Dowódca

„Dowódca” to osoba uprawniona do kierowania jednostką wojskową albo jej wyodrębnioną częścią oraz do wykonywania wobec podległych żołnierzy kompetencji określonych w przepisach. Termin ten ma przede wszystkim znaczenie funkcjonalne, dlatego o statusie dowódcy decyduje pełnione stanowisko, zakres powierzonego kierownictwa oraz właściwość wynikająca z przepisów, a nie samo posiadanie stopnia wojskowego.

Dowódca może być wskazywany jako dowódca jednostki wojskowej, dowódca pododdziału lub osoba upoważniona do wykonania określonej czynności. Zakres jego uprawnień zależy od rodzaju sprawy i nie obejmuje automatycznie wszystkich kompetencji przełożonego. W przepisach dotyczących służby wojskowej i postępowania karnego dowódca występuje między innymi jako organ właściwy do:

• podejmowania czynności związanych z odpowiedzialnością dyscyplinarną żołnierza,
• składania wniosku o ściganie niektórych przestępstw popełnionych przez żołnierza,
• udziału w postępowaniu karnym oraz wykonywaniu orzeczeń wobec żołnierzy,
• otrzymywania zawiadomień o zatrzymaniu lub tymczasowym aresztowaniu żołnierza,
• składania wniosków dotyczących wykonania albo odroczenia kary,
• rozpatrywania spraw kadrowych, finansowych i socjalnych żołnierzy zawodowych.

W określonych regulacjach dowódca wykonuje także czynności organizacyjne, kontrolne lub informacyjne, na przykład związane z zebraniami żołnierskimi, wyborem ławników albo inspekcją jednostki pływającej. W służbach, w których używa się jednostek pływających, funkcję dowódcy może pełnić osoba kierująca taką jednostką, stosownie do zakresu przyznanych jej uprawnień.

Znaczenie prawne ma również właściwość miejscowa i służbowa dowódcy. Czynność dokonana przez dowódcę jest skuteczna tylko wtedy, gdy mieści się w jego kompetencji. Jeżeli żołnierz pełni służbę w instytucji cywilnej, przepisy mogą przewidywać przejście określonych obowiązków dowódcy na kierownika tej instytucji. Termin „dowódca” nie oznacza zatem jednej, zawsze takiej samej funkcji, lecz określa podmiot wykonujący wskazane prawem zadania kierownicze, dyscyplinarne, procesowe lub administracyjne wobec żołnierzy.