie oznacza jednej, jednolicie uregulowanej instytucji. Jego znaczenie zależy od przepisów określających dany zawód, służbę, rodzaj transportu albo postępowanie kwalifikacyjne.

Egzamin może obejmować część pisemną, ustną, praktyczną lub kilka etapów. Przepisy albo akty wykonawcze mogą określać między innymi zakres wymaganej wiedzy, warunki dopuszczenia, sposób zgłoszenia, termin przeprowadzenia, wysokość opłaty, skład komisji, kryteria oceny oraz zasady dokumentowania przebiegu. W niektórych przypadkach przewidziane są także zasady ponownego przystąpienia. Przykładowo, nieuzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu adwokackiego może oznaczać obowiązek ponownego zdawania całości egzaminu.

Znaczenie praktyczne egzaminu polega przede wszystkim na tym, że jego wynik może być warunkiem:

• uzyskania uprawnień zawodowych, jak w przypadku tłumacza przysięgłego, doradcy restrukturyzacyjnego albo inspektora ochrony radiologicznej,
• uzyskania świadectwa lub dokumentu wymaganego przy przewozie towarów niebezpiecznych, w tym w przewozach ADR i ADN,
• dopuszczenia do wykonywania określonych czynności lub pełnienia służby,
• potwierdzenia kwalifikacji niezbędnych do wykonywania zawodu regulowanego.

Prawo może wiązać z egzaminem również obowiązek wniesienia opłaty, przechowywania dokumentacji oraz wydania zaświadczenia, świadectwa lub jego wtórnika. Dokumentacja egzaminacyjna bywa przechowywana przez określony czas, zwłaszcza gdy wynik wpływa na uprawnienia zawodowe lub bezpieczeństwo transportu. W regulacjach dotyczących służb egzamin może stanowić jeden z elementów oceny wymaganej do mianowania na określony stopień. Z kolei w przepisach o szkoleniu lub stażu może pojawiać się jako etap kończący przygotowanie do pracy albo jako przesłanka zwolnienia z części obowiązków. Egzamin należy odróżnić od samego kursu, stażu lub aplikacji, ponieważ jest czynnością sprawdzającą, której wynik wywołuje skutki określone w przepisach.