Dziedziczenie testamentowe

Dziedziczenie testamentowe to przejście praw i obowiązków majątkowych zmarłej osoby, czyli spadkodawcy, na osoby wskazane w testamencie. Stanowi jeden z dwóch podstawowych sposobów dziedziczenia w polskim prawie, obok dziedziczenia ustawowego. Jego podstawą jest ważny testament, w którym spadkodawca określa, kto ma otrzymać spadek po jego śmierci.

Najważniejsze cechy dziedziczenia testamentowego:

• spadkodawca może powołać do całości spadku jedną osobę albo kilka osób, określając ich udziały;
• testament może wskazywać osoby fizyczne, a w określonych przypadkach także inne podmioty mające zdolność dziedziczenia;
• spadkodawca może ustanowić spadkobiercę do całego spadku albo do jego części, jednak samo wskazanie konkretnego składnika majątku nie zawsze oznacza powołanie do dziedziczenia;
• testament jest czynnością osobistą, co oznacza, że nie można sporządzić go przez pełnomocnika;
• testament może zostać odwołany lub zmieniony przez spadkodawcę, o ile zachowuje on zdolność do dokonania takiej czynności.

Testament może mieć różną formę przewidzianą przez prawo. Od zachowania wymaganej formy i innych warunków zależy jego ważność, a w konsekwencji skuteczność powołania spadkobierców. Jeżeli testament obejmuje rozrządzenie konkretnym składnikiem majątku, może ono przybrać postać zapisu, w tym zapisu windykacyjnego. Zapis windykacyjny może prowadzić do nabycia oznaczonego przedmiotu przez zapisobiercę z chwilą otwarcia spadku, jeżeli spełnione są ustawowe wymagania.

Dziedziczenie testamentowe ma znaczenie przede wszystkim w prawie spadkowym, natomiast jego skutki są uwzględniane także w postępowaniu cywilnym dotyczącym stwierdzenia nabycia spadku. Organ rozpoznający sprawę ustala wtedy spadkobierców, ich udziały oraz, w odpowiednim zakresie, nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego. Jeżeli brak jest ważnego testamentu albo testament nie obejmuje całego spadku, w nieobjętej części może dojść do dziedziczenia ustawowego. Testament nie zawsze pozwala również na całkowite pominięcie najbliższych członków rodziny, ponieważ przepisy przewidują instytucję zachowku.