Druga instancja

Druga instancja to drugi etap rozpoznawania tej samej sprawy przez właściwy sąd albo organ, uruchamiany co do zasady na skutek środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji. Stanowi element zasady dwuinstancyjności, która zapewnia możliwość ponownej kontroli rozstrzygnięcia przez inny, zwykle wyższy szczebel organizacyjny.

W postępowaniu sądowym drugą instancję stanowi sąd odwoławczy. Rozpoznaje on apelację, a w określonych przypadkach także zażalenie, badając prawidłowość zaskarżonego orzeczenia w granicach przewidzianych przez przepisy. Kontrola może obejmować zarówno zastosowanie prawa, jak i ustalenia dotyczące stanu faktycznego. Sąd drugiej instancji może utrzymać orzeczenie w mocy, zmienić je, uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania albo wydać inne rozstrzygnięcie dopuszczone przez przepisy. W postępowaniu cywilnym do drugiej instancji można przystąpić aż do zamknięcia rozprawy, jeżeli spełnione są wymagane przesłanki.

W postępowaniu administracyjnym i podatkowym druga instancja oznacza zazwyczaj rozpoznanie odwołania przez organ wyższego stopnia. Może nim być organ nadrzędny wobec organu, który wydał decyzję, albo inny organ wskazany w przepisach. Dwuinstancyjność pozwala na ponowne rozpatrzenie sprawy przed uzyskaniem ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego.

Pojęcie to występuje również w postępowaniach szczególnych, między innymi dyscyplinarnych, lekarskich, morskich oraz dotyczących odpowiedzialności zawodowej. W takich sprawach drugą instancję może stanowić wyspecjalizowany sąd, komisja albo organ centralny, rozpatrujący odwołanie od rozstrzygnięcia organu niższego szczebla.

Druga instancja nie jest tym samym co postępowanie kasacyjne. Kasacja lub skarga kasacyjna służy nadzwyczajnej kontroli orzeczenia i co do zasady nie tworzy kolejnej, trzeciej instancji, w której sprawa byłaby ponownie rozpoznawana w pełnym zakresie. Usytuowanie sprawy w drugiej instancji wpływa między innymi na właściwość organu, dopuszczalne środki zaskarżenia, skład orzekający oraz zakres czynności procesowych stron.