Dyskryminacja pośrednia

Dyskryminacja pośrednia to nierówne traktowanie, które nie wynika wprost z treści przepisu, kryterium lub działania, lecz z jego skutków albo możliwych skutków dla określonej osoby fizycznej. Pojęcie to zostało zdefiniowane w ustawie „o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania” i służy rozpoznawaniu sytuacji, w których pozornie jednakowe zasady prowadzą do szczególnie niekorzystnego położenia osoby należącej do określonej grupy.

Dla uznania sytuacji za dyskryminację pośrednią znaczenie mają następujące elementy:

• wystąpienie lub możliwość wystąpienia niekorzystnych dysproporcji albo szczególnie niekorzystnej sytuacji;
• związek tej sytuacji z pozornie neutralnym postanowieniem, zastosowanym kryterium lub podjętym działaniem;
• związek z jedną z cech wskazanych w ustawie, czyli płcią, rasą, pochodzeniem etnicznym, narodowością, religią, wyznaniem, światopoglądem, niepełnosprawnością, wiekiem lub orientacją seksualną.

Określenie „pozornie neutralne” oznacza, że dana zasada może na pierwszy rzut oka dotyczyć wszystkich w taki sam sposób. W praktyce jej zastosowanie może jednak powodować niekorzystne różnice w sytuacji osoby ze względu na jedną z wymienionych cech. Nie jest konieczne, aby niekorzystny skutek już nastąpił, ponieważ definicja obejmuje również sytuację, w której mógłby on wystąpić.

Definicja przewiduje jednak wyjątek. Nie każda niekorzystna dysproporcja związana z neutralnym postanowieniem, kryterium lub działaniem będzie dyskryminacją pośrednią, jeżeli zastosowane rozwiązanie jest obiektywnie uzasadnione zgodnym z prawem celem. Dodatkowo środki użyte do osiągnięcia tego celu muszą być właściwe i konieczne. Oznacza to, że ocena wymaga uwzględnienia nie tylko samego skutku, lecz także celu danego rozwiązania oraz sposobu jego realizacji.

Pojęcie ma praktyczne znaczenie, ponieważ pozwala oceniać równe traktowanie nie tylko na podstawie formalnego brzmienia zasad, ale również ich rzeczywistego lub możliwego wpływu na osoby chronione przez ustawę. Technicznie neutralna reguła może więc zostać uznana za dyskryminującą, jeśli prowadzi do szczególnie niekorzystnej sytuacji i nie znajduje obiektywnego, zgodnego z prawem oraz proporcjonalnego uzasadnienia.