Agencja wykonawcza

Agencja wykonawcza to państwowa osoba prawna tworzona na podstawie odrębnej ustawy w celu realizacji określonych zadań państwa. Jest jedną z form organizacyjnych podmiotów sektora finansów publicznych. Nie powstaje więc na podstawie samej decyzji organu administracji ani w drodze umowy, lecz wymaga wyraźnej podstawy ustawowej.

Agencja wykonawcza ma własną osobowość prawną, odrębny majątek oraz może we własnym imieniu nabywać prawa, zaciągać zobowiązania i występować w obrocie cywilnoprawnym. Zakres jej działania, organy, sposób reprezentacji, zasady nadzoru oraz rodzaj powierzonych zadań wynikają z ustawy tworzącej daną agencję. Nie każda państwowa osoba prawna jest zatem agencją wykonawczą, a określenie to odnosi się do podmiotów należących do ustawowo wyodrębnionej kategorii.

Najważniejsze cechy agencji wykonawczej:

• realizuje zadania publiczne wskazane w przepisach, często o charakterze gospodarczym, rozwojowym, administracyjnym lub związanym z bezpieczeństwem państwa;
• prowadzi gospodarkę finansową na podstawie rocznego planu finansowego;
• może być finansowana z dotacji lub innych środków publicznych, a także uzyskiwać przychody związane z wykonywaniem swoich zadań;
• podlega nadzorowi właściwych organów państwa w zakresie określonym w przepisach;
• odpowiada za własne działania jako odrębny podmiot prawa.

Agencja wykonawcza różni się od jednostki budżetowej przede wszystkim posiadaniem osobowości prawnej i większą organizacyjną odrębnością. Jednocześnie nie jest przedsiębiorstwem działającym wyłącznie dla zysku, ponieważ jej podstawowym celem pozostaje wykonywanie zadań państwa. Szczegółowe kompetencje agencji mogą być określane także w przepisach dotyczących poszczególnych dziedzin, w tym finansów publicznych, obronności lub gospodarowania mieniem państwowym. Termin ten należy odróżniać od potocznego określenia agencji oraz od agencji pośrednictwa lub innych podmiotów prywatnych.