Akcyza

Akcyza to szczególny podatek pośredni nakładany na określone towary, niezależnie od podatku od towarów i usług. Obciąża przede wszystkim konsumpcję, dlatego jej ekonomiczny ciężar co do zasady ponosi nabywca, choć obowiązki związane z rozliczeniem podatku wykonują producenci, importerzy oraz inne podmioty uczestniczące w obrocie.

W polskim prawie akcyza dotyczy między innymi wyrobów alkoholowych, wyrobów tytoniowych, płynów do papierosów elektronicznych, wyrobów energetycznych, energii elektrycznej oraz samochodów osobowych. Podatek może powstać w związku z produkcją, importem, nabyciem wewnątrzwspólnotowym albo inną czynnością wskazaną w przepisach. Wysokość akcyzy jest ustalana według stawek właściwych dla danego towaru, niekiedy jako kwota od jednostki wyrobu, a niekiedy jako część jego wartości.

Akcyza pełni funkcję fiskalną, ponieważ stanowi dochód publiczny, oraz regulacyjną. W przypadku towarów takich jak alkohol i wyroby tytoniowe wpływa na ich cenę i może ograniczać konsumpcję. Szczególne zasady dotyczą także samochodów osobowych, w tym obowiązku zapłaty podatku, zwrotu akcyzy w określonych sytuacjach oraz potwierdzania zwolnienia z podatku.

Najważniejsze pojęcia związane z akcyzą:

• znaki akcyzy, nazywane także banderolami, potwierdzają w przypadkach określonych przepisami prawidłowe oznaczenie wyrobów i wiążą się z rozliczeniem podatku;
• zwolnienie z akcyzy oznacza odstąpienie od poboru podatku po spełnieniu określonych warunków, na przykład w odniesieniu do domowego piwa, wina lub napojów fermentowanych przeznaczonych na własny użytek;
• zwrot akcyzy polega na oddaniu wcześniej zapłaconego podatku w sytuacjach przewidzianych w przepisach, po złożeniu odpowiedniego wniosku lub przedstawieniu wymaganych dokumentów.

Akcyza ma również znaczenie w prawie karnym skarbowym. Nielegalne posiadanie, przechowywanie, przewożenie, przesyłanie lub przenoszenie fałszywych znaków akcyzy albo banderol może stanowić czyn zabroniony i podlegać karze.