Duchowny

Duchowny to osoba należąca do stanu duchownego danego kościoła lub innego związku wyznaniowego, uprawniona na podstawie jego prawa wewnętrznego do wykonywania czynności religijnych i sprawowania posługi. Polskie prawo nie posługuje się jedną, uniwersalną definicją duchownego, która jednakowo obowiązywałaby we wszystkich dziedzinach. Zakres tego pojęcia może wynikać z przepisów dotyczących konkretnego kościoła lub związku wyznaniowego, a także z jego statutów i regulacji wewnętrznych uznawanych przez państwo.

Duchownym może być w szczególności osoba pełniąca funkcję kapłana, pastora, rabina, diakona lub odpowiednik takiej funkcji w innym wyznaniu. O tym, czy dana osoba ma status duchownego, decydują przede wszystkim zasady właściwej wspólnoty religijnej. Nie każda osoba zatrudniona przez kościół albo wykonująca czynności pomocnicze ma z tego powodu status duchownego.

Pojęcie to występuje w wielu dziedzinach prawa, między innymi w:

• prawie karnym i postępowaniu dowodowym, gdzie znaczenie może mieć tajemnica spowiedzi oraz ograniczenia dotyczące przesłuchiwania duchownych jako świadków,
• prawie wykonywania kary i tymczasowego aresztowania, w związku z widzeniami oraz wykonywaniem posługi religijnej,
• prawie wojskowym, które przewiduje szczególne zasady powoływania duchownych i zakonników na ćwiczenia wojskowe, w tym znaczenie zgody przełożonego kościelnego,
• systemie ubezpieczeń społecznych, gdzie duchowni należą do grup objętych określonymi zasadami podlegania ubezpieczeniom i opłacania składek,
• ustawach regulujących stosunek państwa do poszczególnych kościołów, dotyczących między innymi ubezpieczeń wewnętrznych, funduszy socjalnych oraz udzielania posług religijnych.

Status duchownego może więc wpływać na zakres ochrony tajemnicy zawodowej lub religijnej, sposób wykonywania obowiązków publicznych, podleganie ubezpieczeniom oraz uprawnienia kościelnych osób prawnych. Konkretne skutki prawne zależą od rodzaju postępowania, wyznania i funkcji pełnionej w jego strukturze.