Działanie odwetowe

Działanie odwetowe to pojęcie używane w ustawie o ochronie sygnalistów do określenia zachowania, które jest reakcją na zgłoszenie dokonane przez sygnalistę albo na publiczne ujawnienie informacji. Chodzi o działanie lub zaniechanie pozostające w kontekście związanym z pracą. Oznacza to, że nie musi ono polegać wyłącznie na formalnej decyzji pracodawcy lub innego podmiotu. Może przybrać postać konkretnego czynu, ale także niewykonania określonego działania, jeżeli pozostaje ono związane ze sferą pracy.

Aby dane zachowanie można było oceniać jako odwetowe, powinien istnieć związek między nim a zgłoszeniem lub ujawnieniem publicznym. Działanie musi być spowodowane tym, że sygnalista przekazał informację albo ją ujawnił. Jednocześnie powinno naruszać lub potencjalnie naruszać prawa sygnalisty albo powodować lub potencjalnie powodować nieuzasadnioną szkodę. Definicja obejmuje więc zarówno rzeczywiste skutki, jak i sytuacje, w których określone zachowanie może doprowadzić do naruszenia praw lub wyrządzenia szkody.

Najważniejsze elementy pojęcia to:

• zachowanie albo zaniechanie bezpośrednie lub pośrednie,
• związek z kontekstem pracy,
• przyczyna w postaci zgłoszenia lub ujawnienia publicznego,
• naruszenie albo zagrożenie praw sygnalisty lub wyrządzenie albo możliwość wyrządzenia mu nieuzasadnionej szkody.

Przykładem wskazanym w definicji jest bezpodstawne inicjowanie postępowań przeciwko sygnaliście. Nie jest to jednak jedyna możliwa forma odwetu. Istotne jest to, że ocena zachowania nie ogranicza się do jego nazwy lub formalnej postaci, lecz uwzględnia jego związek ze zgłoszeniem albo ujawnieniem oraz możliwe skutki dla sygnalisty.

Pojęcie to służy wyznaczeniu zakresu ochrony sygnalisty w związku z korzystaniem przez niego z przewidzianych w ustawie form przekazywania informacji. Ma znaczenie praktyczne przy rozpoznawaniu, czy określone działania lub zaniechania podejmowane w środowisku pracy mogą być traktowane jako reakcja odwetowa, nawet gdy ich skutek nie nastąpił albo szkoda nie została jeszcze rzeczywiście wyrządzona.