Czynność notarialna

Czynność notarialna to czynność prawna lub urzędowa dokonana przez notariusza w ramach jego ustawowych kompetencji, mająca formę określoną w przepisach prawa. Notariusz działa jako osoba zaufania publicznego, a sporządzane przez niego dokumenty mają charakter dokumentów urzędowych w zakresie wskazanym w przepisach.

Pojęcie to obejmuje nie tylko sporządzenie aktu notarialnego, lecz także inne czynności wykonywane przez notariusza, w szczególności:

• sporządzanie aktów poświadczenia dziedziczenia, poświadczeń podpisu, zgodności kopii lub wyciągu z okazanym dokumentem oraz daty okazania dokumentu,
• spisywanie protokołów,
• sporządzanie protestów weksli i czeków,
• przyjmowanie na przechowanie dokumentów, pieniędzy lub papierów wartościowych,
• doręczanie oświadczeń,
• sporządzanie wypisów, odpisów i wyciągów z dokumentów notarialnych,
• składanie wniosków o wpis w księdze wieczystej, także za pośrednictwem systemu teleinformatycznego,
• wykonywanie innych czynności przewidzianych w ustawach.

Przed dokonaniem czynności notariusz ustala tożsamość osób uczestniczących, ocenia ich zdolność do dokonania czynności oraz bada zgodność jej treści z prawem. Powinien także czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i uzasadnionych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność może powodować skutki prawne. W określonych sytuacjach przepisy wymagają dodatkowych działań, na przykład udziału tłumacza lub szczególnego sposobu postępowania wobec osób, które nie znają języka polskiego, są niewidome, głuche albo nie mogą pisać. Świadkiem nie może być osoba pozostająca z uczestnikiem czynności w określonym stosunku bliskości.

Czynności notarialne występują przede wszystkim w prawie cywilnym, rodzinnym, spadkowym, rzeczowym i handlowym. Mają szczególne znaczenie przy przenoszeniu własności nieruchomości, ustanawianiu ograniczonych praw rzeczowych, czynnościach dotyczących spadków i przedsiębiorców oraz przy zabezpieczaniu dowodów określonych zdarzeń. Forma notarialna może być wymagana przez ustawę pod rygorem nieważności albo służyć zapewnieniu dokumentowi szczególnej mocy dowodowej.

Za dokonanie czynności notariusz pobiera wynagrodzenie, którego wysokość w niektórych sprawach podlega ograniczeniom. Odpowiada również za prawidłowe wykonywanie obowiązków związanych z czynnościami oraz przechowywaniem dokumentów notarialnych. Zaprzestanie prowadzenia kancelarii nie powoduje utraty znaczenia dokonanych czynności, ponieważ dokumentacja podlega przekazaniu na zasadach określonych w przepisach.