Aktywa finansowe

Aktywa finansowe to kategoria składników majątku wyróżniona w ustawie „Rachunkowość”. Obejmuje prawa i wartości, których istota wiąże się z pieniędzmi, udziałem w kapitale innej jednostki albo możliwością uzyskania od innej strony określonych świadczeń finansowych. Nie chodzi więc o każdy składnik majątku, lecz o takie aktywa, które wynikają z relacji finansowej lub kontraktu i mogą przynieść jednostce korzyść ekonomiczną.

W praktyce do tej kategorii zalicza się trzy podstawowe grupy:

• aktywa pieniężne, czyli składniki mające bezpośrednio charakter pieniężny,
• instrumenty kapitałowe wyemitowane przez inne jednostki, które wiążą się z uczestnictwem w ich kapitale,
• prawa wynikające z umowy, pozwalające otrzymać aktywa pieniężne albo wymienić instrumenty finansowe z inną jednostką na warunkach korzystnych dla uprawnionego.

Kluczowe znaczenie ma istnienie prawa wynikającego z kontraktu. Samo oczekiwanie przyszłej korzyści nie wystarcza, jeżeli nie ma podstawy umownej wskazującej możliwość otrzymania pieniędzy lub dokonania korzystnej wymiany. W przypadku instrumentów kapitałowych istotne jest natomiast to, że zostały wyemitowane przez inną jednostkę, a więc reprezentują określoną relację kapitałową między podmiotami.

Takie ujęcie służy uporządkowaniu składników majątku dla celów rachunkowości. Pozwala ustalić, które pozycje powinny być traktowane jako aktywa finansowe, a następnie stosować wobec nich właściwe zasady ujmowania, wyceny i rozliczania w księgach. Ma to znaczenie między innymi przy ustalaniu wartości aktywów, rozliczaniu ich zbycia lub rozchodu oraz ocenie skutków operacji finansowych.

Pojęcie występuje także w przepisach dotyczących finansów publicznych, gdzie wiąże się z zarządzaniem środkami i operacjami finansowymi państwa, oraz w regulacjach o szczególnych zasadach rachunkowości banków, między innymi przy wycenie rozchodu i ujmowaniu spisania takich aktywów.