Budżet państwa

Budżet państwa to prawnie określony, roczny plan finansowy państwa, obejmujący prognozowane dochody, planowane wydatki oraz wynikające z nich potrzeby pożyczkowe i sposób finansowania deficytu. Jest uchwalany w formie ustawy budżetowej, która wyznacza ramy gospodarki finansowej państwa w danym roku.

Budżet państwa stanowi podstawowy instrument gromadzenia i rozdysponowywania środków publicznych na poziomie centralnym. Jego wykonanie należy przede wszystkim do Rady Ministrów oraz dysponentów części budżetowych, czyli organów i jednostek uprawnionych do planowania i wydatkowania środków w określonych obszarach. Wydatki mogą być ujmowane według klasyfikacji budżetowej oraz w układzie zadaniowym, który pokazuje, jakie cele i zadania publiczne mają zostać zrealizowane.

Najważniejsze elementy budżetu państwa to:

• dochody, w tym wpływy z podatków, opłat i innych należności publicznoprawnych,
• wydatki na zadania państwa, między innymi administrację, obronność, inwestycje, świadczenia i dotacje,
• deficyt albo nadwyżka budżetowa,
• przychody i rozchody związane z finansowaniem potrzeb pożyczkowych,
• rezerwy, w tym rezerwy celowe przeznaczone na określone zadania lub sytuacje.

Budżet państwa należy odróżnić od całego sektora finansów publicznych. Obejmuje on finanse państwa, ale odrębne plany finansowe mają między innymi budżety jednostek samorządu terytorialnego, państwowe fundusze celowe, agencje wykonawcze i inne jednostki sektora finansów publicznych. Podmioty te mogą jednak otrzymywać środki z budżetu państwa, w szczególności w formie dotacji lub dofinansowania.

W przepisach określenie „z budżetu państwa” wskazuje źródło finansowania danego wydatku. Może ono obejmować na przykład koszty postępowań i wynagrodzenia członków organów, odszkodowania, zadania obronne, inwestycje, programy publiczne albo określone świadczenia. Dochody uzyskiwane przez państwo, takie jak niektóre opłaty egzaminacyjne lub kary pieniężne, mogą zasilać budżet państwa albo być przekazywane na rzecz wskazanych funduszy lub państwowych jednostek. Budżet podlega planowaniu, wykonaniu, rachunkowości i kontroli na zasadach określonych w przepisach o finansach publicznych.