Tekst druku sejmowego nr 2579

Rządowy projekt ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych

8 maja 2026 r. · druk sejmowy · PDF · 226 stron · 561 650 znaków · 3,2 MB

Tekst został odczytany automatycznie z pliku opublikowanego przez Kancelarię Sejmu. Odczyt może różnić się od oryginału układem, podziałem wierszy i formatowaniem tabel. Wersją rozstrzygającą jest plik źródłowy. Pobierz oryginał (PDF).

Druk nr 2579 Warszawa, 8 maja 2026 r.

SEJM

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

X kadencja Prezes Rady Ministrów RM-0610-68-26 Pan Włodzimierz Czarzasty Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszałku, na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiam Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy

o koordynacji opieki i osobach starszych.

długoterminowej

Do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych został upoważniony Prezes Rady Ministrów.

Z poważaniem Donald Tusk /podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/

Tłoczono z polecenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Projekt

U S T AWA

z dnia o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych1)

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Art. 1. Ustawa określa: 1)

zasady i sposób: a)

koordynacji opieki długoterminowej,

współpracy

podmiotów

wykonujących

działalność

leczniczą

jednostek

organizacyjnych pomocy społecznej w zakresie opieki długoterminowej, c) 2)

monitorowania opieki długoterminowej;

zadania i uprawnienia jednostek samorządu terytorialnego w obszarze wsparcia opiekunów nieformalnych;

zakres

współdziałania

organów

administracji

publicznej

dotyczącego

opieki

długoterminowej; 4)

zakres monitorowania i przedstawiania informacji o sytuacji osób starszych oraz podmioty uczestniczące w realizacji tego zadania;

zasady wsparcia seniorów przyznawanego w formie bonu senioralnego.

Art. 2. Użyte w ustawie określenia oznaczają:

jednostki organizacyjne pomocy społecznej – jednostki organizacyjne pomocy społecznej w rozumieniu art. 6 pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 i 1302 oraz z 2026 r. poz. 26 i 203);

opieka długoterminowa – system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, ustalanych

Niniejszą ustawą zmienia się ustawy: ustawę z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa, ustawę z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustawę z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ustawę z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych, ustawę z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych, ustawę z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej, ustawę z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości, ustawę z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym i ustawę z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej oraz uchyla się ustawę z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych.

–2– indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych właściwych dla określonych usług i świadczeń, którego celem jest zmniejszenie utraty, utrzymanie lub poprawa sprawności i samodzielności oraz zwiększenie niezależności tych osób, zgodnie z ich potrzebami i z poszanowaniem ich godności, a także wsparcie opiekunów nieformalnych i osób bliskich; 3)

opieka nieformalna – systematyczne wsparcie w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, świadczone przez opiekuna nieformalnego na rzecz osoby wymagającej takiego wsparcia;

opiekun nieformalny – osobę sprawującą opiekę nieformalną, niepobierającą, z wyjątkiem rodziców zastępczych, wynagrodzenia z tytułu sprawowanej opieki, w tym osobę bliską, osobę sprawującą rodzinną pieczę zastępczą lub inną osobę niezobowiązaną do wsparcia w związku z wykonywanym zawodem, lub opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581 oraz z 2026 r. poz. 26);

osoba bliska – osobę bliską w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta – w stosunku do osoby wymagającej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych;

osoba niepełnosprawna – osobę niepełnosprawną w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, 1301, 1665 i 1746 oraz z 2026 r. poz. 26);

osoba starsza – osobę, która ukończyła 60. rok życia;

podmioty wykonujące działalność leczniczą – podmioty wykonujące działalność leczniczą w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2026 r. poz. 156);

polityka senioralna – ogół działań organów administracji publicznej oraz innych organizacji i instytucji, które realizują zadania i inicjatywy kształtujące warunki godnego i zdrowego starzenia się.

Art. 3. Organem do spraw polityki senioralnej jest minister właściwy do spraw

zabezpieczenia społecznego albo Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej, o ile został ustanowiony.

–3–

Art. 4. Podmioty i osoby realizujące zadania określone w ustawie są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszelkich informacji i danych, które uzyskały przy wykonywaniu tych zadań, chyba że ustawa stanowi inaczej lub obowiązek ich udostępnienia wynika z przepisów odrębnych.

Rozdział 2 Zakres i koordynacja opieki długoterminowej

Art. 5. 1. Opieka długoterminowa obejmuje usługi i świadczenia przysługujące na podstawie odrębnych przepisów, w tym z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej, pomocy społecznej oraz świadczeń zabezpieczenia społecznego, osobom wymagającym wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych.

2. Usługi i świadczenia opieki długoterminowej należy realizować w sposób kompleksowy i skoordynowany, dążąc do ich zapewnienia w środowisku zamieszkania osoby wymagającej

wsparcia

codziennym

funkcjonowaniu

lub

realizacji

zaleceń

terapeutycznych.

Art. 6. Osoba objęta opieką długoterminową oraz jej opiekun nieformalny mają prawo do wyrażania oceny usług i świadczeń opieki długoterminowej, w szczególności dotyczącej ich dostępności, sposobu udzielania i adekwatności do potrzeb, oraz oceny jakości działań osób je wykonujących.

Art. 7. 1. Jednostki

samorządu

terytorialnego

prowadzą

działania

informacyjne

i edukacyjne dotyczące opieki długoterminowej, które mają na celu wsparcie opiekunów nieformalnych i osób bliskich.

2. Jednostki samorządu terytorialnego mogą wspierać opiekunów nieformalnych przez: 1)

organizowanie szkoleń;

prowadzenie spotkań edukacyjnych lub integracyjnych;

tworzenie grup wsparcia i zapewnianie konsultacji psychologicznych;

zapewnianie czasowego zastępstwa opiekuna nieformalnego w sprawowaniu opieki nieformalnej;

organizowanie spotkań ze specjalistami w zakresie opieki długoterminowej.

Art. 8. 1. Koordynacja zadań związanych z opieką długoterminową jest zadaniem

własnym powiatu.

–4–

2. Zadanie, o którym mowa w ust. 1, realizuje koordynator do spraw opieki długoterminowej, zwany dalej „koordynatorem”.

Art. 9. Koordynatorem jest kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie, a w przypadku miasta na prawach powiatu – kierownik miejskiego ośrodka pomocy społecznej, albo dyrektor centrum usług społecznych w przypadku przekształcenia miejskiego ośrodka pomocy społecznej działającego w mieście na prawach powiatu w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 165).

Art. 10. 1. Do zadań koordynatora należy: 1)

indywidualne wsparcie doradcze w zakresie identyfikacji i wyboru usług lub świadczeń opieki długoterminowej dostosowanych do potrzeb i sytuacji osoby wymagającej tych usług lub świadczeń, a także świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej, w przypadku potrzeby zapewnienia ciągłości lub właściwego rodzaju opieki;

zbieranie i analizowanie danych pozyskiwanych w ramach współpracy z podmiotami realizującymi usługi i świadczenia opieki długoterminowej, danych przekazywanych koordynatorowi przez Narodowy Fundusz Zdrowia oraz danych publikowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia i wojewodów z zakresu usług i świadczeń opieki długoterminowej;

udzielanie informacji o usługach i świadczeniach opieki długoterminowej na podstawie danych, o których mowa w pkt 2, w tym informowanie mieszkańców powiatu o usługach i świadczeniach opieki długoterminowej, w szczególności o sposobach i zasadach ich uzyskania, oraz informowanie podmiotów z terenu powiatu realizujących usługi i świadczenia opieki długoterminowej o dostępności tych usług i świadczeń;

współpraca

podmiotami

wykonującymi

działalność

leczniczą,

jednostkami

organizacyjnymi pomocy społecznej, innymi podmiotami realizującymi usługi i świadczenia opieki długoterminowej, podmiotami ekonomii społecznej, o których mowa w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 806), oraz organizacjami pozarządowymi, a także innymi podmiotami w zakresie zapewnienia i rozwoju opieki długoterminowej; 5)

identyfikowanie potrzeb oraz ograniczeń w zakresie dostępności usług i świadczeń opieki długoterminowej na terenie powiatu;

–5– 6)

inicjowanie działań usprawniających funkcjonowanie opieki długoterminowej, w tym działań zmierzających do poprawy dostępności i jakości opieki długoterminowej na terenie powiatu, oraz występowanie z wnioskami i rekomendacjami do właściwych podmiotów realizujących zadania w zakresie opieki długoterminowej;

udział w konsultacjach i procesie planowania lokalnego w obszarze opieki długoterminowej;

informowanie opiekunów nieformalnych lub osób bliskich o realizowanych na terenie powiatu przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego działaniach lub wsparciu, o których mowa w art. 7;

występowanie do podmiotów realizujących usługi i świadczenia opieki długoterminowej z wnioskami o udzielenie informacji lub podjęcie działań w zakresie dostępności i jakości opieki długoterminowej.

2. Podmioty, do których koordynator wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1

pkt 9, są obowiązane do udzielenia odpowiedzi w terminie 30 dni od dnia jego otrzymania.

3. Koordynator udziela wsparcia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, na podstawie następujących informacji dotyczących osoby wymagającej usług lub świadczeń opieki długoterminowej: 1)

imię i nazwisko, data urodzenia oraz adres miejsca zamieszkania albo adres miejsca pobytu;

numer telefonu i adres poczty elektronicznej – jeżeli zostały podane;

informacje o stanie zdrowia niezbędne do identyfikacji potrzeb oraz doboru właściwych usług lub świadczeń opieki długoterminowej;

numer telefonu i adres poczty elektronicznej opiekuna nieformalnego – jeżeli osoba korzysta z jego wsparcia.

Art. 11. Koordynator udostępnia na stronie internetowej odpowiednio centrum albo

ośrodka, o których mowa w art. 9, bieżące informacje o usługach i świadczeniach opieki długoterminowej, obejmujące: 1)

zakres tych usług i świadczeń;

zasady kwalifikacji do ich uzyskania;

sposób i tryb ich udzielania oraz wymaganą dokumentację;

zasady odpłatności za te usługi i świadczenia, jeżeli są odpłatne;

dane teleadresowe podmiotów udzielających tych usług i świadczeń na terenie powiatu;

–6– 6)

prognozowany czas oczekiwania na udzielenie świadczeń gwarantowanych, o których mowa w: a)

art. 15 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, 1537 i 1739 oraz z 2026 r. poz. 26 i 203) – w zakresie świadczeń opiekuńczoleczniczych psychiatrycznych i pielęgnacyjno-opiekuńczych psychiatrycznych,

art. 15 ust. 2 pkt 6 ustawy, o której mowa w lit. a.

Art. 12. 1. Koordynatorzy działający na terenie danego województwa współpracują w obszarze opieki długoterminowej w zakresie: 1)

wymiany informacji, doświadczeń i dobrych praktyk;

ujednolicenia i harmonizowania działań;

inicjowania działań służących doskonaleniu opieki długoterminowej na terenie województwa.

2. Wojewoda zapewnia współpracę koordynatorów w województwie w zakresie, o którym

mowa w ust. 1 pkt 1, organizując co najmniej raz na pół roku spotkania koordynatorów.

Art. 13. Powiat może otrzymywać dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie zadań własnych z zakresu koordynacji opieki długoterminowej na zasadach określonych w przepisach o finansach publicznych.

Art. 14. 1. Podmioty wykonujące działalność leczniczą i jednostki organizacyjne pomocy społecznej współpracują w zakresie rozpoznawania potrzeb osób wymagających usług lub świadczeń opieki długoterminowej, w tym przekazują z urzędu informację o osobie, co do której zachodzi prawdopodobieństwo, że może wymagać usług lub świadczeń opieki długoterminowej.

2. Informacja, o której mowa w ust. 1, jest przekazywana przez: 1)

podmiot wykonujący działalność leczniczą: a)

ośrodkowi pomocy społecznej lub

centrum usług społecznych – w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych

– właściwym dla miejsca zamieszkania pacjenta albo dla miejsca jego pobytu, jeżeli nie posiada on miejsca zamieszkania, w celu weryfikacji zasadności objęcia go usługami lub

–7– świadczeniami opieki długoterminowej określonymi w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; 2)

jednostkę organizacyjną pomocy społecznej świadczeniodawcy udzielającemu świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, wybranemu zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 515), jeżeli ta jednostka posiada informację o tym świadczeniodawcy, w celu weryfikacji zasadności objęcia osoby świadczeniami, o których mowa w art. 11 pkt 6.

3. Informacja, o której mowa w ust. 1, jest przekazywana niezwłocznie w zakresie

niezbędnym do udzielenia usług lub świadczeń opieki długoterminowej.

4. O przekazaniu informacji, o której mowa w ust. 1, podmiot przekazujący zawiadamia koordynatora właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której dotyczy ta informacja, albo ze względu na miejsce jej pobytu, jeżeli osoba ta nie posiada miejsca zamieszkania.

5. Jeżeli

jednostka organizacyjna pomocy

społecznej

nie posiada informacji

o świadczeniodawcy udzielającym świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, wybranym zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej, występuje o przekazanie tej informacji do oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której dotyczy wystąpienie, albo ze względu na miejsce jej pobytu, jeżeli osoba ta nie posiada miejsca zamieszkania. Termin na przekazanie informacji, o której mowa w zdaniu pierwszym, wynosi 3 dni robocze.

Art. 15. 1. Informacja, o której mowa w art. 14 ust. 1, zawiera następujące dane osoby, której dotyczy: 1)

imię i nazwisko;

adres miejsca zamieszkania, a w przypadku braku miejsca zamieszkania – adres miejsca pobytu;

numer PESEL, a w przypadku braku numeru PESEL – numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość;

dane kontaktowe: numer telefonu, adres korespondencyjny oraz adres poczty elektronicznej – jeżeli ta osoba je posiada, a w przypadku gdy korzysta ze wsparcia opiekuna nieformalnego – dane kontaktowe tego opiekuna;

informacje uzasadniające potrzebę weryfikacji zasadności zapewnienia usług lub świadczeń opieki długoterminowej;

–8– 6)

informacje o stanie zdrowia, niezbędne do oceny zasadności udzielenia właściwych usług lub świadczeń opieki długoterminowej;

dane kontaktowe podmiotu przekazującego informację, obejmujące numer telefonu służbowego oraz adres poczty elektronicznej, przeznaczone do kontaktu w sprawie przekazywanej informacji.

2. Powiadomienie, o którym mowa w art. 14 ust. 4, zawiera:

nazwę podmiotu przekazującego informację;

numer telefonu kontaktowego oraz adres poczty elektronicznej, przeznaczone do kontaktu w sprawie przekazywanej informacji;

datę i godzinę przekazania informacji;

nazwę podmiotu otrzymującego informację;

imię i nazwisko osoby, której dotyczy informacja.

Art. 16. Niezwłocznie po otrzymaniu informacji, o której mowa w art. 14 ust. 1,

właściwy podmiot, który ją otrzymał, podejmuje czynności zmierzające do ustalenia zasadności udzielenia osobie, której dotyczy informacja, usług lub świadczeń opieki długoterminowej, do których ta osoba może być uprawniona, zgodnie z przepisami regulującymi te usługi lub świadczenia.

Art. 17. 1. Podmiot otrzymujący informację, o której mowa w art. 14 ust. 1, jest obowiązany w terminie 7 dni od dnia jej otrzymania do zawiadomienia podmiotu przekazującego tę informację o sposobie jej wykorzystania oraz do jednoczesnego powiadomienia właściwego miejscowo koordynatora.

2. Powiadomienie, o którym mowa w ust. 1, zawiera: 1)

zwięzłe przedstawienie stanu faktycznego sprawy, w tym: a)

nazwę podmiotu przekazującego informację,

numer telefonu kontaktowego oraz adres poczty elektronicznej, przeznaczone do kontaktu w sprawie przekazywanej informacji,

datę i godzinę przekazania informacji,

nazwę podmiotu otrzymującego informację,

imię i nazwisko osoby, której dotyczy informacja;

zawiadomienie o sposobie wykorzystania informacji.

3. Jeżeli w terminie, o którym mowa w ust. 1, podmiot otrzymujący informację, o której

mowa w art. 14 ust. 1, nie zawiadomi o sposobie jej wykorzystania, koordynator nawiązuje

–9– współpracę z tym podmiotem w celu ustalenia potrzeby wsparcia przez koordynatora realizacji działań wynikających z przekazanej informacji.

4. W przypadku gdy podmiot otrzymujący informację, o której mowa w art. 14 ust. 1, uzna swoją niewłaściwość albo stwierdzi brak podstaw do podjęcia działań, do zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, dodaje się uzasadnienie.

Art. 18. 1. Organ do spraw polityki senioralnej, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego oraz minister właściwy do spraw zdrowia współdziałają w celu zapewnienia spójnego funkcjonowania opieki długoterminowej i jednolitych standardów jej jakości.

2. Współdziałanie, o którym mowa w ust. 1, obejmuje w szczególności: 1)

podejmowanie działań usprawniających funkcjonowanie opieki długoterminowej oraz poprawę jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej;

prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych dotyczących opieki długoterminowej;

inicjowanie i wspieranie badań naukowych dotyczących standardów jakości oraz rozwoju usług i świadczeń opieki długoterminowej, w tym udzielanych w środowisku lokalnym;

opracowywanie

i wdrażanie

rozwiązań

wspierających

funkcjonowanie

opieki

nieformalnej.

Rozdział 3 Monitorowanie opieki długoterminowej

Art. 19. 1. Koordynator sporządza roczne sprawozdanie ze zrealizowanych zadań za rok poprzedni i przesyła je, w postaci elektronicznej, radzie powiatu i wojewodzie w terminie do dnia 15 marca.

2. Wojewoda sporządza zbiorcze sprawozdanie z zakresu realizacji zadań przez koordynatorów z terenu województwa za rok poprzedni i przesyła je organowi do spraw polityki senioralnej, w postaci elektronicznej, w terminie do dnia 30 kwietnia.

3. W sprawozdaniach, o których mowa w ust. 1 i 2, są przekazywane informacje dotyczące: 1)

indywidualnego wsparcia doradczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1, w tym informacje o: a)

liczbie osób objętych doradztwem, w tym liczbie osób wymagających usług i świadczeń opieki długoterminowej oraz liczbie ich opiekunów nieformalnych lub osób bliskich,

– 10 – b)

potrzebach najczęściej zgłaszanych przez osoby objęte doradztwem;

liczby placówek realizujących usługi i świadczenia opieki długoterminowej;

współpracy z podmiotami, jednostkami i organizacjami, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 4;

inicjatyw

usprawniających

zmierzających

poprawy

funkcjonowanie dostępności

opieki

i jakości

długoterminowej, usług

i świadczeń

w tym opieki

długoterminowej; 5)

udziału w konsultacjach i planowaniu lokalnym w obszarze opieki długoterminowej;

zrealizowanych działań informacyjnych z zakresu opieki długoterminowej, w tym informacje o: a)

liczbie mieszkańców odpowiednio powiatu lub województwa, w tym liczbie osób wymagających usług i świadczeń opieki długoterminowej oraz liczbie ich opiekunów nieformalnych lub osób bliskich, którym została przekazana informacja o tych usługach i świadczeniach,

liczbie i formie informacji o usługach i świadczeniach opieki długoterminowej przekazanych mieszkańcom odpowiednio powiatu lub województwa;

potrzeb i ograniczeń w zakresie dostępności usług i świadczeń opieki długoterminowej oraz rekomendacji dotyczących usprawnienia funkcjonowania opieki długoterminowej, w tym poprawy jej dostępności i jakości;

zakresu i wymiaru współpracy, o której mowa w art. 14 ust. 1, w tym informacje o tym, ile razy informacja, o której mowa w art. 14 ust. 1, była przekazywana, oraz o podmiotach wymieniających informacje;

zakresu i wymiaru współpracy, o której mowa w art. 17 ust. 3;

10) działań zrealizowanych odpowiednio na terenie powiatu lub województwa przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego, o których mowa w art. 7, lub udzielonego przez nie wsparcia.

4. Sprawozdania, o których mowa w ust. 1 i 2, są publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej odpowiednio starostwa powiatowego albo urzędu wojewódzkiego.

5. Wytyczne w zakresie opracowania sprawozdań, o których mowa w ust. 1 i 2, są publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego organ do spraw polityki senioralnej.

– 11 –

Art. 20. 1. Organ do spraw polityki senioralnej, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego oraz minister właściwy do spraw zdrowia monitorują, w zakresie swojej właściwości, realizację opieki długoterminowej, w szczególności w zakresie dostępności usług i świadczeń opieki długoterminowej.

2. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego oraz minister właściwy do spraw zdrowia udostępniają organowi do spraw polityki senioralnej zagregowane dane dotyczące usług i świadczeń opieki długoterminowej za rok poprzedni, w szczególności dotyczące osób korzystających z usług i świadczeń opieki długoterminowej, rodzaju i liczby udzielonych usług i świadczeń opieki długoterminowej oraz podmiotów realizujących zadania w tym zakresie.

3. Prezes Rady Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres danych podlegających udostępnieniu, o którym mowa w ust. 2, oraz tryb ich udostępnienia, uwzględniając konieczność zapewnienia jednolitości i kompletności prezentacji danych pozyskanych z monitorowania realizacji opieki długoterminowej.

Art. 21. Organ do spraw polityki senioralnej corocznie, w terminie do dnia 30 września, publikuje w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej obsługującego go urzędu informację o wynikach monitorowania, o którym mowa w art. 20 ust. 1, za rok poprzedni, zawierającą dane o zakresie opieki długoterminowej oraz osobach objętych usługami i świadczeniami opieki długoterminowej, a także ocenę dostępności i jakości opieki długoterminowej oraz wnioski i rekomendacje dotyczące jej funkcjonowania.

Rozdział 4 Monitorowanie sytuacji osób starszych

Art. 22. 1. Monitorowanie sytuacji osób starszych jest prowadzone przez organy administracji publicznej oraz państwowe jednostki organizacyjne.

2. Zakresem

monitorowania

sytuacji

osób

starszych

obejmuje

się:

sytuację

demograficzną, sytuację dochodową, warunki mieszkaniowe, aktywność zawodową, sytuację rodzinną i strukturę gospodarstw domowych, sytuację osób niepełnosprawnych, aktywność społeczną

i obywatelską,

aktywność

edukacyjną

i kulturalną,

aktywność

sportową

i rekreacyjną, dostępność infrastruktury potrzebnej do tych aktywności, stan zdrowia, dostępność i poziom usług socjalnych, równe traktowanie i przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek oraz realizację polityki senioralnej.

– 12 –

Art. 23. 1. Organ do spraw polityki senioralnej corocznie, do dnia 31 października, przygotowuje i przedstawia Radzie Ministrów sprawozdanie o sytuacji osób starszych, obejmujące informacje w zakresach, o których mowa w art. 22 ust. 2, z uwzględnieniem wyników monitorowania, o którym mowa w art. 20 ust. 1.

2. Podmioty, o których mowa w art. 22 ust. 1, są obowiązane do współpracy w przygotowaniu sprawozdania o sytuacji osób starszych, w tym do nieodpłatnego i niezwłocznego udostępniania informacji, dokumentów i danych, którymi dysponują.

3. Sprawozdanie o sytuacji osób starszych jest przyjmowane przez Radę Ministrów.

4. Sprawozdanie, o którym mowa w ust. 3, jest publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego organ do spraw polityki senioralnej.

Rozdział 5 Bon senioralny

Art. 24. 1. Bon senioralny jest formą wsparcia osób, które ukończyły 65. rok życia, zwanych dalej „seniorami”, jako świadczenie w ramach Programu Bonu Senioralnego, zwanego dalej „Programem”, ustanawianego w celu realizacji polityki senioralnej w zakresie rozwijania i zapewniania usług wsparcia tym osobom.

2. Program realizują gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej.

Art. 25. Usługi

wsparcia w ramach bonu senioralnego obejmują

zaspokajanie

podstawowych potrzeb życia codziennego seniora, w szczególności: 1)

pomoc

wykonywaniu

codziennych

czynności,

takich

jak

ubieranie

się,

przygotowywanie posiłków, poruszanie się lub utrzymywanie porządku; 2)

wsparcie w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych;

opiekę higieniczno-pielęgnacyjną;

zapewnienie kontaktów z otoczeniem, w tym aktywizację intelektualną lub ruchową.

Art. 26. 1. Bon senioralny może być przyznany seniorowi, który ma niezaspokojone

potrzeby w zakresie podstawowych czynności życia codziennego oraz: 1)

który jest obywatelem polskim lub obywatelem Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru

Gospodarczego

albo

Konfederacji

Szwajcarskiej,

lub

obywatelem

Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 lit. b, d−f umowy z dnia 24 stycznia 2020 r. o wystąpieniu Zjednoczonego

– 13 – Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz. Urz. UE L 29 z 31.01.2020, str. 7), oraz 2)

którego średni miesięczny dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208 oraz z 2026 r. poz. 203) w ostatnich trzech miesiącach poprzedzających złożenie wniosku nie przekracza kwoty 3410 zł.

2. Kryterium dochodowe, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, podlega corocznie waloryzacji

wskaźnikiem, o którym mowa w art. 89 ust. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 oraz z 2026 r. poz. 26 i 425), w terminie, o którym mowa w art. 88 ust. 1 tej ustawy. Organ do spraw polityki senioralnej ogłasza zwaloryzowane kryterium dochodowe, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” w terminie do końca lutego.

3. Bon senioralny przysługuje, jeżeli senior ma miejsce pobytu lub zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w którym korzysta z bonu senioralnego, oraz w tym okresie spełnia warunki, o których mowa w ust. 1.

Art. 27. 1. Bon senioralny nie przysługuje seniorowi: 1)

w przypadku, gdy na seniora jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2024 r. poz. 246);

korzystającemu: a)

ze świadczenia wspierającego określonego w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 i 2760 oraz z 2025 r. poz. 619) lub

ze specjalistycznych usług opiekuńczych w ośrodkach wsparcia, o których mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, lub

z usług opiekuńczych albo asystencji osobistej dofinansowanych z programów rządowych lub programów resortowych, lub

z całodobowej opieki świadczonej w domu pomocy społecznej określonej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, lub

z całodobowej opieki stacjonarnej świadczonej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, lub

– 14 – f)

z całodobowej opieki świadczonej osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w art. 67–69 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, lub

z całodobowej opieki świadczonej przez podmiot inny niż wskazany w lit. d–f, lub

z instytucjonalnej opieki dziennej.

2. Bon senioralny może być przyznany seniorowi, jeżeli usługa lub opieka, o której mowa w ust. 1 pkt 2, ma charakter doraźny i jednorazowo trwa niedłużej niż 14 dni.

Art. 28. Program jest realizowany: 1)

w pierwszej kolejności – w gminach, na których terenie do dnia złożenia zapotrzebowania na środki na realizację Programu nie były realizowane publiczne usługi opiekuńcze na rzecz seniorów;

następnie – w gminach, na których terenie publiczne usługi opiekuńcze są świadczone dla niewięcej niż 10 osób;

następnie – w gminach o najwyższej prognozowanej dynamice wzrostu liczby i odsetka seniorów.

Art. 29. 1. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, Program obejmujący:

szczegółowy sposób przyznawania bonu senioralnego i jego realizacji,

podmioty przyznające i realizujące bon senioralny,

sposób i tryb finansowania bonu senioralnego,

sposób monitorowania realizacji Programu oraz podmioty monitorujące

– mając na względzie potrzeby seniorów w zakresie podstawowych czynności życia codziennego, zapewnienie prawidłowości, sprawności oraz jednolitości przyznawania i realizacji bonu senioralnego oraz aktualne cele polityki senioralnej.

2. Program jest przyjmowany na okresy 3-letnie.

3. Program nie jest programem wieloletnim w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, 1844 i 1846 oraz z 2026 r. poz. 426).

4. Organ do spraw polityki senioralnej wykonuje Program oraz sprawuje nadzór nad jego realizacją przez gminy.

5. Program jest finansowany z budżetu państwa w formie dotacji celowej.

6. Wartość środków finansowych przeznaczonych na realizację Programu jest określana odrębnie w każdym kolejnym Programie.

– 15 –

Art. 30. 1. Realizacja Programu podlega monitorowaniu i ewaluacji.

2. Ewaluacja

Programu

jest

przeprowadzana

każdorazowo

2 latach

jego

obowiązywania.

Rozdział 6 Zmiany właściwości organu do spraw polityki senioralnej

Art. 31. 1. W przypadku zmiany organu, o którym mowa w art. 3, lub urzędu obsługującego ten organ z dniem dokonania tej zmiany: 1)

organ, który przejął zadania i kompetencje, przejmuje związane z tymi zadaniami i kompetencjami prawa i obowiązki organu, który utracił te zadania i kompetencje;

dysponent części budżetu państwa, z której w wyniku zmiany będą pokrywane koszty obsługi organu, o którym mowa w art. 3, przejmuje prawa i obowiązki dysponenta części budżetu państwa, z której dotychczas były pokrywane koszty obsługi tego organu, związane z zadaniami i kompetencjami tego organu oraz jego obsługą;

urząd, który w wyniku zmiany będzie zapewniał obsługę organu, o którym mowa w art. 3, przejmuje prawa i obowiązki urzędu, który dotychczas zapewniał obsługę tego organu, związane z zadaniami i kompetencjami tego organu oraz jego obsługą;

pracownicy zatrudnieni w urzędzie obsługującym organ, który utracił zadania i kompetencje, realizujący zadania i kompetencje organu, o którym mowa w art. 3, stają się pracownikami zatrudnionymi w urzędzie obsługującym podmiot, który przejął te zadania i kompetencje.

2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, Prezes Rady Ministrów może:

dokonać, w drodze rozporządzenia, przeniesienia planowanych dochodów i wydatków budżetowych, w tym wynagrodzeń, dotacji podmiotowej i dotacji celowej, między częściami, działami i rozdziałami budżetu państwa, z zachowaniem przeznaczenia środków publicznych wynikających z ustawy budżetowej;

określić, w drodze zarządzenia, przeznaczenie składników majątkowych będących przed dniem zmiany urzędu obsługującego organ, o którym mowa w art. 3, w posiadaniu urzędu zapewniającego tę obsługę.

– 16 –

Rozdział 7 Zmiany w przepisach

Art. 32. W ustawie z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 1273 oraz z 2026 r. poz. 39) w art. 15a wprowadza się następujące zmiany: 1)

w ust. 2a wyrazy „art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705 oraz z 2024 r. poz. 834)” zastępuje się wyrazami „art. 2 pkt 7 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych (Dz. U. poz. …)”;

w ust. 3 w pkt 4 wyrazy „art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych” zastępuje się wyrazami „art. 2 pkt 7 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych”.

Art. 33. W ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r.

poz. 1214 i 1302 oraz z 2026 r. poz. 26 i 203) wprowadza się następujące zmiany: 1)

w art. 16b po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:

„2a. Projekt strategii, o której mowa w ust. 1, gmina przekazuje do zaopiniowania przez koordynatora do spraw opieki długoterminowej, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych (Dz. U. poz. …).”;

po art. 111a dodaje się art. 111b w brzmieniu:

„Art. 111b. 1. Ośrodek pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych – centrum usług społecznych, oraz inne jednostki organizacyjne gminy, o których mowa w art. 111, współpracują z koordynatorem do spraw opieki długoterminowej, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych, w zakresie wymiany informacji o dostępnych usługach i świadczeniach opieki długoterminowej w obszarze pomocy społecznej i ochrony zdrowia, w szczególności w zakresie upowszechniania informacji na temat realizowanych usług i świadczeń oraz ich dostępności.

2. Informacje, o których mowa w ust. 1, w szczególności informacje na temat wolnych miejsc w domach pomocy społecznej, ośrodkach wsparcia oraz mieszkaniach

– 17 – wspomaganych, są przekazywane na bieżąco, przy czym nierzadziej niż raz w miesiącu, albo każdorazowo na wniosek koordynatora do spraw opieki długoterminowej.”; 3)

po art. 112a dodaje się art. 112b w brzmieniu:

„Art. 112b. 1. Powiatowe jednostki organizacyjne pomocy społecznej, realizujące usługi z obszaru opieki długoterminowej, współpracują z koordynatorem do spraw opieki długoterminowej, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych, w zakresie wymiany informacji o dostępnych usługach i świadczeniach opieki długoterminowej w obszarze pomocy społecznej i ochrony zdrowia, w szczególności w zakresie upowszechniania informacji na temat realizowanych usług i świadczeń oraz ich dostępności.

2. Informacje, o których mowa w ust. 1, w szczególności informacje na temat wolnych miejsc w domach pomocy społecznej, ośrodkach wsparcia oraz mieszkaniach wspomaganych, są przekazywane nierzadziej niż raz w miesiącu, albo każdorazowo na wniosek koordynatora do spraw opieki długoterminowej.”.

Art. 34. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej

finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, 1537 i 1739 oraz z 2026 r. poz. 26 i 203) wprowadza się następujące zmiany: 1)

w art. 42b w ust. 2 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

„2) świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, jeżeli ich celem jest wspieranie osób potrzebujących wsparcia w zakresie wykonywania podstawowych czynności życia codziennego;”;

w art. 159a w ust. 5 w pkt 2 wyrazy „opieki zdrowotnej w zakresie” zastępuje się wyrazami „pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach”;

po art. 189a dodaje się art. 189b w brzmieniu:

„Art.

189b.

Fundusz

przekazuje

koordynatorowi

spraw

opieki

długoterminowej, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych (Dz. U. poz. …), informacje o świadczeniodawcach udzielających

świadczeń

pielęgnacyjnych

i opiekuńczych

w ramach

opieki

długoterminowej, świadczeń opiekuńczo-leczniczych psychiatrycznych i pielęgnacyjnoopiekuńczych psychiatrycznych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień oraz świadczeń w ramach opieki hospicyjnej i paliatywnej, niezbędne do realizacji zadań przez koordynatora.

– 18 –

2. Minister właściwy do spraw zdrowia po zasięgnięciu opinii Prezesa Funduszu określi, w drodze rozporządzenia, minimalny zakres informacji, o których mowa w ust. 1, oraz sposób i terminy ich przekazywania, uwzględniając zakres zadań realizowanych przez koordynatora oraz konieczność zapewnienia jednolitości przekazywanych informacji.”.

Art. 35. W ustawie z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 48) w art. 6 w ust. 1 w pkt 9 wyrazy „art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705 oraz z 2024 r. poz. 834)” zastępuje się wyrazami „art. 2 pkt 7 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych (Dz. U. poz. …)”.

Art. 36. W ustawie z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych (Dz. U. z 2026 r. poz. 511) w art. 5b w ust. 1 wyrazy „art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705)” zastępuje się wyrazami „art. 2 pkt 7 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych (Dz. U. poz. ... )”.

Art. 37. W ustawie z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. z 2026 r. poz. 15, 26 i 203) w art. 5a w ust. 3 pkt 2 otrzymuje brzmienie:

„2) zatrudnienie

przy

udzielaniu

świadczeń

zdrowotnych

ramach

opieki

długoterminowej,”.

Art. 38. W ustawie z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2025 r. poz. 834 oraz z 2026 r. poz. 39 i 426) w art. 52b w pkt 4 wyrazy „art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705 oraz z 2024 r. poz. 834)” zastępuje się wyrazami „art. 2 pkt 7 ustawy z dnia ... o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych (Dz. U. poz. …)”.

Art. 39. W ustawie z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1848) w art. 7 dodaje się ust. 7 w brzmieniu:

„7. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego współpracuje z koordynatorem do spraw opieki długoterminowej, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych (Dz. U. poz. …), w zakresie wymiany informacji o rządowych programach mających na celu wsparcie społeczne, zawodowe lub zdrowotne osób niepełnosprawnych oraz realizację zadań, o których mowa w art. 6 pkt 2 i 3.”.

– 19 –

Art. 40. W ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 806) w art. 2 w pkt 6 w lit. k wyrazy „art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705 oraz z 2024 r. poz. 834)” zastępuje się wyrazami „art. 2 pkt 7 ustawy z dnia … o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych (Dz. U. poz. …)”.

Rozdział 8 Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe

Art. 41. 1. Do przygotowania i przedstawienia informacji o sytuacji osób starszych, o której mowa w art. 5 ustawy uchylanej w art. 49, za rok 2025 stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego albo Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej, o ile został ustanowiony, przedstawi tę informację Radzie Ministrów w terminie do dnia 31 października 2026 r.

2. Informacja o sytuacji osób starszych za rok 2025 jest przyjmowana przez Radę Ministrów.

Art. 42. Pierwsze sprawozdania, o których mowa w art. 19 ust. 1 i 2, zostaną sporządzone za rok 2027 i przesłane w terminach, o których mowa odpowiednio w art. 19 ust. 1 i 2.

Art. 43. Pierwsze udostępnienie danych, o którym mowa w art. 20 ust. 2, nastąpi za rok 2027.

Art. 44. Organ do spraw polityki senioralnej po raz pierwszy opublikuje informację, o której mowa w art. 21, za rok 2027 w terminie do dnia 30 września 2028 r.

Art. 45. Organ do spraw polityki senioralnej po raz pierwszy przygotuje i przedstawi Radzie Ministrów sprawozdanie o sytuacji osób starszych, o którym mowa w art. 23, za rok 2026 w terminie do dnia 31 października 2027 r., bez uwzględnienia wyników monitorowania, o którym mowa w art. 20 ust. 1.

Art. 46. Koordynatorzy do spraw opieki długoterminowej w zakresie zadań określonych ustawą w terminie do dnia 31 grudnia 2026 r. podejmą czynności przygotowawcze i organizacyjne niezbędne do rozpoczęcia ich realizacji, w szczególności: 1)

nawiążą współpracę z podmiotami, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 4;

zorganizują udostępnienie informacji, o którym mowa w art. 11.

– 20 –

Art. 47. Organ do spraw polityki senioralnej w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego oraz ministrem właściwym do spraw zdrowia w terminie do 36 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy dokona przeglądu funkcjonowania przepisów ustawy i przedłoży Radzie Ministrów informację o skutkach jej obowiązywania wraz z propozycjami zmian, z uwzględnieniem założeń systemu zapewniania jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej i ich ewaluacji.

Art. 48. 1. W latach 2026–2035 maksymalny limit wydatków budżetu państwa będących skutkiem finansowym ustawy wynosi 4 698,60 mln zł, w tym: 1)

w części 16 – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów w: a)

2026 r. – 0,18 mln zł,

2027 r. – 0,72 mln zł,

2028 r. – 0,73 mln zł,

2029 r. – 0,75 mln zł,

2030 r. – 0,77 mln zł,

2031 r. – 0,79 mln zł,

2032 r. – 0,81 mln zł,

2033 r. – 0,83 mln zł,

2034 r. – 0,85 mln zł,

2035 r. – 0,87 mln zł;

w części 85 – Województwa w: a)

2026 r. – 100,00 mln zł,

2027 r. – 419,23 mln zł,

2028 r. – 519,71 mln zł,

2029 r. – 520,19 mln zł,

2030 r. – 520,69 mln zł,

2031 r. – 521,21 mln zł,

2032 r. – 521,74 mln zł,

2033 r. – 522,28 mln zł,

2034 r. – 522,84 mln zł,

2035 r. – 523,41 mln zł.

2. W przypadku przekroczenia lub zagrożenia przekroczeniem przyjętego na dany rok budżetowy maksymalnego limitu wydatków, o których mowa w ust. 1, zostanie zastosowany

– 21 – mechanizm korygujący, polegający na zmniejszeniu kosztów związanych z realizacją zadań wynikających z ustawy.

3. Organem właściwym do monitorowania wykorzystania limitu wydatków, o których mowa w ust. 1, oraz do dokonania oceny wykorzystania danego limitu według stanu na koniec każdego roku jest organ do spraw polityki senioralnej.

4. Organem właściwym do wdrożenia mechanizmu korygującego jest organ do spraw polityki senioralnej.

Art. 49. Traci moc ustawa z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705, z 2024 r. poz. 834 oraz z 2026 r. poz. 160).

Art. 50. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 34 pkt 3, który wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

UZASADNIENIE

I. Potrzeba i cel wydania aktu Projektowana ustawa o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych ma charakter wielowymiarowy, ponieważ porządkuje i integruje obszary, które dotychczas funkcjonowały w rozproszeniu – zarówno w polityce senioralnej, jak i w systemie opieki długoterminowej.

Obejmuje jednocześnie kwestie monitorowania sytuacji osób starszych, koordynacji usług i świadczeń opieki długoterminowej, współpracy instytucjonalnej oraz dostępu do wsparcia mającego na celu zaspokojenie podstawowych codziennych potrzeb życiowych seniora, tworząc spójne ramy prawne odpowiadające na złożone wyzwania starzejącego się społeczeństwa. W tym ujęciu znacząco wzmacnia również rolę organu do spraw polityki senioralnej, powierzając mu nowe zadania, w szczególności analityczne, koordynacyjne i sprawozdawcze w skali krajowej.

Osoby starsze stanowią znaczną grupę odbiorców opieki długoterminowej, co znajduje potwierdzenie w danych statystycznych i raportach państwowych. Opieka długoterminowa stanowi jeden z obszarów polityki publicznej wobec starzejącego się społeczeństwa, co potwierdzają również dane przedstawione w Informacji o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r.1 W dokumencie podkreślono, że populacja seniorów rośnie w sposób dynamiczny – w 2024 r. liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła blisko 10 milionów, a ich udział w populacji osiągnął 26,6%. Z Informacji wynika, że w 2024 r. 62,0% osób w wieku 60 lat i więcej wskazało na długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, które trwały (lub przewidywano, że będą trwały) co najmniej 6 miesięcy, a z opieki długoterminowej w systemie zdrowia korzystało ponad 107 tys. pacjentów, będących osobami starszymi.

Jednocześnie w systemie zabezpieczenia społecznego, w domach pomocy społecznej w 2024 r. ponad 49 tys. miejsc było przeznaczonych dla osób starszych.

Prognozy wskazują, iż proces starzenia się społeczeństwa będzie się pogłębiał, a w 2060 r. populacja seniorów wzrośnie do około 11,9 miliona, co będzie stanowić niemal 40% ogółu ludności. Jednocześnie rośnie liczba osób w wieku 80+, które najczęściej wymagają intensywnego wsparcia opiekuńczego. Prognozy demograficzne wskazują na dynamiczny wzrost liczby osób starszych w Polsce w najbliższych dziesięcioleciach (do 2050 r. liczba osób starszych wzrośnie z obecnych około 10 milionów do 12,4 mln, stanowiąc blisko 40%

Podstawa prawna: art. 5 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705, z 2024 r. poz. 834 oraz z 2026 r. poz. 160).

społeczeństwa, zaś liczba osób w wieku 85 i więcej lat podwoi się − wzrośnie z 0,84 mln do 1,7 mln osób, a zatem aż o ponad 100%), co stwarza duże wyzwania dla polityki państwa. Wraz z wiekiem zwiększa się również poziom ograniczeń funkcjonalnych, skala wielochorobowości oraz zapotrzebowanie na pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Wysoki odsetek seniorów mieszka samotnie, często w budynkach z barierami architektonicznymi, co potęguje ryzyko wykluczenia oraz konieczność zapewnienia dostępnej i skoordynowanej opieki środowiskowej.

Analiza sytuacji w obszarze opieki długoterminowej w kraju została przedstawiona w raporcie „Przegląd strategiczny opieki długoterminowej w Polsce”2, opracowanym przez Bank Światowy w ramach realizacji kamienia milowego A69G Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, zwanego dalej „KPO”. Raport opisuje system opieki długoterminowej w obecnym kształcie, identyfikuje kluczowe wyzwania systemowe w obszarze opieki długoterminowej oraz zawiera rekomendacje na przyszłość. Raport identyfikuje szereg wyzwań, w stosunku do których powinny zostać podjęte działania, by poprawić obecną sytuację. Projekt ustawy odnosi się do następujących wyzwań wskazanych w przeglądzie:

1) zarządzanie:

a) brak efektywnej koordynacji międzysektorowej – wspólnych ram zarządzania opieki długoterminowej w Polsce w kontekście jej realizowania w ramach dwóch systemów: ochrony zdrowia i pomocy społecznej,

b) brak jednolitej definicji opieki długoterminowej obowiązującej w sektorze ochrony zdrowia i pomocy społecznej,

c) brak

jednolitego

kompleksowego

systemu

informacji

usługach

opieki

długoterminowej;

2) jakość: niewystarczająca kontrola jakości usług opieki długoterminowej z powodu niskiej dostępności mierników jakości, a także braku wspólnej definicji jakości.

W raporcie przedstawiono trzy główne etapy reformy: budowy fundamentów, rozwoju, konsolidacji i wdrażania. Projekt ustawy przyczyni się do realizacji części rekomendacji wskazanych w raporcie wpisując się w pierwszy etap reformy.

https://www.gov.pl/web/zdrowie/przeglad-strategiczny-opieki-dlugoterminowej-w-polsce-opracowanyprzez-bank-swiatowy.

Opieka długoterminowa w Rzeczypospolitej Polskiej, choć faktycznie funkcjonuje w ramach dwóch głównych filarów – ochrony zdrowia i pomocy społecznej – często pozostaje rozproszona i trudna do zrozumienia. Pojęcie opieki długoterminowej w ogóle nie jest używane w ujęciu prawnym do usług i świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Natomiast w przepisach odnoszących się do systemu ochrony zdrowia pojęcie to funkcjonuje w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej. Dwusektorowy konglomerat różnych rodzajów wsparcia jest nieczytelny i niejasny dla jego odbiorcy, co znacząco wydłuża czas uzyskiwania pomocy przez osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu i ich bliskich, rodząc niepewność i zagubienie. Dostęp do niej odbywa się w sposób nierównomierny na poziomie lokalnym. W odpowiedzi na rosnące potrzeby starzejącego się społeczeństwa, wzrost liczby osób z niepełnosprawnością oraz potrzebę odciążenia nieformalnych opiekunów jest niezbędne stworzenie ram prawnych, które umożliwią skoordynowanie działań w tym obszarze.

Jak wskazano w Raporcie „Sytuacja demograficzna Polski” (Rządowa Rada Ludnościowa, Warszawa 2025), liczba osób w wieku 80+ zwiększy się z 1,6 mln w 2023 r. do 3,6 mln w 2060 r., a ich odsetek z 4,3% do aż 11,6%. Szczególnie szybkie tempo wzrostu będzie w czwartej dekadzie tego stulecia, kiedy udział tej subpopulacji w całej populacji ulegnie zwiększeniu o 3 punkty procentowe. Przed tą dekadą należy dokonać niezbędnych reform systemu opieki długoterminowej (s. 57, s. 78). Prognozuje się istotny wzrost zapotrzebowania na usługi związane z opieką zdrowotną i długoterminową (jw. s. 54, 78). Skala tych zmian przesądza o konieczności nadania opiece długoterminowej statusu działania o charakterze strategicznym, co pozwala na powiązanie jej systemowej koordynacji z ustawą funkcjonującą w obszarze polityki senioralnej. Jednocześnie opieka długoterminowa, dotycząc przede wszystkim osób starszych, nie zawęża się do tej grupy, co uzasadnia wyróżnienie jej koordynacji w tytule ustawy.

Projekt ustawy kontynuuje porządkowanie i wzmocnienie roli organu do spraw polityki senioralnej, nadając mu spójny i systemowy zakres zadań. Proces ten został zainicjowany na mocy przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 2026 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej (Dz. U. poz. 160), która sprawy z zakresu szeroko rozumianej polityki senioralnej powierzyła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego albo Pełnomocnikowi Rządu do spraw Polityki Senioralnej, o ile zostanie powołany.

Dotychczasowe doświadczenia związane z monitorowaniem sytuacji osób starszych oraz wieloletnią praktyką sporządzania corocznej Informacji pokazały, że obecna formuła wymaga aktualizacji. W konsekwencji zasadne stało się dokonanie jej korekty, tak aby nie tylko odzwierciedlała ona ogólną sytuację osób starszych, lecz także uwzględniała dane dotyczące wyników monitorowania opieki długoterminowej, czyli usług i świadczeń, z których osoby starsze realnie korzystają, jak też dostępność infrastruktury na potrzeby aktywności tych osób.

Uzupełnienie systemu wsparcia dla osób w wieku 65+ o nowe, elastyczne narzędzie wsparcia, jakim jest bon senioralny, stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby seniorów wymagających pomocy w codziennym funkcjonowaniu w ich środowisku zamieszkania. Wprowadzenie podstawy prawnej dla funkcjonowania Programu Bonu Senioralnego umożliwi bardziej dostępne i dostosowane wsparcie, które odciąży rodziny i opiekunów nieformalnych, a jednocześnie wzmocni działania na rzecz utrzymania samodzielności i poprawy jakości życia seniorów.

Program rządowy ma rozwinąć sektor usług wsparcia seniorów, zwłaszcza na terenach, na których aktualnie ich najbardziej brakuje. Odpowiada na kluczową i rosnącą potrzebę rozwoju zasobów kadrowych w sektorze opieki nad seniorami. Ma zatem zdynamizować rozwój srebrnej gospodarki, jednocześnie wzmacniając gminy w przystosowaniu do wyzwań demograficznych. Wsparcie państwa jest niezbędne zwłaszcza w przypadku gmin peryferyjnych i wiejskich. Rozwój usług w ramach bonu senioralnego odpowiedzialnie zostanie skorelowany z rozwijaniem sektora tych usług, co pozwoli uniknąć wzrostu ich cen czy zwłoki w ich otrzymywaniu. 4

Jednocześnie projektowana ustawa o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych w związku z wprowadzeniem koordynacji opieki długoterminowej stanowi realizację kamienia milowego A70G w ramach KPO, który zakłada stworzenie skoordynowanego, spójnego systemu opieki długoterminowej, integrującego działania z zakresu ochrony zdrowia i pomocy społecznej. W szczególności ustawa powinna odnosić się do następujących elementów, wskazanych w decyzji wykonawczej Rady Unii Europejskiej:

1) zdefiniowanie „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej);

2) zdefiniowanie pojęcia „opiekuna nieformalnego” oraz „opieki nieformalnej”;

3) wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, ogół działań w zakresie monitorowania i ewaluacji jakości oraz działalność informacyjną.

Celem ustawy jest zapewnienie przejrzystości, dostępności i jakości opieki nad osobami wymagającymi długoterminowego wsparcia oraz wprowadzenie funkcji koordynacyjnej bez naruszania obecnego podziału kompetencji.

Wymogiem pierwszych etapów reformy opieki długoterminowej realizowanych w kamieniu milowym A70G KPO jest nie tylko ponadsektorowe zdefiniowanie opieki długoterminowej i wskazanie oferty tego systemu, ale przede wszystkim wprowadzenie mechanizmów koordynacyjnych.

Dodatkowo powinien zostać zaprojektowany zintegrowany system monitorowania i ewaluacji jakości, gromadzenia danych i wykorzystywania tych danych dla całego systemu opieki długoterminowej.

Mimo że opracowanie projektowanych rozwiązań w zakresie opieki długoterminowej wynika wprost z realizacji kamienia milowego A69G KPO, tematyka projektowanej ustawy częściowo wpisuje się również w zalecenie Rady Unii Europejskiej z dnia 8 grudnia 2022 r. w sprawie dostępu do przystępnej cenowo i dobrej jakościowo opieki długoterminowej (2022/C 476/01) (Dz. Urz. UE C 476/1–11, 15.12.2022), zwane dalej „zaleceniem Rady UE z 8 grudnia 2022 r.”.

Rada wskazuje w nim m.in. kierunki działań, takie jak zapewnienie dostępności i jakości opieki, integracja usług zdrowotnych i społecznych, wsparcie opiekunów oraz stworzenie mechanizmów monitorowania i koordynacji. Oba dokumenty kładą nacisk na przejrzystość, dostępność i jakość usług, eliminację silosowości oraz stworzenie zintegrowanego systemu informacji. Zalecenie Rady jest punktem odniesienia na poziomie Unii Europejskiej, natomiast projekt ustawy odpowiada na wyzwania w krajowym kontekście, wpisując się w pierwszy etap reformy wskazany w raporcie Banku Światowego. 5

Do świadczeń związanych z długotrwałą opieką stosuje się również przepisy prawa Unii Europejskiej, w szczególności rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.), dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Regulacje te określają zasady ustalania prawa do świadczeń dla osób znajdujących się w sytuacji transgranicznej, zwłaszcza w przypadku zbiegu uprawnień w dwóch lub większej liczbie państw. Przepisy te obowiązują na obszarze Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Szwajcarii oraz w Zjednoczonym Królestwie (gdzie dodatkowo stosuje się postanowienia Umowy o handlu i współpracy między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem (UK)3). Zakres przedmiotowy rozporządzeń obejmuje świadczenia pieniężne i rzeczowe, natomiast pomoc społeczna jest wyłączona z unijnej koordynacji, co oznacza, że przepisy te nie mają zastosowania do świadczeń o charakterze pomocy społecznej.

Projektowana ustawa nie narusza zasad przyznawania uprawnień do świadczeń objętych regulacjami Unii Europejskiej oraz umowami bilateralnymi. Celem projektowanej ustawy nie jest koordynacja świadczeń z tytułu długotrwałej opieki w rozumieniu regulacji Unii Europejskiej.

Wprowadzenie przepisów w zakresie opieki długoterminowej w ustawach sektorowych nie jest uzasadnione. Regulacje są obecnie rozproszone w różnych aktach prawnych. Tylko odrębny akt prawny rangi ustawowej zapewnia, że zarówno pierwszy, jak i kolejne etapy reformy będą kształtowały przepisy i rozwiązania traktujące cały system opieki długoterminowej jako spójną i skoordynowaną ofertę wsparcia, a przepisy odnoszące się do informowania, monitorowania i oceny jakości usług i świadczeń będą wprowadzane równocześnie dla całego systemu.

Uregulowanie koordynacji opieki długoterminowej w jednej z ustaw materialnie dotyczących jednego z dwóch systemów – pomocy społecznej lub opieki zdrowotnej – pogłębiłoby problem.

Należy wskazać, że silosowość opieki długoterminowej jest postrzegana jako główna przeszkoda w działaniach informacyjnych i koordynacyjnych.

Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, z jednej strony, a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, z drugiej strony (Dz. Urz. UE L 149 z 30.04.2021, str. 10, z późn. zm.).

Brak jednej, spójnej ustawy regulującej ten obszar znacząco utrudniłby, a nawet mógłby zahamować realizację reformy w postulowanym kierunku.

II. Różnice między dotychczasowym a projektowanym stanem prawnym (przewidywane skutki prawne wejścia w życie aktu)

1. Status i umocowanie organu do spraw polityki senioralnej Dotychczas ustawa o osobach starszych wskazywała organ odpowiedzialny za przygotowanie informacji o sytuacji osób starszych (art. 6 ust. 2 tej ustawy), ale status i rola organu nie były całościowo zdefiniowane, a przepisy określały głównie jego funkcję sprawozdawczą. Przepisy te miały jednak charakter zadaniowy i techniczny. Projektowana regulacja odpowiada na potrzebę umocnienia jednego, centralnego organu odpowiedzialnego za prowadzenie spójnej, długofalowej polityki senioralnej. Przepis art. 3 projektu ustawy jednoznacznie określa, że organem do spraw polityki senioralnej jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego albo Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej, o ile zostanie ustanowiony.

Projektowane rozwiązania mają również wymiar praktyczny. Wzmocnienie i systemowe uregulowanie roli organu do spraw polityki senioralnej pozwoli na bardziej efektywne planowanie oraz wdrażanie polityk publicznych dotyczących starzenia się społeczeństwa.

Pozwoli również na uspójnienie działań administracji rządowej i lepsze ukierunkowanie programów, strategii i interwencji publicznych na potrzeby osób starszych. Przewiduje się, że skutkiem wejścia w życie projektowanych przepisów będzie zwiększenie efektywności i przejrzystości działań państwa w obszarze polityki senioralnej, a tym samym poprawa jakości wsparcia udzielanego osobom starszym. Jest to niezbędne, aby umożliwić skuteczną odpowiedź na wyzwania demograficzne starzejącego się społeczeństwa.

2. Opieka długoterminowa Dotychczasowe przepisy w obszarze opieki długoterminowej są rozproszone i niespójne, co skutkuje trudnościami w dostępie do świadczeń oraz brakiem przejrzystości systemu.

Regulacje odnoszą się do różnych form wsparcia w ramach dwóch odrębnych sektorów – ochrony zdrowia i pomocy społecznej – bez stworzenia jednolitego mechanizmu koordynacyjnego. Brak wspólnej definicji opieki długoterminowej, zintegrowanego systemu informacji oraz rozwiązań dotyczących monitorowania jakości powoduje, że osoby wymagające wsparcia oraz ich opiekunowie napotykają na bariery w uzyskaniu pomocy, a proces jej uzyskania jest wydłużony i nierównomierny terytorialnie.

Projektowana ustawa wprowadza zasadniczą zmianę, polegającą na poprawie koordynacji systemu opieki długoterminowej poprzez harmonizację definicji, ustanowienie wspólnych mechanizmów koordynacyjnych oraz stworzenie ram prawnych dla monitorowania i ewaluacji jakości usług i świadczeń dostępnych w ramach tej opieki. Nowe regulacje zapewnią większą przejrzystość tych usług oraz świadczeń, co skróci czas uzyskania wsparcia i poprawi jego spójność i komplementarność. Włączenie opiekunów nieformalnych do systemu opieki długoterminowej oraz stworzenie podstaw dla polityki opartej na sprawnym przekazywaniu danych pomiędzy systemami ochrony zdrowia i pomocy społecznej przyczyni się do odciążenia opiekunów nieformalnych i zwiększenia efektywności wykorzystania środków publicznych poprzez eliminację dublowania świadczeń. Ustawa stanowi fundament dla dalszych etapów reformy opieki długoterminowej, w tym rozwoju usług i świadczeń środowiskowych, a także dla budowy zintegrowanego systemu informacyjnego i statystycznego dotyczącego tej opieki.

Świadczenia i usługi opieki długoterminowej realizowane są obecnie na podstawie istniejących w prawie przepisów sektorowych, w głównej mierze w obszarze ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Projekt nie zmienia zasad przyznawania usług i świadczeń określonych w ustawach sektorowych, lecz tworzy ramy prawne dla ich koordynacji, monitorowania i rozwoju w kierunku spójnego systemu opieki długoterminowej, odpowiadającego na potrzeby starzejącego się społeczeństwa i rosnącej liczby osób wymagających wsparcia. 2.1. Sposób realizacji kamienia milowego A70G dla reformy A4.6 pn. „Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej” w ramach KPO Wejście w życie przepisów projektowanej ustawy jest realizacją części kamienia milowego A70G dla reformy pn. A4.6 „Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej” KPO.

Projektowana ustawa realizuje następujące wybrane elementy tego kamienia milowego, które opisane zostały w załączniku do decyzji wykonawczej Rady zmieniającej decyzję wykonawczą z dnia 17 czerwca 2022 r. w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Polski z dnia 27 maja 2025 r.4:

20 listopada 2025 r. opublikowana została propozycja zmiany decyzji wykonawczej Rady zmieniającej decyzję wykonawczą z dnia 17 czerwca 2022 r. w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Polski, w której dokonano wykreślenia wyjaśnienia zawartego w nawiasie w tiret 1. Projekt decyzji oczekuje na zatwierdzenie przez Radę Unii Europejskiej.

Wejście w życie aktów prawnych (ustaw lub rozporządzeń) zmieniających odpowiednie ustawy, które to przepisy zapewnią realizację priorytetów w zakresie reform określonych w strategicznym przeglądzie opieki długoterminowej w Polsce. W szczególności: − zdefiniowanie „opieki długoterminowej” w spójny sposób w całości systemu opiekuńczego kraju (tzn. zarówno w systemie ochrony zdrowia, jak i pomocy społecznej); − zdefiniowanie pojęcia „opiekuna nieformalnego” oraz „opieki nieformalnej”; − wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, ogół działań w zakresie monitorowania i ewaluacji jakości oraz działalność informacyjną.

Wyżej wymienione postanowienia decyzji wykonawczej Rady znalazły swoje odzwierciedlenie w następujących projektowanych przepisach ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych:

1) w zakresie tiret 1: − art. 2 pkt 2 – wprowadzenie do ustawy definicji opieki długoterminowej, − art. 5 – określenie zakresu opieki długoterminowej, z uwzględnieniem m.in. obszaru ochrony zdrowia, pomocy społecznej oraz świadczeń zabezpieczenia społecznego;

2) w zakresie tiret 2: − art. 2 pkt 3 – wprowadzenie do ustawy definicji opieki nieformalnej, − art. 2 pkt 4 – wprowadzenie do ustawy definicji opiekuna nieformalnego;

3) w zakresie tiret 3: − art. 7 – wskazanie organów odpowiedzialnych za prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych dotyczących opieki długoterminowej mających na celu wsparcie opiekunów nieformalnych oraz wskazanie sposobów tego wsparcia, − art. 8 i art. 9 – wskazanie poziomu administracji publicznej, na którym odbywać się będzie koordynacja zadań związanych z opieką długoterminową oraz wprowadzenie funkcji koordynatora do spraw opieki długoterminowej, − art. 10 – wskazanie zadań koordynatorów do spraw opieki długoterminowej, − art. 11 – wskazanie obowiązków informacyjnych koordynatorów do spraw opieki długoterminowej, − art. 18 – wskazanie organów administracji rządowej odpowiedzialnych za zapewnienie spójnego funkcjonowania opieki długoterminowej i jednolitych standardów jej jakości, − art. 20 – wskazanie organów odpowiedzialnych za monitorowanie realizacji opieki długoterminowej oraz zasad, na jakich będzie się ono odbywać,

− art. 21 – nałożenie obowiązku sprawozdawczego dotyczącego wyników monitorowania opieki długoterminowej oraz ich publikacji, a także oceny dostępności opieki długoterminowej oraz wniosków i rekomendacji dotyczących jej funkcjonowania, − art. 23 ust. 1 – opracowywanie corocznie sprawozdania o sytuacji osób starszych z uwzględnieniem wyników monitorowania opieki długoterminowej.

Dodatkowo w art. 47 projektu ustawy zawarto zobowiązanie dla właściwych organów do opracowania założeń systemu zapewniania jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej i ich ewaluacji, co również realizuje zakres określony w tiret 3.

3. Monitorowanie sytuacji osób starszych Projekt ustawy utrzymuje dotychczasowy model monitorowania sytuacji osób starszych, ukształtowany

ustawą

osobach

starszych.

Obowiązujące

przepisy

przewidują,

że monitorowanie to prowadzone jest przez organy administracji publicznej oraz inne podmioty zaangażowane w kształtowanie warunków życia osób starszych, a jego zakres obejmuje aspekty demograficzne, społeczne, zdrowotne i ekonomiczne funkcjonowania tej grupy. Ustawa nakłada również na te podmioty obowiązek współpracy przy przygotowywaniu informacji przedstawianej przez Radę Ministrów, obejmujący nieodpłatne udostępnianie niezbędnych danych, informacji i dokumentów.

Projekt ustawy zachowuje ten szeroki zakres monitorowania, jednocześnie porządkując rozwiązania w zakresie organizacji procesu raportowania. Dotychczas Rada Ministrów przedstawiała Sejmowi i Senatowi informację o sytuacji osób starszych na podstawie materiałów przygotowywanych przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego albo Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Senioralnej. Projekt przewiduje, że coroczne sprawozdanie z monitorowania sytuacji osób starszych będzie przygotowywane bezpośrednio przez organ do spraw polityki senioralnej i przedstawiane Radzie Ministrów, przy zachowaniu obowiązku współpracy podmiotów administracji publicznej zaangażowanych w gromadzenie

danych.

Zmiana

jednoznacznie

określa

organ

odpowiedzialny

za opracowanie dokumentu, utrzymując jednocześnie obowiązujący mechanizm pozyskiwania informacji od instytucji uczestniczących w monitorowaniu.

Projektowane rozwiązanie nie zmienia charakteru monitorowania sytuacji osób starszych, lecz doprecyzowuje

organizacyjną

tę odpowiedzialność

organowi

strukturę do

przygotowywania

spraw

polityki

dotychczasowy model gromadzenia danych

sprawozdania,

senioralnej.

przypisując

Zachowany

zostaje

oraz współpracy między podmiotami

zobowiązanymi do udostępniania informacji. Doprecyzowanie odpowiedzialności w zakresie sporządzania sprawozdania zapewnia większą spójność i przejrzystość procesu monitorowania, wzmacniając jego funkcjonalność oraz znaczenie w prowadzeniu polityki publicznej wobec osób starszych.

4. Bon Senioralny Projekt ustawy wprowadza do systemu prawa nowe rozwiązanie w postaci bonu senioralnego.

System prawny nie przewiduje obecnie instrumentu dedykowanego seniorom w celu zapewnienia im dostępu do usług wsparcia w podstawowych codziennych czynnościach życiowych, realizowanego w sposób zorganizowany i jednolity na poziomie krajowym.

Wprowadzenie bonu senioralnego oznacza zatem rozszerzenie dotychczasowych narzędzi polityki senioralnej o nową formę wsparcia, której celem jest ułatwienie seniorom funkcjonowania w miejscu zamieszkania oraz ograniczenie ryzyka konieczności korzystania z opieki instytucjonalnej.

Bon senioralny stanowi instrument o charakterze powszechnym, funkcjonujący poza systemem pomocy społecznej i niezależny od jej mechanizmów. Dzięki temu umożliwia uzyskanie wsparcia w sposób jednolity na poziomie krajowym, bez nadawania mu charakteru interwencyjnego czy socjalnego. Projektowane rozwiązanie ma zwiększyć możliwości seniorów w zakresie samodzielnego funkcjonowania w miejscu zamieszkania, wspierać ich codzienną aktywność oraz ograniczać ryzyko konieczności korzystania z opieki instytucjonalnej.

Bon senioralny jest odpowiedzią na niezagospodarowaną przestrzeń pomiędzy pomocą społeczną i świadczeniami realizowanymi w jej ramach a systemem ochrony zdrowia. Usługa w ramach bonu senioralnego, którą może otrzymać senior, nie będzie usługą świadczoną w związku z realizacją ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 i 1302 oraz z 2026 r. poz. 26 i 203), zwanej dalej „ustawą o pomocy społecznej”.

Będzie miała charakter nowej usługi, uzupełniającej funkcjonujące rozwiązania. Ponadto senior korzystający z bonu senioralnego nie będzie beneficjentem pomocy społecznej.

Koncentracja seniorów i nestorów występuje przede wszystkim na obszarach o niskiej witalności gospodarczej, a na dodatek związana jest z dużymi migracjami pokoleń młodszych

– dzieci i wnuków osób starszych. Ubogie samorządy tych obszarów nie będą w stanie zapewnić ani wystarczających środków finansowych, ani kadrowych na zaspokojenie przyszłych potrzeb opiekuńczo-pielęgnacyjnych swoich mieszkańców (Raport „Sytuacja

demograficzna Polski”, s. 59). Uzasadnia to zatem działanie w tym obszarze jako działanie interwencyjne państwa, skoro same samorządy najbardziej narażone na starzenie się ludności będą miały trudność z jego realizacją. Odpowiada to zasadzie pomocniczości. Warto zaznaczyć, że luka opiekuńcza, czyli odsetek osób starszych z niezaspokojonymi potrzebami opiekuńczymi, sięga już 52,6% (Raport…, s. 63). Niezbędne jest zatem zwiększenie zatrudnienia na stanowiskach związanych z opieką nad osobami starszymi i ich wsparciem.

Projektowane przepisy tworzą programowy i finansowy mechanizm realizacji bonu senioralnego, określając warunki uzyskania świadczenia. Oznacza to, że po wejściu w życie ustawy powstanie nowy instrument polityki publicznej, którego przyznawanie, finansowanie i ewaluacja będą prowadzone według jednolitych kryteriów określonych w akcie wykonawczym przyjmowanym przez Radę Ministrów. W praktyce skutkować to będzie zwiększeniem dostępności usług wspierających seniorów, zwłaszcza tych, którzy nie są objęci innymi formami pomocy, a wymagają wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.

Bon senioralny wpisuje się w realizację polityki senioralnej, wspomagając rozwój sektora usług wsparcia, aby sprostał on wzrastającemu wskutek procesów demograficznych popytowi i potrzebom osób starszych.

Wprowadzenie bonu senioralnego spowoduje również rozszerzenie roli organu do spraw polityki senioralnej, który będzie odpowiedzialny za nadzór nad realizacją Programu.

Dotychczas brak było narzędzi wymagających w tym obszarze bezpośredniego nadzoru programowego na poziomie krajowym. Nowe przepisy wzmocnią więc koordynację działań w obszarze usług kierowanych do seniorów, tworząc bardziej przejrzyste i jednolite ramy funkcjonowania wsparcia pozainstytucjonalnego.

W rezultacie projektowana regulacja wprowadza do systemu prawnego rozwiązanie o charakterze nowatorskim, uzupełniające dotychczasowe instrumenty polityki senioralnej i wzmacniające możliwości udzielania wsparcia seniorom w miejscu ich zamieszkania.

Przewidywanym skutkiem prawnym będzie zapewnienie seniorom usług wsparcia, co przełoży się na bardziej systemowe podejście państwa do potrzeb tej grupy społecznej.

Dzięki nakierowaniu bonu senioralnego na zaspokajanie potrzeb seniorów będzie następował rozwój sektora srebrnej gospodarki. Coraz liczniejsza populacja osób starszych stanowi impuls dla rozwoju segmentu usług opieki nad seniorami i zwiększenia zatrudnienia w tym obszarze.

Przewiduje się, że rozwiązanie pozwoli na zbudowanie zasobu osób mogących świadczyć

usługi w ramach bonu w miejscu zamieszkania. Pozwoli to na zwiększenie legalnego zatrudnienia m.in. na obszarach wiejskich.

Uregulowanie możliwości realizacji Programu przyczyni się do:

1) zwiększenia dobrostanu seniorów;

2) rozszerzenia wachlarza usług społecznych. Usługi świadczone w ramach bonu senioralnego będą miały charakter niemedyczny i ich celem będzie wsparcie osób starszych w czynnościach życia codziennego. Uzupełnią one obecnie dostępne wsparcie w zakresie opieki nad osobami starszymi w ramach systemu pomocy społecznej (usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze) oraz w ramach systemu ochrony zdrowia (pielęgniarska domowa opieka długoterminowa, świadczenia udzielane przez zespół długoterminowej opieki domowej dla osób wentylowanych mechanicznie);

3) zwiększenia liczby osób świadczących usługi wsparcia w obszarze opieki nad osobami starszymi, a przez to podaży tych usług (rozwój sektora);

4) aktywizacji społeczności lokalnych i wzrostu aktywności zawodowej, w szczególności na obszarach wiejskich.

III. Stan rzeczywisty w dziedzinie, która ma być unormowana

1. Organ do spraw polityki senioralnej W aktualnym stanie prawnym zadania związane z polityką senioralną realizowane są przez różne organy administracji rządowej, przy czym rola koordynacyjna w tym obszarze przypisana jest ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego albo Pełnomocnikowi Rządu do spraw Polityki Senioralnej, o ile został powołany. Rozwiązanie to zapewnia funkcjonowanie podstawowych mechanizmów związanych z prowadzeniem polityki senioralnej, w tym przygotowywanie corocznej informacji o sytuacji osób starszych oraz gromadzenie danych dotyczących ich warunków życia.

W praktyce działania dotyczące osób starszych obejmują szeroki zakres tematyczny i realizowane są przez wiele podmiotów, w zależności od ich ustawowych kompetencji. Taki model umożliwia uwzględnianie aspektów społecznych, zdrowotnych, ekonomicznych i edukacyjnych polityki senioralnej, jednak nie zawsze zapewnia pełną jednoznaczność w przypisaniu odpowiedzialności za koordynację działań podejmowanych na poziomie rządowym.

Ustawa z dnia 9 stycznia 2026 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej zapoczątkowała reformę w tym obszarze, powierzając zadania z zakresu

polityki senioralnej ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego albo Pełnomocnikowi Rządu do spraw Polityki Senioralnej. Stanowiło to pierwszy etap porządkowania i wzmacniania instytucjonalnych podstaw polityki senioralnej, ukierunkowany na zapewnienie większej spójności działań oraz lepszej integracji kompetencji rozproszonych dotychczas pomiędzy różnymi organami.

Projekt ustawy odwołuje się do tego kierunku zmian, przewidując dalsze usystematyzowanie roli organu właściwego do spraw polityki senioralnej i umocowanie jego odpowiedzialności na poziomie ustawowym. Rozwiązanie to ma na celu uporządkowanie istniejących mechanizmów,

wprowadzenie

większej

przejrzystości

zakresie

przypisania

odpowiedzialności oraz zapewnienie stabilnej struktury instytucjonalnej dla prowadzenia działań państwa wobec osób starszych. Projektowane przepisy rozwijają więc rozwiązania przyjęte na wcześniejszym etapie reformy i wzmacniają funkcjonowanie organu odpowiedzialnego za politykę senioralną jako podmiotu prowadzącego oraz koordynującego działania w tym obszarze.

2. Opieka długoterminowa Pomimo istnienia wielu świadczeń i usług adresowanych do osób potrzebujących opieki system jest rozproszony, trudny do nawigowania i zróżnicowany terytorialnie. Brak:

1) wspólnej definicji opieki długoterminowej;

2) mechanizmów koordynacji między systemami;

3) mechanizmów

informowania

dostępnych

usługach

świadczeniach

opieki

długoterminowej;

4) rozpoznania i wsparcia opiekunów nieformalnych;

5) spójnego systemu monitorowania jakości usług.

W raporcie opracowanym przez Bank Światowy w ramach realizacji kamienia milowego A69G KPO wskazano, że Polska znajduje się w fazie intensywnego starzenia się społeczeństwa – osoby powyżej 65. roku życia stanowią już 19,5% populacji, a do 2060 r. ich udział wzrośnie do 32,6%. Jednocześnie występuje skracanie okresu życia w zdrowiu, szczególnie wśród kobiet, co generuje rosnące zapotrzebowanie na długoterminowe wsparcie zdrowotne i społeczne. Opieka formalna obejmuje zaledwie 20% potrzebujących, podczas gdy 80% opieki jest realizowane nieformalnie przez rodziny. Zjawisku temu towarzyszy utrzymująca się niska liczba pracowników sektora opieki długoterminowej – zgodnie z danymi Komisji Europejskiej w Polsce na 100 osób starszych przypada jedynie 0,5 pracownika opieki długoterminowej,

podczas gdy średnia UE wynosi 3,85. Wydatki publiczne na opiekę długoterminową w Polsce wynoszą 0,8% PKB6. Natomiast w krajach OECD wydatki te stanowią ok. 1,5% PKB, z czego 2,6% PKB we Francji i 2,5% PKB w Niemczech7.

3. Monitorowanie sytuacji osób starszych Monitorowanie sytuacji osób starszych jest obecnie prowadzone na podstawie przepisów ustawy o osobach starszych, która określa ogólne ramy gromadzenia i analizowania danych dotyczących warunków życia osób starszych. W praktyce działania monitorujące obejmują szerokie spektrum informacji demograficznych, społecznych i zdrowotnych, dostarczanych przez liczne instytucje publiczne w ramach ich bieżących zadań. Zebrane dane stanowią podstawę corocznej informacji przygotowywanej dla Rady Ministrów, jednak system ten ma przede wszystkim charakter opisowy i służy przekrojowemu przedstawieniu sytuacji tej grupy społecznej.

Dotychczasowy model monitorowania funkcjonuje stabilnie, ale opiera się przede wszystkim na rozproszonych źródłach informacji oraz na współpracy wielu podmiotów, co wynika z szerokiego zakresu zagadnień dotyczących osób starszych. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa wzrasta znaczenie systematycznego i spójnego monitorowania tych procesów, tak aby zebrane dane mogły być wykorzystywane w bardziej kompleksowy sposób przy kształtowaniu polityk publicznych.

4. Bon senioralny Seniorzy korzystają obecnie z różnych form pomocy, wynikających przede wszystkim z przepisów o pomocy społecznej, ochronie zdrowia czy wsparciu osób niepełnosprawnych, jednak są to rozwiązania o odmiennym charakterze, stosowane w zależności od sytuacji życiowej i zdrowotnej konkretnej osoby.

Wraz ze starzeniem się społeczeństwa coraz większa liczba osób starszych potrzebuje wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, przy czym potrzeby te nie zawsze mogą zostać zrealizowane w ramach istniejących świadczeń. W praktyce oznacza to, że część seniorów pozostaje poza zasięgiem dotychczasowych form pomocy, mimo że ich stan funkcjonalny wymaga wsparcia o charakterze podstawowym. Jednocześnie obserwowane jest rosnące zapotrzebowanie 5

Komisja Europejska (2024): Report on the implementation of the Council Recommendation on LTC (Poland).

Przytoczona wartość 0,8% PKB może ulec zwiększeniu wskutek docelowego, kompletnego ujęcia katalogu usług i świadczeń wchodzących w skład opieki długoterminowej.

Dane za 2021 rok.

na usługi umożliwiające pozostanie w środowisku domowym oraz na rozwiązania zapobiegające konieczności wcześniejszego korzystania z całodobowych form opieki.

Tymczasem wciąż w blisko 11% gmin nie są zapewniane publiczne usługi opiekuńcze.

W takim stanie rzeczy pojawia się potrzeba wprowadzenia nowego narzędzia, które – w sposób uzupełniający i komplementarny wobec istniejących świadczeń, umożliwi objęcie seniorów wsparciem adekwatnym do ich podstawowych potrzeb życiowych. Bon senioralny, jako świadczenie niepieniężne, stanowi odpowiedź na potrzebę stworzenia spójnego i jednolitego mechanizmu wspierania osób starszych w miejscu ich zamieszkania. Wprowadzenie takiego narzędzia

pozwoli

uporządkowanie

systematyzację

działań

podejmowanych

w tej dziedzinie, umożliwiając bardziej elastyczne reagowanie na rosnące potrzeby populacji osób w wieku 65+. Sprzyjać będzie rozwojowi tzw. srebrnej gospodarki, jak też urzeczywistniać ideę pomocniczości (subsydiarności).

IV. Omówienie projektowanych rozwiązań

1. Przepisy ogólne Projektowana ustawa ma na celu uregulowanie podstawowych zagadnień związanych z opieką długoterminową i polityką senioralną. Jej przepisy obejmują zasady koordynacji opieki długoterminowej, współpracy między podmiotami medycznymi i jednostkami pomocy społecznej oraz zadania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie wsparcia opiekunów nieformalnych, jak również zasady współdziałania organów administracji publicznej w tym obszarze.

W zakresie polityki senioralnej projektowana regulacja opiera się na dotychczasowej ustawie o osobach starszych. Natomiast projekt precyzuje sposób monitorowania i przedstawiania informacji o sytuacji osób starszych, w tym podmioty odpowiedzialne za realizację tego zadania. Dodatkowo projekt wprowadza rozwiązania dotyczące udzielania wsparcia seniorom w formie bonu senioralnego.

Całość tworzy ramy prawne służące poprawie organizacji opieki długoterminowej, wsparcia opiekunów oraz monitorowania sytuacji osób starszych, a także wzmocnieniu rozwiązań kierowanych bezpośrednio do seniorów.

2. Definicje Z punktu widzenia koordynacji opieki długoterminowej wprowadzenie w art. 2 projektu ustawy trzech kluczowych definicji: opieki długoterminowej, opieki nieformalnej oraz opiekuna

nieformalnego stanowi fundament projektowanej regulacji i jest niezbędne dla zbudowania zintegrowanego systemu wsparcia. Dotychczasowy brak tych definicji w polskim porządku prawnym prowadził do niejednolitości interpretacyjnej, utrudniał tworzenie skutecznych narzędzi zarządzania oraz uniemożliwiał efektywną koordynację działań pomiędzy systemami ochrony zdrowia i pomocy społecznej.

Funkcjonowanie definicji w obrocie prawnym umożliwi prowadzenie polityki opartej na danych, w tym monitorowanie jakości oraz planowanie usług i świadczeń, a także stworzy fundament dla dalszych etapów reformy opieki długoterminowej, w tym rozwoju instrumentów wsparcia dla opiekunów nieformalnych.

Definicje te wnoszą do systemu prawnego spójność, przejrzystość i funkcjonalność, co jest warunkiem skutecznej realizacji celu ustawy, jakim jest budowa skoordynowanego systemu opieki długoterminowej wysokiej jakości. Definicje koncentrują się na potrzebach osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu oraz na działaniach podejmowanych w celu ich zaspokojenia, a nie na instytucjonalnych ramach usług i świadczeń opieki długoterminowej. Takie podejście umożliwia jednolite rozumienie opieki długoterminowej w całym systemie, przy jednoczesnym respektowaniu istniejącego porządku prawnego i organizacyjnego. Dzięki temu jest możliwe zachowanie dotychczasowych kompetencji organów i instytucji, przy jednoczesnym wprowadzeniu mechanizmów koordynacyjnych.

Opieka długoterminowa (art. 2 pkt 2 projektu ustawy)

Definicja opieki długoterminowej wprowadza kompleksowe ujęcie tego pojęcia, obejmujące zarówno świadczenia zdrowotne, jak również usługi i świadczenia społeczne dostosowane do indywidualnych potrzeb osoby wymagającej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.

Opieka długoterminowa jest dedykowana dla osób wymagających długotrwałego wsparcia, które towarzyszy im w ich codziennym życiu. Opieka ta ma charakter stały i ciągły, odpowiadając na długofalowe potrzeby osoby wymagającej wsparcia. Celem definicji jest:

1) zapewnienie jednolitego rozumienia zakresu usług i świadczeń opieki długoterminowej w obu sektorach;

2) wskazanie funkcji opieki długoterminowej jako narzędzia utrzymania lub poprawy sprawności i samodzielności oraz zwiększenia niezależności osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu;

3) podkreślenie zasady poszanowania godności osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu oraz wsparcia ich opiekunów nieformalnych i osób bliskich.

Opieka nieformalna i opiekun nieformalny (art. 2 pkt 3 i 4 projektu)

Definicja opieki nieformalnej ma na celu uznanie i formalne zdefiniowanie roli pomocy osobie wymagającej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu przez osoby bliskie, które dotychczas pozostawało poza zakresem regulacji prawnych. Wprowadzenie tej definicji wzmacnia przejrzystość systemu poprzez rozróżnienie opieki formalnej i nieformalnej.

Natomiast definicja opiekuna nieformalnego precyzuje krąg osób systematycznie sprawujących bez wynagrodzenia opiekę nad osobą wymagającą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, co jest istotne dla projektowania mechanizmów wsparcia finansowego, psychologicznego i edukacyjnego dla opiekunów nieformalnych, jak również dla prowadzenia statystyk i analiz w obszarze opieki długoterminowej w tym zakresie. Opieka ta musi mieć charakter stałego lub powtarzającego się zaangażowania, które ma realny wpływ na codzienne funkcjonowanie osoby wymagającej wsparcia.

Jeśli chodzi o definicje osoby starszej i polityki senioralnej (art. 2 pkt 7 i 9), to funkcjonowały one dotychczas w takim samym brzmieniu w ustawie o osobach starszych. Są one fundamentem dla rozumienia ogółu działań na rzecz osób starszych.

Określenie „osoby starszej” jako osoby, która ukończyła 60. rok życia, zapewnia czytelne i jednoznaczne wyznaczenie grupy objętej regulacją, zgodne z utrwalonym podejściem stosowanym w polityce publicznej wobec osób starszych na poziomie międzynarodowym.

Granica 60 lat wynika z długoletniej i konsekwentnej praktyki systemu Narodów Zjednoczonych oraz organizacji międzynarodowych zajmujących się polityką społeczną i zdrowotną. W dokumentach operacyjnych ONZ, w szczególności w wytycznych Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców8 dotyczących ochrony osób starszych, osoba, która ukończyła 60 lat, jest wprost definiowana jako „osoba starsza”, co stanowi standard przyjmowany na potrzeby identyfikacji grup wymagających szczególnej ochrony w działaniach humanitarnych i społecznych. To podejście jest również spójne z praktyką Światowej Organizacji Zdrowia, która systemowo posługuje się kategorią populacji „60+” w analizach demograficznych i zdrowotnych, traktując ją jako grupę o specyficznych potrzebach wynikających z procesu starzenia się.

Working with Older Persons in Forced Displacement (UNHCR / Global Protection Cluster, 2021).

Choć Międzynarodowy Plan Działań w sprawie Starzenia (1982)9 oraz Zasady Narodów Zjednoczonych10 dotyczące osób starszych, przyjęte w 1991 r., nie wprowadzają normatywnej definicji wieku, dokumenty te stworzyły fundament globalnej polityki wobec osób starszych.

W ich następstwie granica 60 lat została utrwalona w praktyce instytucjonalnej ONZ i organizacji międzynarodowych jako standardowy próg definiowania „osoby starszej”.

Przyjęcie tej cezury wieku w regulacji krajowej zapewnia zgodność ze standardami międzynarodowymi, ułatwia porównywalność danych statystycznych oraz pozwala na spójne projektowanie i realizację polityk publicznych adresowanych do osób starszych.

Definicja „polityki senioralnej” wskazuje natomiast na szeroki zakres działań realizowanych przez administrację publiczną oraz inne podmioty, mających na celu kształtowanie warunków godnego i zdrowego starzenia się. Jej utrzymanie w niezmienionym brzmieniu pozwala zachować ciągłość interpretacyjną oraz spójność działań podejmowanych w ramach polityki senioralnej.

Pozostałe definicje pełnią funkcję pomocniczą i służą prawidłowej interpretacji przepisów projektowanej regulacji.

3. Organ do spraw polityki senioralnej

Art. 3 projektu ustawy wprowadza jednoznaczne określenie organu właściwego do spraw polityki senioralnej. Rozwiązanie to stanowi zmianę w stosunku do ustawy o osobach starszych, która nie przewidywała istnienia organu o takim statusie. W dotychczasowej regulacji jedynie wskazano podmiot odpowiedzialny za przygotowanie corocznej informacji o sytuacji osób starszych, którym był minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego albo Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej, jeżeli został ustanowiony (art. 6 ust. 2). Nie było to jednak równoznaczne z ustanowieniem organu właściwego w całym obszarze polityki senioralnej ani z przypisaniem mu szerszych kompetencji strategicznych czy koordynacyjnych.

Projektowany przepis porządkuje tę kwestię, wprowadzając formalne określenie organu odpowiedzialnego za politykę senioralną oraz umieszczając go w systemie regulacji jako podmiot centralny dla realizacji zadań przewidzianych w ustawie. Organ ten będzie wykonywał znacznie szerszy zakres zadań niż w dotychczasowym stanie prawnym, w szczególności w obszarze monitorowania opieki długoterminowej, współdziałania międzyresortowego,

International Plan of Action on Ageing, 1982, Report of the World Assembly on Aging, Vienna, 26 July to 6 August 1982, https://digitallibrary.un.org/record/36044?v=pdf.

United Nations Principles for Older Persons, https://digitallibrary.un.org/record/495395.

przygotowywania cyklicznych sprawozdań o sytuacji osób starszych oraz wykonywania Programu Bonu Senioralnego i sprawowania nadzoru nad jego realizacją przez gminy.

Wprowadzenie jednoznacznego przepisu określającego organ właściwy daje podstawę do spójnego przypisania kompetencji, ułatwia koordynację działań oraz zapewnia jasność organizacyjną w realizacji polityki senioralnej.

Ujęcie art. 3 w części ogólnej ustawy ma na celu stworzenie punktu odniesienia dla wszystkich kolejnych

przepisów,

które

przypisują

organowi

zadania

analityczne,

nadzorcze

i koordynacyjne w obszarze działań na rzecz osób starszych. Rozwiązanie to wzmacnia strukturę instytucjonalną polityki senioralnej oraz zapewnia jednoznaczne określenie odpowiedzialności za realizację działań przewidzianych w projektowanej ustawie.

4. Klauzula ochronna

Art. 4 projektu ustawy wprowadza ogólny obowiązek zachowania w tajemnicy informacji i danych uzyskiwanych przy wykonywaniu zadań wynikających z ustawy. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ projekt przewiduje szeroki zakres wymiany danych między podmiotami realizującymi opiekę długoterminową oraz jednostkami administracji publicznej, w tym przekazywanie danych osobowych i informacji dotyczących stanu zdrowia, o czym stanowią m.in. przepisy art. 14 i art. 15 projektu ustawy. Obowiązek poufności określony w art. 4 zapewnia właściwy poziom ochrony tych informacji oraz porządkuje zasady ich przetwarzania, stanowiąc normę ogólną odnoszącą się do wszystkich podmiotów wykonujących zadania przewidziane ustawą. Dzięki temu przepis ten pełni funkcję zabezpieczającą w systemie, w którym przetwarzanie danych jest niezbędne do prawidłowej realizacji usług i świadczeń opieki długoterminowej. Obowiązek ten stosuje się z uwzględnieniem wyjątków wynikających z przepisów odrębnych, w szczególności ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, które mogą nakładać obowiązek udostępnienia określonych informacji w sytuacjach przewidzianych prawem. Jednocześnie w art. 10 ust. 2 projektu ustawy określono zakres danych osobowych przetwarzanych przez koordynatora w związku z realizacją jego ustawowych zadań. Dodanie zamkniętego katalogu informacji, z których koordynator może korzystać przy udzielaniu wsparcia, zapewnia przejrzystość podstawy prawnej przetwarzania danych, zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.) (RODO), oraz pozwala 20

na ograniczenie przetwarzania do danych niezbędnych do identyfikacji osoby wymagającej usług lub świadczeń opieki długoterminowej i właściwego doboru tych usług.

Doprecyzowanie to eliminuje ryzyko dowolności w ustalaniu zakresu danych przez poszczególne podmioty oraz wzmacnia ochronę szczególnych kategorii danych, w tym informacji o stanie zdrowia, które są niezbędne do realizacji procesu koordynacji opieki długoterminowej. Jednocześnie rozwiązanie to pozostaje spójne z zasadą minimalizacji danych oraz odpowiada postulatom organu nadzorczego dotyczącym jasnego, przewidywalnego i proporcjonalnego ukształtowania podstawy prawnej przetwarzania danych osobowych.

II. Zakres i koordynacja opieki długoterminowej

Rozdział 2 projektowanej ustawy określa zasady funkcjonowania systemu opieki długoterminowej, w tym jej zakres, sposób organizacji oraz podział zadań między poszczególne szczeble administracji publicznej. Przepisy tego rozdziału definiują podstawowe elementy opieki długoterminowej, ustanawiają rolę powiatu jako podmiotu odpowiedzialnego za koordynację tego systemu oraz określają zadania koordynatora do spraw opieki długoterminowej. Rozdział ten reguluje także współpracę między podmiotami udzielającymi świadczeń zdrowotnych i jednostkami pomocy społecznej oraz wskazuje mechanizmy wymiany informacji niezbędne do prawidłowego rozpoznawania potrzeb osób wymagających wsparcia. Całość tworzy ramy organizacyjne dla skoordynowanego świadczenia usług i świadczeń opieki długoterminowej.

Art. 5 projektu ustawy rozwija definicję opieki długoterminowej zawartą w art. 2 pkt 2, wskazując, jak rozumienie opieki długoterminowej przyjęte w definicji znajduje zastosowanie w praktycznej organizacji systemu. Doprecyzowuje, że usługi i świadczenia mieszczące się w tym systemie są udzielane na podstawie odrębnych przepisów oraz mają być realizowane w sposób kompleksowy i skoordynowany, dążąc do ich zapewnienia w środowisku zamieszkania osoby wymagającej wsparcia. Przepis ten wskazuje, że opieka długoterminowa nie stanowi katalogu nowych świadczeń, lecz obejmuje istniejące już usługi, w tym z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej, pomocy społecznej oraz świadczeń zabezpieczenia społecznego, które – zgodnie z projektowaną ustawą – mają być organizowane w sposób spójny i dostosowany do indywidualnych potrzeb osób wymagających wsparcia. Na podstawie obowiązujących przepisów można wskazać następujące usługi i świadczenia opieki długoterminowej:

1) świadczenia gwarantowane, o których mowa w art. 15 ust. 2 pkt 4 w zakresie świadczeń opiekuńczo-leczniczych psychiatrycznych i pielęgnacyjno-opiekuńczych psychiatrycznych 21

oraz art. 15 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, 1537 i 1739 oraz z 2026 r. poz. 26);

2) usługi i wsparcie określone w ustawie o pomocy społecznej:

a) usługi opiekuńcze, o których mowa w art. 50 tej ustawy, w tym w formie usług sąsiedzkich, o których mowa w art. 50 ust. 3a tej ustawy,

b) specjalistyczne usługi opiekuńcze, o których mowa w art. 50 ust. 4 tej ustawy, w tym specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi,

c) usługi świadczone w ośrodkach wsparcia, o których mowa w art. 51 ust. 1 tej ustawy,

d) usługi świadczone w rodzinnym domu pomocy, o którym mowa w art. 52 tej ustawy,

e) wsparcie w mieszkaniu wspomaganym, o którym mowa w art. 53 tej ustawy,

f) usługi, o których mowa w art. 55 tej ustawy, świadczone w domach pomocy społecznej,

g) usługi wsparcia krótkoterminowego, o którym mowa w art. 55a tej ustawy,

h) usługi, o których mowa w art. 68 tej ustawy, świadczone w placówkach zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku;

3) usługi świadczone w zakresie asystencji osobistej, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami;

4) dodatek pielęgnacyjny, o którym mowa w art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 oraz z 2026 r. poz. 26);

5) zasiłek pielęgnacyjny, o którym mowa w art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208);

6) świadczenie wspierające, o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 i 2760 oraz z 2025 r. poz. 619);

7) świadczenie uzupełniające, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2024 r. poz. 1649, z 2025 r. poz. 1302 oraz z 2026 r. poz. 26).

Osobie objętej usługami i świadczeniami opieki długoterminowej mogą również zostać przyznane:

1) zaopatrzenie w wyroby medyczne oraz ich naprawa, o których mowa w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 907 i 1192);

2) dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, o którym mowa w art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, 1301, 1665 i 1746 oraz z 2026 r. poz. 26).

Organ do spraw polityki senioralnej we współpracy z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego, ministrem właściwym do spraw zdrowia oraz ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, w terminie do dnia 31 sierpnia 2026 r., sporządzi i ogłosi w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego organ do spraw polityki senioralnej wykaz usług i świadczeń opieki długoterminowej.

1. Prawo podmiotowe do wyrażenia oceny Projektowany art. 6 wprowadza do systemu opieki długoterminowej prawo podmiotowe osoby objętej opieką długoterminową oraz jej opiekuna nieformalnego do wyrażania oceny usług i świadczeń udzielanych w ramach tego systemu. Celem regulacji jest wzmocnienie pozycji osób korzystających ze świadczeń oraz zapewnienie im realnego wpływu na kształt i jakość udzielanego wsparcia. W systemie, w którym znaczna część usług jest świadczona osobom o ograniczonej samodzielności, szczególne znaczenie ma umożliwienie zarówno osobie objętej opieką, jak i jej opiekunowi nieformalnemu, zgłaszania opinii dotyczących dostępności, adekwatności i jakości świadczeń. W wielu przypadkach opiekun nieformalny pełni rolę rzecznika interesów osoby niesamodzielnej, dlatego objęcie go zakresem uprawnienia jest uzasadnione i konieczne dla pełnej realizacji prawa do wyrażania oceny. Wprowadzenie prawa do wyrażania oceny nie kreuje nowych obowiązków o charakterze świadczeniowym po stronie podmiotów udzielających usług, a jedynie potwierdza obowiązek zapewnienia możliwości zgłaszania opinii i uwag w sposób dostępny i niewymagający nadmiernych formalności.

Jednocześnie wzmacnia system informacji zwrotnej pozytywnie wpływający na zwiększanie jakości opieki długoterminowej.

2. Rola jednostek samorządu terytorialnego Powierzenie powiatowi zadań przewidzianych w art. 8 i art. 9 projektu ustawy wzmacnia jego rolę jako podstawowego szczebla odpowiedzialnego za koordynację opieki długoterminowej na poziomie lokalnym. Ustanowienie koordynacji zadań związanych z opieką długoterminową jako zadania własnego powiatu zapewnia, że działania w tym obszarze będą realizowane w sposób jednolity, ciągły i dostosowany do potrzeb mieszkańców. Wyznaczenie kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie lub miejskiego ośrodka pomocy społecznej (w przypadku

miasta

prawach

powiatu) 23

jako

koordynatora

tworzy

strukturę

odpowiedzialności i umożliwia skuteczne wykonywanie zadań w praktyce, w tym współpracę z podmiotami realizującymi usługi i świadczenia opieki długoterminowej.

Model ten uzupełniają obowiązki informacyjne i edukacyjne jednostek samorządu terytorialnego (JST), wskazane w art. 7 projektu ustawy. Działania te są zadaniami własnymi jednostek samorządu terytorialnego, realizowanymi zgodnie z właściwością wynikającą z ustawy o samorządzie gminnym11, ustawy o samorządzie powiatowym12 oraz ustawy o samorządzie województwa13. Obejmują one prowadzenie lokalnej edukacji dotyczącej opieki długoterminowej oraz wsparcia opiekunów nieformalnych i osób bliskich. Jednostki samorządu terytorialnego mogą również organizować szkolenia, spotkania edukacyjne lub integracyjne, grupy wsparcia, konsultacje psychologiczne, czasowe zastępstwo w opiece oraz inne formy poradnictwa wspierające organizację opieki długoterminowej. Przywołany przepis daje tu jednoznaczną podstawę do działania w tym zakresie jednostek samorządu terytorialnego, w tym wydatkowania środków. Rozwiązania te wzmacniają potencjał opiekunów nieformalnych oraz zwiększają ich dostęp do informacji i usług niezbędnych do prawidłowego sprawowania opieki.

Ustęp 1 projektowanego art. 7 określa obowiązek ogólny jednostek samorządu terytorialnego w zakresie prowadzenia działań informacyjnych i edukacyjnych dotyczących opieki długoterminowej, przy czym ustawodawca nie przesądza form, w jakich działania te mają być realizowane. Jest to norma zadaniowa, pozostawiająca jednostkom samorządu terytorialnego swobodę co do sposobu jego wykonania.

Natomiast ustęp 2 tej jednostki redakcyjnej zawiera katalog fakultatywnych form wsparcia, z których JST mogą, ale nie muszą korzystać. Przepis ma na celu zapewnienie elastyczności i dostosowanie działań do lokalnych potrzeb, zasobów i uwarunkowań organizacyjnych.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5–8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1153, z późn. zm.) zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy.

W szczególności zadania własne obejmują sprawy: ochrony zdrowia, pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, gminnego budownictwa mieszkaniowego, edukacji publicznej.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1–5a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1684, z późn. zm.) powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie: edukacji publicznej, promocji i ochrony zdrowia, pomocy społecznej, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, polityki prorodzinnej, wspierania osób niepełnosprawnych, polityki senioralnej.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 2, 4 i 4a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 581, z późn. zm.) samorząd województwa wykonuje zadania o charakterze wojewódzkim określone ustawami, w szczególności w zakresie: promocji i ochrony zdrowia, pomocy społecznej, wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej.

W związku z powyższym oba ustępy mają odmienny charakter normatywny i nie prowadzą do sprzeczności.

3. Koordynacja opieki długoterminowej Powiat, realizując zadania określone w art. 8 i art. 9 projektu ustawy, staje się dla mieszkańców miejscem, w którym mogą uzyskać realne wsparcie w organizowaniu opieki długoterminowej nad osobami bliskimi.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1684) powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w m.in. zakresie: edukacji publicznej, promocji i ochrony zdrowia, pomocy społecznej i wspierania osób niepełnosprawnych. Zadania określone w art. 8 i art. 9 projektu ustawy wpisują się zatem w tę regulację. Jednocześnie w świetle art. 166 ust. 1 Konstytucji RP zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej są wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego jako zadania własne.

Natomiast w celu zapewnienia realnych i stabilnych warunków finansowych do wykonywania przez powiaty zadania własnego polegającego na koordynacji opieki długoterminowej w art. 13 projektu ustawy wprowadzono podstawę prawną do udzielania powiatom dotacji celowych z budżetu państwa na dofinansowanie realizacji tego zadania, co ma znaczenie dla jego skuteczności i jednolitego wdrożenia na terenie całego kraju. W efekcie projektowany art. 13 wzmacnia systemowy charakter rozwiązań w zakresie opieki długoterminowej, zapewniając realne narzędzie wsparcia finansowego dla samorządów w związku z zadaniami z tego zakresu.

Projektowana ustawa określa zadania obligatoryjne jednostek samorządu terytorialnego dotyczące opieki długoterminowej (art. 7 ust. 1 projektu ustawy), koncentrując się na dwóch obszarach: prowadzeniu działań informacyjnych i edukacyjnych kierowanych do opiekunów nieformalnych lub osób bliskich osób wymagających opieki długoterminowej. Celem uregulowań jest stworzenie lokalnego systemu wsparcia, który ułatwia opiekunom odnalezienie się w złożonym systemie opieki długoterminowej, wzmacnia ich kompetencje, zmniejsza przeciążenie i poprawia bezpieczeństwo oraz jakość opieki nad osobami niesamodzielnymi.

Natomiast jako fakultatywne działania jednostek samorządu terytorialnego (art. 7 ust. 2 projektu ustawy) zostały określone możliwe działania wspierające dedykowane opiekunom nieformalnym, takie jak: organizowanie szkoleń, prowadzenie spotkań edukacyjnych lub integracyjnych, tworzenie grup wsparcia i zapewnianie konsultacji psychologicznych, zapewnianie czasowego zastępstwa opiekuna w sprawowaniu opieki (w formie i zakresie

ustalonym przez jednostkę samorządu terytorialnego podczas organizowania tego zastępstwa) albo organizowanie spotkań ze specjalistami w zakresie opieki długoterminowej. Nie jest obowiązkowe zastosowanie wszystkich wymienionych form – jednostki samorządu terytorialnego mogą wybrać te, które są adekwatne do lokalnych potrzeb i możliwości.

Celem regulacji jest zapewnienie kompleksowego wsparcia w szczególności dla opiekunów nieformalnych, którzy ponoszą znaczną odpowiedzialność i obciążenie psychofizyczne.

Wprowadzenie obowiązku działań informacyjnych i edukacyjnych oraz możliwości organizowania różnorodnych form pomocy wpisuje się w kierunki wskazane w zaleceniu Rady UE z 8 grudnia 2022 r., dotyczące integracji usług i wspierania opiekunów. Przepis wzmacnia lokalny wymiar systemu opieki długoterminowej, poprawia dostępność informacji i usług oraz przyczynia się do podniesienia jakości opieki i dobrostanu osób zaangażowanych w jej sprawowanie.

Przepisy zawarte w art. 8 i art. 9 projektu ustawy wprowadzają kluczowe rozwiązanie organizacyjne w systemie opieki długoterminowej, jakim jest ustanowienie koordynacji zadań związanych z opieką długoterminową jako zadania własnego powiatu. Rozwiązanie to porządkuje strukturę odpowiedzialności oraz wzmacnia rolę powiatu jako jednostki integrującej działania różnych instytucji w obszarze wsparcia osób wymagających długotrwałej opieki. Celem przepisów jest zapewnienie, aby powiat – jako jednostka administracyjna posiadająca kompetencje w zakresie pomocy społecznej oraz istotne powiązania z systemem ochrony zdrowia – pełnił funkcję lokalnego centrum koordynacji usług opieki długoterminowej. Dzięki temu osoby wymagające wsparcia oraz ich opiekunowie nieformalni będą mogli korzystać z systemu w sposób bardziej spójny i uporządkowany.

Projektodawca określa wprost, że koordynatorem z mocy prawa jest kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie, a w przypadku miasta na prawach powiatu – kierownik miejskiego ośrodka pomocy społecznej, albo dyrektor centrum usług społecznych, jeżeli jednostka ta została przekształcona zgodnie z właściwymi przepisami (art. 9 projektu). Wyznaczenie kierownika jednostki jako koordynatora do spraw opieki długoterminowej zapewnia właściwe umocowanie tej funkcji w strukturze organizacyjnej powiatu. Rozwiązanie to sprawia, że zadania związane z koordynacją opieki długoterminowej są wykonywane przez osobę posiadającą realny wpływ na funkcjonowanie jednostki oraz możliwość organizowania pracy jej pracowników. Ponieważ kierownik pełni funkcję zarządczą, dysponuje uprawnieniami, które umożliwiają skuteczne prowadzenie współpracy z innymi instytucjami, w tym

podmiotami wykonującymi działalność leczniczą, jednostkami pomocy społecznej oraz podmiotami ekonomii społecznej.

Przypisanie funkcji koordynatora kierownikowi jednostki eliminuje konieczność tworzenia nowych struktur lub dodatkowych stanowisk, co pozwala na wykorzystanie istniejących zasobów kadrowych. Ma to szczególne znaczenie w kontekście zadania własnego powiatu, które realizowane jest przy użyciu już funkcjonujących jednostek. Dzięki temu koordynacja opieki długoterminowej opiera się na podmiocie, który już posiada wiedzę o lokalnych potrzebach, osobach korzystających z pomocy oraz dostępnych formach wsparcia. Nie wyklucza to jednocześnie upoważnienia na zasadach ogólnych przez koordynatora innych osób do działania w jego imieniu.

Umieszczenie funkcji koordynatora na poziomie kierownictwa jednostki wzmacnia także rangę działań związanych z opieką długoterminową i ułatwia ich wdrażanie. Kierownik dysponuje niezbędną wiedzą, doświadczeniem i możliwościami organizacyjnymi, które pozwalają na prawidłowe wykonywanie zadań określonych w art. 10 projektu ustawy – w szczególności gromadzenie danych, udzielanie informacji, współpracę międzyinstytucjonalną oraz identyfikowanie lokalnych potrzeb. Dzięki temu rola koordynatora jest stabilna, osadzona w istniejącej strukturze samorządowej i możliwa do wykonywania bez konieczności tworzenia dodatkowych warstw administracyjnych.

Rozwiązanie to nie tworzy nowego systemu, lecz porządkuje i integruje istniejące formy wsparcia, wzmacniając lokalną współpracę instytucjonalną i zapewniając osobom wymagającym opieki możliwość korzystania z usług w sposób przejrzysty, skoordynowany i dostosowany do ich potrzeb.

W praktyce realizacja przepisów będzie polegała na przygotowaniu koordynatorów do pełnienia funkcji zgodnie z art. 46 projektu ustawy. W okresie przygotowawczym koordynatorzy będą zobowiązani w zakresie zadań nałożonych ustawą do podjęcia działań organizacyjnych, w tym nawiązania współpracy z podmiotami udzielającymi usług opieki długoterminowej, opracowania i udostępnienia narzędzi informacyjnych – takich jak strona internetowa zawierająca aktualne informacje o usługach – oraz zebrania danych niezbędnych do wykonywania ich zadań. Okres przygotowawczy zakończy się do końca 2026 r., a od 2027 r. koordynatorzy rozpoczną realizację zadań w pełnym zakresie.

Zgodnie z art. 10 projektu ustawy koordynator do spraw opieki długoterminowej ma dysponować

przede

wszystkim

odpowiednimi

narzędziami

organizacyjnymi

i informacyjnymi, które pozwalają na realne usprawnienie dostępu do informacji o usługach bez ingerencji w kompetencje decyzyjne innych instytucji. Jego rola polega na koordynowaniu i ułatwianiu mieszkańcom powiatu orientacji w dostępnych formach usług i świadczeń opieki długoterminowej. W praktyce oznacza to możliwość korzystania z danych przekazywanych przez podmioty realizujące wsparcie w ramach opieki długoterminowej, Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) i wojewodów dotyczących opieki długoterminowej, analizowania potrzeb oraz barier w dostępności usług i świadczeń tej opieki, a także inicjowania działań zmierzających do ich poprawy. Koordynator ma współpracować z podmiotami leczniczymi, instytucjami pomocy społecznej, w tym podmiotami, które w trybie art. 57 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej mogą prowadzić domy pomocy społecznej i organizacjami pozarządowymi, co umożliwi tworzenie lokalnych rozwiązań i harmonizowanie działań w skali powiatu.

Koordynator współpracuje również z innymi podmiotami w zakresie zapewnienia i rozwoju opieki długoterminowej, w szczególności będą należeć do nich jednostki samorządu terytorialnego. Współpraca ta pozwoli na wymianę informacji w szczególności w zakresie realizowanych przez te jednostki działań informacyjnych i edukacyjnych dotyczących opieki długoterminowej (art. 7 projektu ustawy), o których koordynator będzie informował opiekunów nieformalnych i osoby bliskie (art. 10 ust. 1 pkt 8 projektu ustawy), jak również sprawozdawał w trybie art. 19 ust. 3 pkt 10 projektu ustawy.

Informacje udostępniane przez wojewodów w głównej mierze dotyczą danych z rejestrów prowadzonych przez wojewodów na podstawie ustawy o pomocy społecznej (m.in. rejestry domów pomocy społecznej wraz z informacją na temat świadczenia przez domy usług wsparcia krótkoterminowego oraz rejestry mieszkań wspomaganych).

Istotnym narzędziem koordynatora jest również obowiązek publikowania przez niego informacji o opiece długoterminowej na stronie internetowej jednostki (art. 11 projektowanej ustawy), co ma zapewnić przejrzystość i ułatwić mieszkańcom dostęp do informacji o usługach i świadczeniach opieki długoterminowej, zasadach kwalifikacji do ich otrzymania i czasie oczekiwania na ich uzyskanie. Ponadto koordynator pełni funkcję doradczą, wspierając osoby wymagające wsparcia w codziennym funkcjonowaniu i ich opiekunów w wyborze adekwatnych usług i świadczeń. Dzięki tym mechanizmom możliwe jest skrócenie czasu uzyskania

pomocy,

ograniczenie

niepewności,

lepsze

dopasowanie

wsparcia

do indywidualnych potrzeb oraz koordynacja działań międzysektorowych, co stanowi fundament budowy spójnego systemu opieki długoterminowej.

Wprowadzenie koordynatora do spraw opieki długoterminowej zwiększy przejrzystość dostępnych rozwiązań i ułatwi dostęp do informacji. Funkcja ta integruje działania sektorowe, łącząc ochronę zdrowia i pomoc społeczną, co pozwoli na lepsze planowanie usług i świadczeń opieki długoterminowej na poziomie lokalnym. Jest to odpowiedź na dotychczasowy brak mechanizmów koordynacyjnych, który utrudnia orientację i wydłuża czas uzyskania pomocy.

Dzięki koordynatorowi osoba wymagająca wsparcia otrzyma realną pomoc w wyborze adekwatnych usług lub świadczeń, a opieka długoterminowa stanie się bardziej spójna i przejrzysta.

Na gruncie projektowanych rozwiązań art. 11 projektu ustawy koordynatorowi przypisana została również funkcja informacyjna. Wprowadzenie obowiązku sprawozdawczości jest niezbędne dla: − zapewnienia jednolitego systemu monitorowania realizacji zadań ustawowych przez koordynatorów, − oceny skuteczności działań w zakresie opieki długoterminowej i wsparcia opiekunów nieformalnych, − identyfikacji potrzeb i barier w dostępności usług, co pozwala na lepsze planowanie i kierowanie środków finansowych, − koordynacji działań na poziomie województwa i kraju, w tym tworzenia raportów dla organu do spraw polityki senioralnej, − transparentności i kontroli społecznej poprzez publikację sprawozdań w Biuletynie Informacji Publicznej.

Zakres informacji w sprawozdaniu koordynatora został dobrany tak, aby umożliwić kompleksową ocenę działań koordynatora – od doradztwa indywidualnego, przez współpracę z podmiotami, po działania informacyjne i diagnozę potrzeb.

Projektowana ustawa rozstrzyga też, kiedy i za jaki okres po raz pierwszy mają zostać sporządzone sprawozdania (art. 42 projektu ustawy).

Przepis art. 12 projektowanej ustawy wprowadza mechanizm współpracy koordynatorów do spraw opieki długoterminowej na poziomie województwa. Rozwiązanie to ma charakter organizacyjny i służy koordynacji działań w skali regionalnej, co jest niezbędne dla zapewnienia spójności systemu oraz harmonizacji standardów opieki długoterminowej.

Koordynatorzy będą cyklicznie spotykać się w celu wymiany informacji i dobrych praktyk oraz ujednolicenia działań w zakresie opieki długoterminowej. Współpraca ta umożliwi

identyfikację problemów systemowych, wypracowanie wspólnych rozwiązań oraz inicjowanie działań doskonalących system w perspektywie wojewódzkiej. Dzięki temu możliwe będzie lepsze planowanie wsparcia na poziomie regionu, eliminacja rozbieżności występujących w praktyce oraz podnoszenie jakości opieki długoterminowej.

Przepis przewiduje również rolę wojewody jako podmiotu wspierającego współpracę koordynatorów z terenu województwa poprzez organizację ich spotkań nie rzadziej niż raz na pół roku. Zapewnienie regularnej wymiany informacji wzmocni koordynację działań pomiędzy powiatami, będzie sprzyjać tworzeniu jednolitych standardów i pozwoli na szybsze reagowanie na zmieniające się potrzeby w zakresie opieki długoterminowej.

Rozwiązanie to odpowiada na dotychczasowy problem związany z brakiem mechanizmów koordynacji na poziomie regionalnym, który utrudniał spójne planowanie i rozwój usług i świadczeń opieki długoterminowej. Wprowadzenie cyklicznych spotkań i współpracy koordynatorów jest kluczowe dla budowy efektywnych, skoordynowanych rozwiązań opieki długoterminowej w skali województwa.

4. Współpraca podmiotów w ramach opieki długoterminowej Przepisy art. 14–17 projektu ustawy wprowadzają jednolity mechanizm współpracy pomiędzy podmiotami wykonującymi działalność leczniczą a jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej w celu rozpoznawania potrzeb osób wymagających opieki długoterminowej i zapewnienia im odpowiedniego wsparcia. Dotychczas brakowało precyzyjnych zasad wymiany informacji, co powodowało opóźnienia w organizacji pomocy i utrudniało zapewnienie ciągłości opieki po zakończeniu hospitalizacji lub pobytu w innym podmiocie leczniczym bądź w sytuacjach pogorszenia stanu zdrowia.

Projektowana ustawa określa, jakie informacje mogą być przekazywane, w jakim celu i na jakich zasadach. Chodzi tu o przepisy z sektorów ochrony zdrowia oraz pomocy społecznej. Zakres danych został ograniczony do niezbędnych elementów identyfikacyjnych oraz informacji uzasadniających potrzebę ustalenia zasadności udzielenia osobie usług lub świadczeń opieki długoterminowej, co jest zgodne z zasadą minimalizacji wynikającą z przepisów o ochronie danych osobowych.

Przepisy art. 14–17 projektu ustawy nie wprowadzają nowego, odrębnego systemu przetwarzania danych osobowych ani nie tworzą nowego administratora danych. Każdy podmiot uczestniczący w wymianie informacji pozostaje administratorem danych, które

przetwarza w ramach realizacji swoich ustawowych obowiązków, zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych.

Wymiana informacji przewidziana w ustawie opiera się na danych już gromadzonych przez podmioty wykonujące działalność leczniczą oraz jednostki organizacyjne pomocy społecznej w toku bieżącej działalności. Projekt określa również cel, zakres oraz podstawę prawną przetwarzania danych, co stanowi realizację zasady ograniczenia celu i minimalizacji danych przewidzianych w przepisach o ochronie danych osobowych. Udostępniane są wyłącznie informacje niezbędne do ustalenia potrzeby objęcia osoby usługami lub świadczeniami opieki długoterminowej.

Bezpieczne przekazywanie, przechowywanie i przetwarzanie danych odbywa się w oparciu o istniejące procedury, środki techniczne i organizacyjne stosowane przez podmioty zobowiązane, zgodnie z art. 24–32 RODO. Projekt nie wprowadza odrębnych wymagań technicznych, gdyż szczegółowe rozwiązania w tym zakresie wynikają z regulacji sektorowych oraz wewnętrznych polityk bezpieczeństwa administratorów danych.

Współpraca obejmuje przekazywanie informacji o osobach, co do których zachodzi prawdopodobieństwo, że mogą wymagać usług lub świadczeń opieki długoterminowej, w szczególności w sytuacjach opuszczania przez nie szpitala lub innego zakładu leczniczego lub wystąpienia przesłanek wskazujących na potrzebę wsparcia tych osób w codziennym funkcjonowaniu. Przepisy nakładają obowiązek działania po otrzymaniu zgłoszenia – właściwa jednostka pomocy społecznej lub podmiot leczniczy podejmuje czynności zmierzające do ustalenia

zakresu

niezbędnego

wsparcia.

Dodatkowo

wprowadzono

obowiązek

poinformowania podmiotu przekazującego dane o sposobie ich wykorzystania w terminie 7 dni, co wzmacnia transparentność procesu. Projektowane regulacje nie nakładają na podmioty wykonujące działalność leczniczą obowiązku oceny prawa pacjenta do świadczeń pieniężnych z zakresu zabezpieczenia społecznego. Podmiot leczniczy przekazuje jedynie sygnał o prawdopodobnej potrzebie wsparcia wynikającej ze stanu zdrowia lub niesamodzielności pacjenta, bez dokonywania jakiejkolwiek oceny świadczeń z ustawy o pomocy społecznej czy innych ustaw sektorowych. Weryfikacja prawa do konkretnych świadczeń należy wyłącznie do organów właściwych w systemie zabezpieczenia społecznego.

Rozwiązanie to usprawnia organizację opieki, skraca czas reakcji i zapewnia kompleksowe wsparcie w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby wymagającej opieki długoterminowej.

Wprowadzenie jasnych zasad współpracy i wymiany informacji pomiędzy systemami ochrony zdrowia i pomocy społecznej jest kluczowe dla koordynacji działań w ramach opieki 31

długoterminowej, zapobiegania pogorszeniu stanu zdrowia osób wymagających tej opieki oraz efektywnego wykorzystania zasobów publicznych w tym zakresie.

Art. 14 ust. 5 projektu ustawy określa tryb postępowania w sytuacji, gdy jednostka organizacyjna pomocy społecznej nie posiada informacji o świadczeniodawcy udzielającym świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) wybranym przez osobę, której dotyczy przekazana informacja. Informacja o właściwym świadczeniodawcy POZ jest niezbędna do weryfikacji zasadności objęcia tej osoby usługami lub świadczeniami opieki długoterminowej oraz do koordynacji działań przewidzianych ustawą.

W takich przypadkach projekt wprowadza obowiązek wystąpienia przez jednostkę organizacyjną pomocy społecznej do właściwego miejscowo oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o udzielenie informacji o wybranym świadczeniodawcy POZ.

NFZ posiada aktualne dane dotyczące wyborów dokonanych przez świadczeniobiorców, co gwarantuje kompletność i wiarygodność informacji. Wprowadzony termin 3 dni roboczych na udzielenie odpowiedzi zapewnia sprawność działania systemu oraz umożliwia szybkie podjęcie czynności koordynacyjnych.

Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 515) świadczeniobiorca może dokonać wyboru lekarza, pielęgniarki lub położnej POZ na trzy sposoby: u tego samego świadczeniodawcy, u różnych świadczeniodawców, u świadczeniodawców będących osobami fizycznymi.

Oznacza to, że jedna osoba może mieć różnych świadczeniodawców POZ, zależnie od tego, czy chodzi o lekarza, pielęgniarkę czy położną. W praktyce systemowej może to oznaczać również, że w danym postępowaniu występuje więcej niż jeden świadczeniobiorca (np. w przypadku małżeństwa, rodziny lub osób mieszkających razem), a każdy z nich może mieć innego świadczeniodawcę POZ.

Z tego powodu informacja przekazywana przez oddział wojewódzki NFZ powinna obejmować wszystkie osoby, których dotyczy wniosek jednostki organizacyjnej pomocy społecznej, wraz z ich indywidualnymi wyborami w zakresie POZ. Tylko kompletny zestaw danych umożliwia prawidłową ocenę potrzeb każdej z tych osób oraz podjęcie działań przewidzianych w projekcie ustawy przez właściwe podmioty, w tym koordynatora do spraw opieki długoterminowej.

Wprowadzenie art. 14 ust. 5 wzmacnia więc kompletność i drożność systemu wymiany informacji oraz zapewnia, że jednostki organizacyjne pomocy społecznej oraz koordynatorzy

będą dysponować pełnym zakresem danych niezbędnych do realizacji ustawowych zadań w zakresie opieki długoterminowej.

Istotnym elementem tej współpracy jest obowiązek powiadamiania koordynatora opieki długoterminowej o przekazaniu informacji dotyczącej takiej osoby (powiadomienie nie będzie zawierać szczegółowych danych osobowych – art. 17 ust. 2 projektu ustawy). Rozwiązanie ma na celu zapewnienie spójności i przejrzystości procesu wymiany informacji oraz stworzenie mechanizmu monitoringu nad realizacją współpracy. Koordynator pełni funkcję integrującą – monitoruje przepływ danych między podmiotami, reaguje w przypadku braku informacji o sposobie wykorzystania danych (art. 17 ust. 3 projektu ustawy) i wspiera podmioty w załatwieniu sprawy. Dzięki temu osoba wymagająca opieki nie pozostaje bez wsparcia z powodu zaniechania lub opóźnienia w działaniu instytucji. Jednocześnie ustawa wprowadza wymóg uzasadnienia uznania się za podmiot niewłaściwy czy niemający podstaw do podjęcia działań w sprawie danej osoby.

Koordynator otrzymuje każdorazowo formalne zawiadomienie o osobie, której dotyczy informacja. Mechanizm ten zapewnia ciągłość przepływu informacji i eliminuje ryzyko sytuacji, w której koordynator musiałby podejmować działania bez wiedzy o osobie wymagającej wsparcia. Następnie koordynator otrzymuje powiadomienie zawierające informację o sposobie wykorzystania informacji. Zatem koordynator będzie monitorował wpływ zgłoszenia i odpowiedź o sposobie jego realizacji. W przypadku braku otrzymania odpowiedzi, będzie podejmował działania.

Dodatkowo, zgodnie z art. 17 ust. 3 projektu, w przypadku braku wymaganej informacji zwrotnej od podmiotu otrzymującego informację o osobie wymagającej wsparcia, koordynator jest obowiązany do podjęcia współpracy z tym podmiotem w celu ustalenia konieczności dalszych działań. Przepis ten dodatkowo wzmacnia gwarancję, że koordynator nie zostanie pominięty w procesie wymiany informacji i będzie posiadał niezbędne dane do prawidłowej realizacji swoich zadań.

W efekcie projektowane przepisy tworzą zamkniętą i pełną ścieżkę informacyjną, w której rola koordynatora została jasno określona i zabezpieczona przez obowiązki informacyjne po stronie podmiotów wykonujących działalność leczniczą i jednostek pomocy społecznej.

5. Współdziałanie organów centralnych Istota współdziałania, o którym mowa w art. 18 projektu ustawy, polega na stworzeniu mechanizmu stałej i skoordynowanej współpracy pomiędzy organami odpowiedzialnymi

za różne obszary opieki długoterminowej. Dzięki temu możliwe jest łączenie kompetencji i zasobów w celu zapewnienia spójności działań, eliminowania rozproszenia i dublowania zadań oraz szybszego reagowania na potrzeby osób objętych opieką. Współdziałanie oznacza wspólne planowanie rozwiązań, inicjowanie badań, prowadzenie działań edukacyjnych i tworzenie systemów wsparcia dla opiekunów nieformalnych. W praktyce współdziałanie będzie przekładać się na lepszą dostępność usług i świadczeń opieki długoterminowej oraz bardziej efektywne wykorzystanie środków publicznych.

III. Monitorowanie opieki długoterminowej Przepisy art.19–21 projektu ustawy wprowadzają zintegrowany mechanizm monitorowania opieki długoterminowej, stanowiący istotny element zarządzania systemem wsparcia osób wymagających pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Monitoring ma zapewnić rzetelne dane dotyczące dostępności i jakości usług, co umożliwi ocenę funkcjonowania systemu oraz identyfikację barier utrudniających dostęp do świadczeń.

Mechanizm monitorowania opiera się na zadaniach realizowanych na trzech poziomach: powiatowym, wojewódzkim oraz centralnym. Zgodnie z art. 19 projektu ustawy koordynatorzy do spraw opieki długoterminowej sporządzają coroczne sprawozdania z realizacji zadań na terenie powiatu, a wojewodowie przygotowują zbiorcze sprawozdania dla całego województwa i przekazują je organowi do spraw polityki senioralnej. Zakres sprawozdań obejmuje m.in. dane dotyczące udzielanego wsparcia doradczego, współpracy między instytucjami, podejmowanych inicjatyw oraz dostępności usług opieki długoterminowej.

Na poziomie krajowym art. 20 przewiduje, że monitorowanie opieki długoterminowej prowadzone jest przez organ do spraw polityki senioralnej, ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego oraz ministra właściwego do spraw zdrowia – każdy w zakresie swojej właściwości. Przepis ten tworzy podstawę prawną do wymiany danych między wskazanymi organami, umożliwiając organowi do spraw polityki senioralnej dostęp do zagregowanych danych dotyczących usług i świadczeń opieki długoterminowej. Dane te obejmują m.in. informacje o liczbie świadczeń, kategorii osób z nich korzystających oraz podmiotach realizujących zadania. Szczegółowy zakres danych oraz tryb ich udostępniania określi rozporządzenie wydane na podstawie art. 20 ust. 3 projektu ustawy.

Projektowana treść art. 21 nakłada na organ do spraw polityki senioralnej obowiązek publikacji corocznej informacji o wynikach monitorowania opieki długoterminowej. Informacja ta obejmuje dane dotyczące zakresu opieki, liczby osób korzystających z usług oraz ocenę

dostępności usług, wraz z wnioskami i rekomendacjami dotyczącymi jej rozwoju. Publikacja odbywa się w Biuletynie Informacji Publicznej, co zapewnia transparentność oraz umożliwia społeczną kontrolę działań w obszarze opieki długoterminowej. Dane te stanowią również podstawę do kształtowania polityk publicznych opartych na dowodach.

IV. Monitorowanie sytuacji osób starszych

Rozdział 4 projektu ustawy reguluje zasady monitorowania sytuacji osób starszych oraz przedstawiania sprawozdania w tym zakresie. Rozdział ten nawiązuje do dotychczasowych rozwiązań zawartych w ustawie o osobach starszych, utrzymując ich kluczowe elementy, jednocześnie dostosowując je do nowego systemu wdrażanego projektowaną ustawą.

Dotychczasowe przepisy przewidywały obowiązek monitorowania sytuacji osób starszych przez organy administracji publicznej oraz coroczne przygotowywanie informacji o sytuacji osób starszych.

Projektowana regulacja zachowuje szeroki zakres monitorowania, określając obszary, które podlegają systematycznej analizie, w tym sytuację demograficzną, dochodową, mieszkaniową, rodzinną, zdrowotną, aktywność społeczną, edukacyjną i obywatelską oraz dostępność usług socjalnych. Art. 22 projektu precyzyjnie wskazuje te obszary, zapewniając kontynuację dotychczasowego modelu opartego na szerokim rozumieniu sytuacji osób starszych i uwzględniając wielowymiarowy charakter procesu starzenia się. Uwypuklone pozostają elementy związane z opieką długoterminową i dostępnością infrastruktury potrzebnej do aktywności seniorów.

Art. 23 projektu ustawy określa tryb przygotowywania sprawozdania o sytuacji osób starszych oraz podkreśla centralną rolę organu do spraw polityki senioralnej. Zgodnie z projektowaną regulacją organ ten corocznie, w terminie do 31 października, przygotowuje i przedstawia Radzie Ministrów sprawozdanie, obejmujące wszystkie elementy monitorowania wskazane w art. 22. Sprawozdanie uwzględnia również wyniki monitorowania opieki długoterminowej, co zapewnia spójność między polityką senioralną a systemem opieki długoterminowej i umożliwia kompleksową ocenę sytuacji osób starszych w Polsce.

Projekt pozostawia w mocy dotychczasowy obowiązek współpracy podmiotów administracji publicznej

oraz

państwowych

jednostek

organizacyjnych

przy

przygotowywaniu

sprawozdania. Podmioty te są zobowiązane do nieodpłatnego udostępniania informacji, dokumentów i danych niezbędnych do sporządzenia sprawozdania. Takie rozwiązanie

zapewnia kompletność, rzetelność i porównywalność danych, co jest kluczowe dla oceny potrzeb osób starszych oraz prowadzenia polityki senioralnej opartej na danych.

Wprowadzone regulacje utrzymują dotychczasowe funkcje monitorujące, jednocześnie porządkując system sprawozdawczy i wzmacniając rolę organu właściwego w sprawach polityki senioralnej. Rozdział 4 tworzy spójne ramy dla oceny sytuacji osób starszych na poziomie

krajowym,

zapewniając

bieżące

rozpoznanie

zmian

demograficznych,

społecznych i zdrowotnych oraz umożliwiając podejmowanie adekwatnych działań w ramach polityki publicznej.

V. Bon senioralny Projekt ustawy wprowadza możliwość realizacji Programu Bonu Senioralnego ustanawianego w celu realizacji polityki senioralnej w zakresie rozwijania i zapewniania usług wsparcia. Bon senioralny jest formą wsparcia osób, które ukończyły 65. rok życia, jako świadczenie w ramach Programu. Program ten będzie realizowany przez gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej.

Celem jest umożliwienie wdrożenia rozwiązania, dzięki któremu osoba, która ukończyła

65. rok życia oraz ma niezaspokojone potrzeby w zakresie podstawowych czynności życia codziennego będzie mogła uzyskać pomoc w postaci usług wsparcia.

Usługi wsparcia w ramach bonu senioralnego będą obejmować zaspokajanie podstawowych potrzeb życia codziennego seniora, w szczególności:

1) pomoc w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak ubieranie się, przygotowywanie posiłków, poruszanie się lub utrzymywanie porządku;

2) wsparcie w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych;

3) opiekę higieniczno-pielęgnacyjną;

4) zapewnienie kontaktów z otoczeniem, w tym aktywizację intelektualną lub ruchową.

Usługi wsparcia będą przyznawane w zależności od rodzaju i stopnia niezaspokojonych potrzeb seniora w zakresie podstawowych czynności życia codziennego.

Dodatkowym warunkiem, który będą musieli spełnić seniorzy, chcący skorzystać z ww. świadczenia, jest kryterium dochodowe. Średni miesięczny dochód seniora w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, z późn. zm.) w ostatnich trzech miesiącach poprzedzających złożenie wniosku nie będzie mógł przekraczać kwoty 3410 zł.

Kryterium dochodowe, o którym mowa powyżej, będzie podlegało corocznie waloryzacji wskaźnikiem, o którym mowa w art. 89 ust. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm.).

Zwaloryzowane kryterium dochodowe zostanie ogłoszone przez organ do spraw polityki senioralnej, w drodze obwieszczenia, w terminie do końca lutego.

Ponadto bon senioralny będzie przysługiwał, jeżeli senior będzie miał miejsce pobytu lub będzie zamieszkiwał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres korzystania z bonu senioralnego oraz będzie w tym okresie spełniał warunki, o których mowa w art. 26 ust. 1 projektu ustawy.

W projekcie ustawy określono, że bon senioralny nie będzie przysługiwał seniorowi korzystającemu:

1) ze świadczenia wspierającego określonego w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429, z późn. zm.) lub

2) ze specjalistycznych usług opiekuńczych w ośrodkach wsparcia, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, lub

3) z usług opiekuńczych albo asystencji osobistej dofinansowanych z programów rządowych lub programów resortowych (np. dotacji celowej, o której mowa w art. 115 ustawy o pomocy społecznej), lub

4) z całodobowej opieki świadczonej w domu pomocy społecznej określonej w ustawie o pomocy społecznej, lub

5) z całodobowej opieki stacjonarnej świadczonej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, lub

6) z całodobowej opieki świadczonej osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w art. 67–69 ustawy o pomocy społecznej, lub

7) z całodobowej opieki świadczonej przez podmiot inny niż wskazany w pkt 4−6, lub

8) z instytucjonalnej opieki dziennej.

Jednocześnie należy podkreślić, że bon senioralny będzie mógł być przyznany mimo wystąpienia sytuacji, o których mowa powyżej, pod warunkiem że usługa lub opieka miała charakter doraźny i jednorazowo trwała niedłużej niż 14 dni, np. w ramach usług wsparcia krótkoterminowego realizowanych w formie pobytu całodobowego w domu pomocy społecznej.

Należy również zaznaczyć, że bon senioralny nie będzie przysługiwał seniorowi w przypadku, gdy na seniora jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2024 r. poz. 246), z uwagi na charakter tych świadczeń (świadczenia dla opiekunów w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki).

Program będzie realizowany:

1) w pierwszej kolejności – w gminach, na terenie których terenie do dnia złożenia zapotrzebowania na środki na realizację Programu nie były realizowane publiczne usługi opiekuńcze na rzecz seniorów, następnie

2) następnie – w gminach, na terenie których terenie publiczne usługi opiekuńcze są świadczone dla niewięcej niż 10 osób, następnie

3) następnie – w gminach o najwyższej prognozowanej – w perspektywie czasowej Programu – dynamice wzrostu liczby i odsetka seniorów.

Projekt ustawy zawiera delegację do wydania rozporządzenia Rady Ministrów, w którym zostanie określony Program. Obejmie on:

1) szczegółowy sposób przyznawania bonu senioralnego i jego realizacji,

2) podmioty przyznające i realizujące bon senioralny,

3) sposób i tryb finansowania bonu senioralnego,

4) sposób monitorowania realizacji Programu oraz podmioty monitorujące.

Przy jego opracowywaniu zostaną uwzględnione zarówno potrzeby seniorów w zakresie podstawowych czynności życia codziennego, jak i konieczność zapewnienia prawidłowości, sprawności oraz jednolitości przyznawania i realizacji bonu senioralnego oraz aktualne cele polityki senioralnej np. związane z potrzebą rozwoju sektora usług wsparcia osób starszych.

Program będzie realizowany w cyklach trzyletnich. Po każdych dwóch latach obowiązywania będzie podlegał ewaluacji, której wyniki posłużą do opracowania kolejnego Programu.

Program będzie finansowany z budżetu państwa w formie dotacji celowej, a wartość środków finansowych przeznaczonych na jego realizację zostanie określona w ramach poszczególnych Programów.

Wykonanie Programu i nadzór nad jego realizacją przez gminy będzie należeć do organu do spraw polityki senioralnej. Natomiast wojewoda będzie kontrolował realizację Programu 38

przez gminy, co wynika z przepisów o kontroli w administracji rządowej w stosunku do realizacji zadań zleconych z zakresu administracji rządowej.

W Programie zostanie uregulowany również sposób przystąpienia do jego realizacji, sposób ubiegania się seniorów o wsparcie w formie bonu senioralnego oraz postanowienia dotyczące monitorowania Programu.

VI. Zmiany właściwości organu do spraw polityki senioralnej Przepisy rozdziału 6 projektu ustawy w zasadniczej części powtarzają rozwiązania dotychczas zawarte w art. 6a ustawy o osobach starszych. Ich treść została przeniesiona do projektowanej ustawy w niemal niezmienionym zakresie merytorycznym, z dostosowaniem odesłań i brzmienia do nowej struktury regulacji. Celem tych przepisów jest zapewnienie ciągłości działania administracji publicznej w przypadku zmiany organu właściwego do spraw polityki senioralnej, w szczególności w zakresie przejmowania zadań, kompetencji, środków finansowych oraz obsługi administracyjnej. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie stabilności instytucjonalnej oraz niezakłócone wykonywanie obowiązków wynikających z ustawy, niezależnie od zmian organizacyjnych po stronie administracji rządowej.

VII. Zmiany w przepisach Projektowana ustawa wprowadza zmiany w szeregu aktów prawnych, których celem jest m.in. zapewnienie spójności systemu opieki długoterminowej z obowiązującymi regulacjami oraz stworzenie mechanizmów koordynacyjnych i informacyjnych. Zmiany mają charakter porządkujący i dostosowujący, a ich główne cele to:

1) integracja pojęcia opieki długoterminowej w systemie prawnym;

2) ujednolicenie terminologii w aktach regulujących świadczenia zdrowotne i pomocy społecznej;

3) stworzenie podstaw dla koordynacji i monitorowania usług;

4) zapewnienie spójności informacyjnej.

1. Zmiany w przepisach z zakresu zabezpieczenia społecznego Wprowadzenie tych zmian ma charakter strategiczny – tworzy spójny system wymiany informacji pomiędzy instytucjami pomocy społecznej, rehabilitacji i administracji rządowej, co jest fundamentem dla efektywnego monitorowania opieki długoterminowej i zapewnienia jej dostępności. Dzięki temu osoby wymagające wsparcia oraz ich opiekunowie będą mogli

szybciej uzyskać informacje o dostępnych usługach, a organy administracji będą dysponowały narzędziami do lepszego planowania i koordynacji działań.

1) Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – art. 33 projektu ustawy Zmiany ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej mają na celu włączenie koordynatora do spraw opieki długoterminowej w proces planowania i realizacji usług pomocy społecznej. Dodanie w ww. ustawie art. 16b ust. 2a zobowiązuje gminy do przekazywania projektów strategii rozwiązywania problemów społecznych do opinii koordynatora opieki długoterminowej, co zapewni spójność lokalnych strategii z systemem opieki długoterminowej.

Opinia i uwagi koordynatora do projektu Strategii będą mogły być wzięte pod uwagę przy opracowaniu ostatecznej treści dokumentu wyznaczającego kierunki rozwoju usług społecznych na terenie gminy.

Nowe przepisy w przedmiotowej ustawie w postaci art. 111b i art. 112b wprowadzają obowiązek współpracy gminnych i powiatowych jednostek organizacyjnych pomocy społecznej z koordynatorem opieki długoterminowej w zakresie wymiany informacji o dostępnych usługach i świadczeniach, w tym o wolnych miejscach w domach pomocy społecznej, ośrodkach wsparcia i mieszkaniach wspomaganych.

Dla zapewnienia bieżącej aktualizacji posiadanych informacji wprowadzono przepis obligujący przekazywanie informacji w szczególności o wolnych miejscach w domach pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia nierzadziej niż raz w miesiącu lub każdorazowo na wniosek koordynatora.

Zakłada się wymianę informacji dwustronną – przekazywanie przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej koordynatorowi informacji na temat realizowanych usług i świadczeń, ale również przekazywanie przez koordynatora jednostkom organizacyjnym pomocy społecznej informacji będących w posiadaniu koordynatora np. w zakresie dostępności świadczeń z obszaru ochrony zdrowia.

Przepisy prawa nie normują formy przekazywania informacji, pozostawiając te kwestie do autonomicznych ustaleń pomiędzy koordynatorem a jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej.

2) Ustawa z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1848) – art. 39 projektu ustawy

Dodanie art. 7 ust. 7 w ustawie z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym zapewnia współpracę na poziomie centralnym – minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego będzie przekazywał koordynatorowi informacje o rządowych programach wspierających osoby niepełnosprawne, w tym w zakresie realizacji zadań określonych w art. 6 pkt 2 i 3 tej ustawy.

2. Zmiany w przepisach z zakresu ochrony zdrowia Projektodawca wprowadza zmiany w trzech kluczowych aktach prawnych regulujących funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia i zawodów medycznych.

Zmiany te mają charakter porządkujący i dostosowujący, a ich głównym celem jest zapewnienie spójności terminologicznej świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej funkcjonujących już w systemie ochrony zdrowia oraz odróżnienie tych terminów od wprowadzanego w projektowanej ustawie pojęcia „opieki długoterminowej” wspólnego dla systemów ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Dodatkowym celem proponowanych zmian jest również stworzenie podstaw dla koordynacji i monitorowania opieki długoterminowej oraz podkreślenie roli personelu medycznego w realizacji świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej.

1) Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – art. 34 projektu ustawy Zmiany wprowadzane w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obejmują doprecyzowanie brzmienia art. 42b ust. 2 pkt 2 oraz art. 159a ust. 5 pkt 2, mające na celu zapewnienie spójności terminologicznej w aktach prawnych systemu ochrony zdrowia w odniesieniu do świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej oraz w stosunku do przepisów projektowanej ustawy.

Zmiany wprowadzane w ww. ustawie dotyczą również dodania art. 189b, który wprowadza obowiązek przekazywania koordynatorom do spraw opieki długoterminowej przez NFZ danych o świadczeniodawcach udzielających świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej oraz świadczeń opiekuńczo-leczniczych psychiatrycznych i pielęgnacyjno-opiekuńczych psychiatrycznych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień oraz świadczeń w ramach opieki hospicyjnej i paliatywnej, niezbędnych do realizacji zadań przez koordynatora. Rozwiązanie to ma charakter systemowy, umożliwia integrację danych i wspiera proces koordynacji na poziomie lokalnym i krajowym.

Wprowadzane zmiany obejmują również dodanie delegacji ustawowej dla ministra właściwego do spraw zdrowia do wydania rozporządzenia określającego minimalny zakres informacji przekazywanych koordynatorowi do spraw opieki długoterminowej przez NFZ, na podstawie dodawanego art. 189b, oraz sposób i terminy ich przekazywania.

Celem tych zmian jest ujednolicenie pojęć stosowanych w systemie aktów prawnych ochrony zdrowia, zwiększenie przejrzystości systemu opieki długoterminowej, stworzenie podstaw do efektywnego

monitorowania

planowania

świadczeń

opieki

długoterminowej

przewidzianego w ramach projektowanej ustawy oraz umożliwienie realizacji zadań przypisanych koordynatorom do spraw opieki długoterminowej.

2) Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 814, z późn. zm.) – art. 37 projektu ustawy Zmiana w art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej ma charakter doprecyzowujący i ma na celu zapewnienie spójności terminologicznej, co ma znaczenie dla przejrzystości polityki kadrowej i właściwej realizacji ww. zakresu świadczeń.

3. Pozostałe zmiany Ustawa z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa, ustawa z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych, ustawa z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych, ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości i ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej Wymienione ustawy zawierają odesłania do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych. W związku z uchyleniem tej ustawy na podstawie art. 49 projektu ustawy niezbędne jest dokonanie stosownych zmian dostosowujących w przepisach tych ustaw. Celem tych zmian jest zapewnienie spójności systemu prawa poprzez zastąpienie odesłań do uchylonej ustawy odpowiednimi odesłaniami do projektowanej ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych.

VIII. Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe (art. 41–50 projektu)

Projekt ustawy przewiduje dostosowanie terminów realizacji obowiązków monitorowania do możliwości organizacyjnych. Art. 42 stanowi, że pierwsze sprawozdania koordynatorów i wojewodów dotyczące monitorowania opieki długoterminowej zostaną sporządzone za rok 2027 i przekazane w terminach wskazanych w art. 18. Z kolei art. 43 przewiduje, że pierwsze

udostępnienie danych przez właściwych ministrów nastąpi za rok wskazany w przepisie przejściowym, tj. za rok następujący po wdrożeniu rozwiązań monitorujących. Art. 44 określa natomiast termin pierwszej publikacji informacji o wynikach monitorowania opieki długoterminowej przez organ do spraw polityki senioralnej.

Przepisy przejściowe zapewniają, aby pierwsze analizy były przygotowane dopiero po pełnym uruchomieniu systemu monitorowania, co gwarantuje kompletność i wiarygodność gromadzonych danych. Publikacja informacji o wynikach monitorowania będzie następowała corocznie do 30 września, zgodnie z art. 21 projektu ustawy.

Zgodnie z projektowanym przepisem art. 46 koordynatorzy do spraw opieki długoterminowej w zakresie zadań nałożonych ustawą mają czas na wdrożenie nowych rozwiązań do dnia 31 grudnia 2026 r., co oznacza, że realizacja obowiązków – w tym obowiązku publikowania bieżących informacji na stronie internetowej – nastąpi z uwzględnieniem tej normy dostosowującej, a nie w terminie 14 dni od ogłoszenia ustawy. Obowiązek publikacji wchodzi w życie po upływie 14 dni, natomiast jego stosowanie w praktyce następuje w ramach okresu przejściowego przewidzianego w przepisach dostosowujących, co zapewnia właściwe przygotowanie organizacyjne i techniczne jednostek samorządu terytorialnego.

Projektowany art. 46 ma charakter epizodyczny, co oznacza, że pomiędzy wejściem w życie ustawy a końcem roku będą realizowane czynności o charakterze przygotowawczym.

1. Ewaluacja rozwiązań w zakresie opieki długoterminowej i system zapewniania jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej

Art. 47 projektu ustawy ustanawia obowiązek dokonania przeglądu funkcjonowania ustawy w terminie do 36 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. Przegląd ten zostanie przeprowadzony przez organ do spraw polityki senioralnej we współpracy z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego oraz ministrem właściwym do spraw zdrowia. Wyniki przeglądu – obejmujące analizę skutków obowiązywania ustawy oraz propozycje zmian – mają zostać przedstawione Radzie Ministrów. Przepis wprost wskazuje, że ocena powinna uwzględniać założenia systemu zapewniania jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej oraz ich ewaluację.

Uwzględnienie aspektu jakościowego wynika z faktu, że projektowana ustawa stanowi element szerszej reformy opieki długoterminowej realizowanej w ramach Krajowego Planu Odbudowy.

Zgodnie z jego założeniami, w tym z kamieniem milowym A70G, przewiduje się utworzenie zintegrowanego systemu monitorowania i zapewniania jakości usług opieki długoterminowej.

System ten ma obejmować jednolite wskaźniki, narzędzia oceny, mechanizmy kontroli oraz procesy ewaluacyjne, umożliwiające mierzenie jakości i efektywności usług świadczonych w różnych formach – zarówno zdrowotnych, jak i społecznych.

Przeprowadzenie przeglądu funkcjonowania ustawy w terminie do 36 miesięcy pozwoli na zebranie wystarczającego materiału dowodowego dotyczącego działania nowego systemu, w tym pierwszych doświadczeń z zakresu monitorowania dostępności usług, organizacji koordynacji na poziomie powiatu, współpracy międzyinstytucjonalnej oraz wdrażania założeń systemu jakości. Umożliwi to przeprowadzenie rzetelnej i kompleksowej oceny na etapie, gdy system będzie już funkcjonował, a kluczowe rozwiązania – takie jak monitorowanie opieki długoterminowej i mechanizmy wymiany danych – będą w pełni wdrożone.

Wyniki przeglądu pozwolą określić, czy mechanizmy zapewniania jakości spełniają swoje funkcje, czy wymagają dalszego rozwoju oraz czy istnieje potrzeba modyfikacji przepisów ustawowych w celu poprawy ich efektywności. Przepis art. 47 pełni zatem rolę istotnego instrumentu ewaluacji i korekty systemu, umożliwiając dostosowanie regulacji do wyników wdrażanej reformy oraz do standardów jakości określonych w KPO.

2. Reguła wydatkowa Proponowana

reguła

wydatkowa

uwzględnia

możliwości

budżetowe,

jednocześnie

zapewniając możliwość właściwej realizacji ustawy. Reguła wydatkowa określa maksymalny limit wydatków budżetu państwa wynikających z wejścia w życie ustawy w latach 2026–2035.

Limit ten został ustalony na poziomie 4 698,60 mln zł i obejmuje dwa źródła finansowania: część 16 – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów oraz część 85 – Województwa. Ujęcie limitów w perspektywie wieloletniej zapewnia stabilność finansową wdrażanych rozwiązań oraz zgodność z zasadami odpowiedzialnego zarządzania finansami publicznymi.

Art. 48 projektu ustawy przewiduje również mechanizm korygujący, który uruchamiany jest w przypadku przekroczenia lub zagrożenia przekroczeniem rocznego limitu wydatków.

Mechanizm ten polega na odpowiednim zmniejszeniu kosztów zadań realizowanych na podstawie ustawy, co gwarantuje, że jej wykonanie pozostanie w ramach określonych limitów budżetowych.

Za monitorowanie wykorzystania limitu oraz ocenę stopnia jego realizacji odpowiada organ do spraw polityki senioralnej, który dokonuje corocznej analizy wydatków według stanu na koniec roku. Organ ten jest również właściwy do wdrożenia mechanizmu korygującego,

co zapewnia spójność pomiędzy analizą budżetową a faktycznym podejmowaniem działań dostosowawczych.

3. Postanowienia końcowe

Art. 49 projektu ustawy uchyla ustawę z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych.

Konieczność uchylenia tej ustawy wynika z faktu, że projektowana ustawa w sposób kompleksowy reguluje zarówno kwestie monitorowania sytuacji osób starszych, jak i nowe obszary dotyczące koordynacji opieki długoterminowej, współpracy pomiędzy instytucjami oraz systemowego wsparcia seniorów. Dalsze funkcjonowanie w obrocie prawnym tej ustawy nie znajduje uzasadnienia, ponieważ jej zakres został w pełni przejęty i rozszerzony przez nowe przepisy.

Art. 50 określa terminy wejścia w życie poszczególnych przepisów ustawy. Zasadą jest wejście ustawy w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, co zapewnia standardowy okres vacatio legis pozwalający na przygotowanie się podmiotów stosujących prawo do nowych regulacji.

Jednocześnie przewidziano odroczone wejście w życie dodawanego w art. 34 pkt 3 projektu ustawy art. 189b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, który wprowadza obowiązek przekazywania koordynatorom do spraw opieki długoterminowej przez NFZ danych, co jest konieczne do opracowania przepisów wykonawczych w tym zakresie.

IX. Dodatkowe informacje Nie ma możliwości podjęcia alternatywnych w stosunku do projektowanej ustawy środków umożliwiających osiągnięcie zamierzonego celu.

Projektowana ustawa jest zgodna z prawem Unii Europejskiej.

Projektowane regulacje nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym zagadnień podlegających konsultacjom z Europejskim Bankiem Centralnym, zgodnie z art. 2 ust. 1 decyzji Rady z dnia 29 czerwca 1998 r. w sprawie konsultacji Europejskiego Banku Centralnego, udzielanych władzom krajowym w sprawie projektów przepisów prawnych (Dz. Urz. UE L 189 z 03.07.1998, str. 42; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 1, t. 1, str. 446).

Projekt ustawy nie wymaga notyfikacji w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. poz. 2039 oraz z 2004 r. poz. 597), które wdraża dyrektywę (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r.

ustanawiającą procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (ujednolicenie) (Dz. Urz. UE L 241 z 17.09.2015, str. 1).

Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2025 r. poz. 677) oraz § 52 ust. 1 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. − Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404) projekt został zamieszczony na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie „Rządowy Proces Legislacyjny”, oraz w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Nie odnotowano zgłoszeń w trybie przepisów tej ustawy.

Projektowana ustawa nie będzie miała wpływu na działalność dużych oraz mikro-, małych i średnich przedsiębiorców.

Projekt ustawy wywiera wpływ na obszar danych osobowych. Natomiast projektowane rozwiązania nie dotyczą przetwarzania z wysokim ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób fizycznych z uwagi na fakt, iż bazują na funkcjonujących rozwiązaniach w ochronie zdrowia i zabezpieczeniu społecznym.

Planowane przetwarzanie obejmuje realizację ustawowych zadań związanych z organizacją opieki długoterminowej, rozpoznawaniem potrzeb osób wymagających wsparcia oraz współpracą z ośrodkami pomocy społecznej i podmiotami leczniczymi.

Administrator, czyli podmiot zatrudniający koordynatora do spraw opieki długoterminowej, będzie gromadził dane takie jak: imię, nazwisko, data urodzenia, adres zamieszkania lub pobytu, numer PESEL lub dane dokumentu tożsamości, dane kontaktowe (telefon, e-mail), informacje o opiekunie nieformalnym, a także dane dotyczące potrzeb opiekuńczych.

W aktualnym stanie prawnym PCPR lub jednostki równorzędne przetwarzają dane osobowe, w tym dane szczególnej kategorii.

Jeśli chodzi o przetwarzanie danych przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej i podmioty lecznicze, będzie ono odbywać się na podstawie obowiązujących przepisów z poszczególnych sektorów.

Źródłem danych będą przede wszystkim osoby korzystające z opieki, ich opiekunowie nieformalni, osoby bliskie, a także jednostki organizacyjne pomocy społecznej i podmioty lecznicze. Dane będą przetwarzane zarówno w formie dokumentów papierowych, jak i w systemach teleinformatycznych.

Przetwarzanie jest niezbędne do realizacji ustawowych obowiązków wynikających z projektu ustawy, a zakres danych został ograniczony do minimum, zgodnie z zasadą minimalizacji. Dane wrażliwe, takie jak informacje o stanie zdrowia, będą przetwarzane na podstawie art. 9 ust. 2 lit. h RODO w zw. z przepisami niniejszej ustawy, w celu zapewnienia opieki zdrowotnej i zabezpieczenia społecznego.

Identyfikacja ryzyk wskazuje na możliwość nieuprawnionego dostępu do danych wrażliwych, ujawnienia danych podczas wymiany informacji między podmiotami, brak właściwego udokumentowania zgody oraz ryzyko naruszenia poufności w systemach teleinformatycznych.

Nazwa projektu Projekt ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych

Data sporządzenia 2026-04-29

Źródło Ministerstwo wiodące i ministerstwa współpracujące Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej, Minister Rodziny, Pracy Inne i Polityki Społecznej, Minister Zdrowia Nr w Wykazie prac RM UD326 Osoba odpowiedzialna za projekt w randze Ministra, Sekretarza Stanu lub Podsekretarza Stanu Pani Marzena Okła-Drewnowicz, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Kontakt do opiekuna merytorycznego projektu Pani Marlena Muszyńska, Dyrektor Departamentu Polityki Senioralnej, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów e-mail: DS@kprm.gov.pl

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

1. Jaki problem jest rozwiązywany?

Projekt ustawy realizuje element reformy A4.6 Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności („KPO”) pn. „Wzrost współczynnika aktywności zawodowej określonych grup poprzez rozwój opieki długoterminowej” i zawarty w jej ramach kamień milowy A70G pn. „Wejście w życie aktów prawnych i przyjęcie dokumentów uwzględniających priorytetowe reformy wskazane w strategicznym przeglądzie opieki długoterminowej w Polsce”.

Kamień milowy A70G zakłada zmianę odpowiednich aktów prawnych wdrażających priorytety reformy opieki długoterminowej zidentyfikowane w przeglądzie strategicznym opieki długoterminowej w Polsce i zgodne z jego rekomendacjami, w tym zakresie.

Projektowana ustawa wprowadza nowe rozwiązania dotyczące koordynacji opieki długoterminowej w zakresie następujących elementów kamienia milowego stanowiących jednocześnie priorytety reformy opieki długoterminowej: − zdefiniowanie pojęcia „opieki długoterminowej” w spójny sposób w ramach całego systemu opiekuńczego w Polsce (tzn. zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i pomocy społecznej), − zdefiniowanie pojęcia „opiekuna nieformalnego” oraz „opieki nieformalnej”, − wskazanie organów odpowiedzialnych za koordynację systemu opieki długoterminowej, a także za ogół działań w zakresie monitorowania opieki długoterminowej oraz działalność informacyjną.

Zmiany demograficzne, a zwłaszcza wzrastająca przeciętna długość życia prowadzą do znaczącego wzrostu liczby osób starszych w populacji Polski. Dane Głównego Urzędu Statystycznego wskazują, że w 2040 r. udział osób w wieku 60 lat lub więcej w populacji Polski wyniesie 37,4%, podczas gdy w 2024 r. kształtował się on na poziomie 26,6%, zaś liczba osób w tym wieku osiągnie poziom 12,4 mln osób (przy niespełna 10 mln osób w 2024 r.). Osoby starsze, w szczególności te, które ukończyły 75. rok życia, znacznie częściej doświadczają różnego rodzaju trudności w zaspokojeniu swoich podstawowych czynności życiowych. Oznacza to, że w najbliższych dziesięcioleciach znacząco wzrośnie zapotrzebowanie na różnego rodzaju wsparcie w zakresie opieki długoterminowej. Jednocześnie wsparcie w ramach opieki długoterminowej nie dotyczy jedynie osób starszych, ale wszystkich osób, niezależnie od wieku, które wymagają wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, jednak osoby starsze stanowią przeważającą w tym grupę potrzebujących.

Na konieczność reformy systemu opieki długoterminowej wskazano w Raporcie „Sytuacja demograficzna Polski” (Rządowa Rada Ludnościowa, Warszawa 2025, s. 57, 78).

Analiza sytuacji w obszarze opieki długoterminowej w Polsce została przedstawiona w raporcie „Przegląd strategiczny opieki długoterminowej w Polsce”1) opracowanym przez Bank Światowy w ramach realizacji kamienia milowego A69G KPO. Raport opisuje system opieki długoterminowej w obecnym kształcie, identyfikuje kluczowe wyzwania systemowe w obszarze opieki długoterminowej oraz zawiera rekomendacje na przyszłość. Autorzy raportu wskazują m.in., że system opieki długoterminowej w Polsce, choć funkcjonuje w ramach dwóch głównych sektorów: ochrony zdrowia oraz pomocy społecznej – często pozostaje rozproszony, a cały system usług i świadczeń jest złożony i skomplikowany, zaś dostęp do nich nierównomierny pomiędzy poszczególnymi regionami kraju.2) Raport identyfikuje szereg wyzwań, względem których powinny zostać podjęte działania, aby poprawić obecną sytuację. Projekt ustawy odnosi się do następujących wyzwań wskazanych w Przeglądzie:

1) 2)

https://www.gov.pl/web/zdrowie/przeglad-strategiczny-opieki-dlugoterminowej-w-polsce-opracowany-przez-bank-swiatowy.

Ibidem.

1) zarządzanie: − brak efektywnej koordynacji międzysektorowej – wspólnych ram zarządzania opieki długoterminowej w Polsce w kontekście jej realizowania w ramach dwóch systemów: ochrony zdrowia i pomocy społecznej, − brak jednolitej definicji opieki długoterminowej obowiązującej w sektorze ochrony zdrowia i pomocy społecznej, − brak jednolitego kompleksowego systemu informacji o usługach opieki długoterminowej;

2) jakość: niewystarczająca kontrola jakości usług opieki długoterminowej z powodu niskiej dostępności mierników jakości, a także braku wspólnej definicji jakości.

Projekt ustawy przyczyni się do realizacji części rekomendacji wskazanych w raporcie „Przegląd strategiczny opieki długoterminowej w Polsce”.

Celem projektowanej ustawy jest stworzenie ram prawnych w zakresie koordynacji działań, informacji i współpracy w obszarze opieki długoterminowej, obejmujących elementy systemu ochrony zdrowia, pomocy społecznej oraz wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami, z poszanowaniem istniejących kompetencji instytucji i podmiotów. Projekt ustawy ma na celu poprawę jakości i efektywności wsparcia dla osób wymagających długoterminowej opieki oraz ich opiekunów, co w efekcie może wpłynąć na poprawę dostępności tego wsparcia. Projektowana ustawa stanowi jednocześnie podłoże do wypracowania instrumentów monitorowania i ewaluacji opieki długoterminowej.

Ponadto projekt ustawy kontynuuje porządkowanie i wzmocnienie roli organu do spraw polityki senioralnej, nadając mu spójny i systemowy zakres zadań. Proces ten został zainicjowany na mocy przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 2026 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej (Dz. U. poz. 160), która sprawy z zakresu szeroko rozumianej polityki senioralnej powierzyła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego albo Pełnomocnikowi Rządu do spraw Polityki Senioralnej, o ile zostanie powołany.

Polityka senioralna państwa wymaga opartego na danych, systematycznego monitorowania sytuacji osób starszych, a jednym z jej kluczowych narzędzi pozostawała coroczna „Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce”. Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych (Dz. U. poz. 1705, z 2024 r. poz. 834 oraz z 2026 r. poz. 160) nałożyła na administrację rządową obowiązek systematycznego monitorowania sytuacji osób starszych w Polsce oraz corocznego przedstawiania Radzie Ministrów informacji w tym zakresie. Dokument ten, przygotowywany na podstawie danych statystycznych oraz informacji przekazywanych przez organy administracji publicznej, państwowe jednostki organizacyjne oraz inne organizacje zaangażowane w kształtowanie sytuacji osób starszych stanowił narzędzie diagnozy najważniejszych obszarów życia seniorów, w tym sytuacji demograficznej, ekonomicznej, zdrowotnej, mieszkaniowej, aktywności społecznej oraz dostępności usług społecznych i zdrowotnych. Dotychczasowe doświadczenia związane z monitorowaniem sytuacji osób starszych oraz wieloletnią praktyką sporządzania corocznej Informacji pokazały, że obecna formuła wymaga aktualizacji. W konsekwencji projekt ustawy dokonuje jej korekty, tak aby uwzględniała ona także dane dotyczące wyników monitorowania opieki długoterminowej, czyli usług i świadczeń, z których osoby starsze realnie korzystają, jak i kwestię dostępu dla tych osób infrastruktury potrzebnej do ich aktywności.

Projekt ustawy wprowadza też rozwiązania mające na celu uzupełnienie systemu wsparcia dla osób w wieku 65+ o nowe, elastyczne narzędzie wsparcia, jakim jest bon senioralny. Stanowić to będzie odpowiedź na rosnące potrzeby osób w tej grupie wieku, wymagających pomocy w codziennym funkcjonowaniu w ich środowisku zamieszkania.

Wprowadzenie podstawy prawnej dla funkcjonowania Programu Bonu Senioralnego umożliwi bardziej dostępne i dostosowane wsparcie, które odciąży rodziny i opiekunów nieformalnych, a jednocześnie wzmocni działania na rzecz utrzymania samodzielności i poprawy jakości życia seniorów. Program rządowy ma rozwinąć sektor usług wsparcia seniorów, zwłaszcza na terenach, na których aktualnie ich najbardziej brakuje, z deficytem czy wprost brakiem tych usług. Odpowiada na kluczową i rosnącą potrzebę rozwoju zasobów kadrowych – rynku pracy – w sektorze opieki nad seniorami. Ma zatem zdynamizować rozwój srebrnej gospodarki, jednocześnie wzmacniając gminy w przystosowaniu do wyzwań demograficznych. Wsparcie państwa jest niezbędne zwłaszcza w przypadku gmin peryferyjnych i wiejskich.

Rozwój usług w ramach bonu senioralnego odpowiedzialnie zostanie skorelowany z rozwijaniem sektora tych usług, co pozwoli uniknąć wzrostu ich cen czy zwłoki w ich otrzymywaniu.

2. Rekomendowane rozwiązanie, w tym planowane narzędzia interwencji, i oczekiwany efekt Projekt ustawy wprowadza definicje i zasady koordynacji opieki długoterminowej, a także określa sposób wymiany informacji oraz podstawy monitorowania jakości.

Efektem wejścia w życie ustawy jest powstanie ram prawnych dla skoordynowanego i zintegrowanego systemu opieki długoterminowej, który łączy elementy pomocy społecznej i ochrony zdrowia, z poszanowaniem kompetencji istniejących instytucji i bez wprowadzania zmian w trybach przyznawania świadczeń. Przyczyni się to do poprawy dostępności, jakości i efektywności wsparcia dla osób wymagających długoterminowej opieki oraz opiekunów nieformalnych.

Projekt ustawy ma na celu:

1. wprowadzenie definicji opieki długoterminowej wraz ze wskazaniem zakresu usług i świadczeń, w tym o charakterze pieniężnym, które będą zakwalifikowane do katalogu instrumentów opieki długoterminowej, oraz wprowadzenie definicji opieki nieformalnej i opiekuna nieformalnego,

2. ustanowienie systemu koordynacji działań w ramach opieki długoterminowej,

3. wprowadzenie przepisów określających zasady monitorowania realizacji usług i świadczeń opieki długoterminowej i ewaluacji ich jakości,

4. wskazanie organów odpowiedzialnych za działalność informacyjną,

5. rozwój sektora usług na rzecz seniorów (srebrnej gospodarki).

Projektowana ustawa wprowadza model koordynacji i wymiany informacji między podmiotami systemu opieki długoterminowej, bez ingerencji w istniejące procedury.

Projektowana ustawa wprowadza regulacje dotyczące bonu senioralnego – formy wsparcia osób, które ukończyły

65. rok życia, jako świadczenia w ramach Programu Bonu Senioralnego, ustanawianego w celu realizacji polityki senioralnej w zakresie rozwijania i zapewniania usług wsparcia tym osobom.

Ad 1. Definicje opieki długoterminowej, opieki nieformalnej oraz opiekuna nieformalnego Wprowadzenie trzech definicji: opieki długoterminowej, opieki nieformalnej i opiekuna nieformalnego stanowi podstawę do zbudowania zintegrowanego systemu wsparcia. Definicje zostały opracowane w sposób funkcjonalny, koncentrują się na potrzebach i działaniach, a nie na instytucjonalnych ramach świadczeń. Umożliwia to jednolite rozumienie opieki długoterminowej w całym systemie, przy jednoczesnym respektowaniu istniejącego porządku prawnego.

W rozumieniu projektowanej ustawy opieka długoterminowa to system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, ustalanych indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych właściwych dla określonych usług i świadczeń, którego celem jest zmniejszenie utraty, utrzymanie lub poprawa sprawności i samodzielności oraz zwiększenie niezależności tych osób, zgodnie z ich potrzebami i z poszanowaniem ich godności, a także wsparcie opiekunów nieformalnych i osób bliskich.

Opieka długoterminowa obejmuje usługi i świadczenia przysługujące na podstawie odrębnych przepisów, w tym z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej, pomocy społecznej oraz świadczeń zabezpieczenia społecznego, osobom wymagającym wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych.

Usługi i świadczenia opieki długoterminowej mają być realizowane w sposób kompleksowy i skoordynowany, przy dążeniu do ich zapewnienia w środowisku zamieszkania osoby wymagającej wsparcia.

W projektowanej ustawie zdefiniowane zostały także pojęcia opiekuna nieformalnego i opieki nieformalnej. Opiekun nieformalny to osoba sprawująca opiekę nieformalną niepobierająca, z wyjątkiem rodziców zastępczych, wynagrodzenia z tytułu sprawowanej opieki, w tym osoba bliska, osoba sprawująca rodzinną pieczę zastępczą lub inna osoba niezobowiązana do wsparcia w związku z wykonywanym zawodem lub opiekun faktyczny w rozumieniu ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581 oraz z 2026 r. poz. 26). Opieka nieformalna to systematyczne wsparcie w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, świadczone przez opiekuna nieformalnego na rzecz osoby potrzebującej takiego wsparcia.

Definicje opieki długoterminowej, opieki nieformalnej oraz opiekuna nieformalnego zostały uzgodnione w ramach prac grupy do spraw opieki długoterminowej, powołanej w ramach Międzyresortowego Zespołu do spraw systemowych rozwiązań związanych z opieką nad osobami starszymi.

Obecnie pojęcie opieki długoterminowej w Polsce utożsamiane jest ze świadczeniami udzielanymi w zakładach opiekuńczo-leczniczych i zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych w ramach systemu ochrony zdrowia. Usługi o charakterze opiekuńczym (zarówno w formie instytucjonalnej, jak i środowiskowej) w systemie pomocy społecznej nie są w ogóle utożsamiane z opieką długoterminową. Jest to bardzo wąskie postrzeganie opieki długoterminowej, prowadzące do trudności w zakresie określenia skali udzielanych świadczeń czy usług zarówno w ujęciu liczby osób korzystających jak i wydatków. W przypadku opieki nieformalnej czy opiekuna nieformalnego zachodzi podobna sytuacja. Pojęcia te wykorzystywane są w dyskursie publicznym, jednak nie mają swojego odzwierciedlenia w regulacjach prawnych. Brak powyższych definicji prowadził do niejednolitości interpretacyjnej i utrudniał tworzenie skutecznych narzędzi zarządzania oraz koordynacji udzielania usług i świadczeń opieki długoterminowej w obu sektorach.

Ad 2. System koordynacji działań w ramach opieki długoterminowej Projektowana ustawa wskazuje, że koordynacja zadań związanych z opieką długoterminową jest zadaniem własnym powiatu. Zadania te będzie realizował koordynator opieki długoterminowej, którym będzie kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie, a w przypadku miasta na prawach powiatu – kierownik miejskiego ośrodka pomocy społecznej, albo w przypadku przekształcenia miejskiego ośrodka pomocy społecznej, działającego w mieście na

prawach powiatu, w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818 oraz z 2025 r. poz. 620 z 2026 r. poz. 165) – dyrektor centrum usług społecznych. Może on przy tym na zasadach ogólnych upoważnić do działania w jego imieniu jako koordynatora inne osoby. Usytuowanie koordynatorów na poziomie powiatu pozwala na objęcie koordynacją obszaru, na którym z dużym prawdopodobieństwem świadczone będą wszystkie typy usług zaliczonych do opieki długoterminowej – opiekę instytucjonalną, opiekę świadczoną w jednostkach dziennego pobytu oraz w miejscu zamieszkania. Duża część opieki instytucjonalnej (domy pomocy społecznej, zakłady/oddziały opiekuńczo-lecznicze i zakłady/oddziały pielęgnacyjno-opiekuńcze) jest organizowana na poziomie powiatu. Ponadto zadania w zakresie specjalistycznego poradnictwa lub interwencji kryzysowej są zadaniami powiatu. W związku z tym umocowanie koordynatora na poziomie gminy nie pozwalałoby na skuteczną koordynację usług. Umocowanie koordynatorów na poziomie województw oznaczałoby bardzo duże obciążenie koordynatorów, w szczególności w zakresie indywidualnego wsparcia doradczego czy też konieczności utrzymywania stałego kontaktu ze wszystkimi instytucjami realizującymi usługi i świadczenia opieki długoterminowej. Stwarzałoby to ryzyko bardzo dużej nieefektywności rozwiązania.

Zadania koordynatorów obejmować będą: − indywidualne wsparcie doradcze w zakresie identyfikacji i wyboru usług lub świadczeń opieki długoterminowej dostosowanych do potrzeb i sytuacji osoby wymagającej opieki długoterminowej, a także świadczeń z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej, w przypadku potrzeby zapewnienia ciągłości lub właściwego rodzaju opieki, − zbieranie i analizowanie danych pozyskiwanych w ramach współpracy z podmiotami realizującymi usługi i świadczenia opieki długoterminowej, danych przekazywanych koordynatorowi przez Narodowy Fundusz Zdrowia oraz danych publikowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia i wojewodów z zakresu usług i świadczeń opieki długoterminowej, − udzielanie informacji o usługach i świadczeniach opieki długoterminowej na podstawie zebranych danych, w tym informowanie mieszkańców powiatu o usługach i świadczeniach opieki długoterminowej, w szczególności o sposobach i zasadach ich uzyskania, oraz informowanie podmiotów z terenu powiatu realizujących opiekę długoterminową o dostępności świadczeń i usług opieki długoterminowej, − współpraca z podmiotami wykonującymi działalność leczniczą, jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej, innymi podmiotami realizującymi świadczenia i usługi opieki długoterminowej, oraz organizacjami pozarządowymi, a także innymi podmiotami w zakresie zapewnienia i rozwoju kompleksowego systemu opieki długoterminowej, − identyfikowanie potrzeb oraz ograniczeń w zakresie dostępności usług i świadczeń opieki długoterminowej na terenie powiatu, − inicjowanie działań usprawniających funkcjonowanie opieki długoterminowej, w tym działań zmierzających do poprawy dostępności i jakości opieki długoterminowej na terenie powiatu, − udział w konsultacjach i procesie planowania lokalnego w obszarze opieki długoterminowej, − informowanie opiekunów nieformalnych na temat realizowanych działań edukacyjnych i wspierających skierowanych do tych osób, − występowanie do podmiotów realizujących usługi i świadczenia opieki długoterminowej z wnioskami o udzielenie informacji lub podjęcie działań w zakresie dostępności i jakości opieki długoterminowej.

Projektowana ustawa określa ogólne zasady, w których konieczna jest współpraca między podmiotami wykonującymi działalność leczniczą i jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej przy rozpoznawaniu potrzeb osób wymagających opieki długoterminowej. Przepisy określają, jakie informacje mogą być przekazywane, w jakim celu i na jakich zasadach, w tym kto musi wyrazić zgodę na ich udostępnienie.

Współpraca polegać będzie na przekazywaniu informacji o osobie, co do której zachodzi prawdopodobieństwo, że może wymagać usług lub świadczeń opieki długoterminowej przez: − −

podmiot wykonujący działalność leczniczą do ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych właściwego dla miejsca zamieszkania pacjenta albo jego pobytu, jeżeli nie posiada miejsca zamieszkania, jednostkę organizacyjną pomocy społecznej do świadczeniodawcy udzielającego świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej.

Celem ww. opisanej współpracy jest weryfikacja zasadności objęcia danej osoby usługami lub świadczeniami opieki długoterminowej.

Koordynator każdorazowo będzie otrzymywać informację na temat przekazywania informacji pomiędzy podmiotami.

Podmioty otrzymujące informacje o potrzebie weryfikacji zasadności objęcia osoby wsparciem w zakresie opieki długoterminowej są obowiązane, w terminie 7 dni od dnia ich otrzymania, do poinformowania podmiotu przekazującego te informacje o sposobie ich wykorzystania. Informacja ta kierowana jest także do koordynatora.

W przypadku braku takiej informacji koordynator nawiązuje współpracę z podmiotem, do którego przekazana została informacja.

Projektowana ustawa przewiduje, że wojewoda będzie organizował współpracę pomiędzy koordynatorami z terenu województwa. Koordynatorzy działający na obszarze danego województwa będą współpracować ze sobą w zakresie: wymiany informacji i dobrych praktyk, ujednolicania i harmonizowania działań w zakresie opieki długoterminowej czy doskonalenia systemu opieki długoterminowej.

Ad 3. Zasady monitorowania sytuacji i ewaluacji jakości opieki długoterminowej Koordynator w powiecie będzie zwornikiem przepływu informacji między podmiotami systemu opieki długoterminowej, w tym podmiotem gromadzącym informacje o tym systemie. Projektowana ustawa przewiduje, że koordynatorzy opieki długoterminowej będą udostępniać na stronie internetowej m.in. informacje na temat usług opieki długoterminowej dostępnych w powiecie wraz z informacją teleadresową usługodawców/świadczeniodawców, a także o świadczeniach pieniężnych dostępnych w ramach opieki długoterminowej.

Koordynatorzy będą przygotowywali sprawozdanie z realizacji zadań wynikających z ustawy. Sprawozdania będą zawierać informacje na temat m.in.: − − − − − − −

indywidualnego wsparcia doradczego, liczby placówek realizujących usługi i świadczenia opieki długoterminowej, współpracy z podmiotami, jednostkami i organizacjami realizującymi usługi i świadczenia opieki długoterminowej, inicjatyw usprawniających funkcjonowanie opieki długoterminowej, w tym zmierzających do poprawy dostępności i jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej, udziału w konsultacjach i planowaniu lokalnym w obszarze opieki długoterminowej, zrealizowanych działań informacyjnych z zakresu opieki długoterminowej, potrzeb i ograniczeń w zakresie dostępności i jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej.

Wojewoda będzie sporządzał zbiorcze sprawozdanie i przekazywał je do organu odpowiedzialnego za politykę senioralną. Sprawozdania będą publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej odpowiednio starostwa powiatowego albo urzędu wojewódzkiego. Wytyczne w zakresie opracowania sprawozdań zostaną opublikowane na stronie Biuletynu Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego organ do spraw polityki senioralnej.

Projektowana ustawa umożliwi wprowadzenie zintegrowanego systemu monitorowania jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej. Organ do spraw polityki senioralnej we współpracy z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego oraz ministrem właściwym do spraw zdrowia, w terminie do 36 miesięcy od wejścia w życie ustawy, dokona przeglądu funkcjonowania ustawy i przedłoży Radzie Ministrów informację o skutkach jej obowiązywania. Elementy systemu zostaną wypracowane przy wykorzystaniu wniosków z realizacji innych priorytetów reformy opieki długoterminowej określonych w kamieniu milowym A70G (które realizowane są równolegle do ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych) oraz uzgodnione pomiędzy zainteresowanymi stronami.

Wprowadzenie systemu monitorowania jakości opieki długoterminowej, ale także regularnego monitorowania np. dostępności do usług, które zaliczane będą do opieki długoterminowej, pozwoli na identyfikację wyzwań w zakresie zapewnienia odpowiedniej jakości usług czy wprowadzenia rozwiązań organizacyjnych lub prawnych mających za zadanie poprawę sytuacji w tym zakresie. Wprowadzenie spójnych zasad monitorowania jakości, które potencjalnie mogłyby obejmować np. wspólne wskaźniki jakości, ocenę usług przez osoby korzystające, publikowanie wyników kontroli etc., przyczyni się do większej transparentności świadczonych usług, większej wiedzy ze strony samych zainteresowanych (osoby potrzebujące wsparcia w zakresie opieki długoterminowej lub ich rodziny) umożliwiającej dokonywanie najlepszych wyborów w zakresie wsparcia.

Elementem sprzyjającym zwiększaniu jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej będzie też prawo do oceny tych usług przyznawane nie tylko odbiorcy tych usług czy świadczeń (osobie objętej opieką długoterminową), ale także jej opiekunowi nieformalnemu. Zapewnia ono bowiem odpowiednią informację zwrotną pozwalającą na doskonalenie systemu opieki.

Ad 4. Podmioty odpowiedzialne za działalność informacyjną Projektowana ustawa wskazuje organy odpowiedzialne za monitorowanie realizacji opieki długoterminowej. Co do zasady będą to: organ ds. polityki senioralnej, minister właściwy ds. zabezpieczenia społecznego, minister właściwy ds. zdrowia. Ponadto minister właściwy ds. zabezpieczenia społecznego oraz minister właściwy ds. zdrowia będą zobligowani do przedstawienia organowi ds. polityki senioralnej zagregowanych danych w szczególności w zakresie kategorii osób korzystających z usług i świadczeń opieki długoterminowej, rodzaju i liczby udzielonych usług i świadczeń oraz podmiotów realizujących zadania w tym zakresie. Informacje te, wraz ze sprawozdaniami

koordynatorów, zostaną wykorzystane przez organ ds. polityki senioralnej do opracowania sprawozdania z wyników monitorowania realizacji opieki długoterminowej. Sprawozdanie będzie publikowane na stronie BIP urzędu obsługującego organ ds. polityki senioralnej.

Ponadto projekt ustawy przewiduje wprowadzenie sprawozdania o sytuacji osób starszych, w miejsce dotychczasowej Informacji o osobach starszych. Sprawozdanie to obejmować będzie także informacje dotyczące wyników monitorowania opieki długoterminowej czy dostępu dla osób starszych do infrastruktury potrzebnej dla ich aktywności.

Koordynatorzy opieki długoterminowej na poziomie powiatu będą odpowiedzialni za gromadzenie i udostępnianie informacji na stronie internetowej urzędu ich obsługującego na temat usług i świadczeń opieki długoterminowej dostępnych w powiecie (w tym świadczeń pieniężnych), zasad ubiegania się o te usługi/świadczenia czy liczby osób oczekujących na uzyskanie opieki długoterminowej w poszczególnych placówkach pobytu dziennego lub całodobowego.

Program Bonu Senioralnego Projekt ustawy przewiduje ustanowienie programu, którego celem będzie rozwijanie i zapewnianie usług wsparcia osobom, które ukończyły 65. rok życia. Bon senioralny będzie świadczeniem niepieniężnym – usługą, której zadaniem będzie zaspokojenie podstawowych codziennych potrzeb życiowych seniora. Na potrzeby tych przepisów poprzez seniora rozumie się osobę w wieku 65 lat lub więcej.

Usługi wsparcia w ramach bonu senioralnego obejmować będą: − wsparcie w codziennych czynnościach życiowych oraz − wsparcie korzystania ze świadczeń zdrowotnych lub − opiekę higieniczno-pielęgnacyjną lub − zapewnienie kontaktów z otoczeniem, w tym aktywizację intelektualną lub ruchową.

Bon senioralny będzie mógł być przyznany seniorowi, w przypadku którego jest możliwe zidentyfikowanie niezaspokojonych potrzeb w zakresie podstawowych czynności życia codziennego. Jego średni miesięczny dochód (w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, z późn. zm.) w trzech miesiącach poprzedzających złożenie wniosku nie może przekraczać kwoty 3410 zł. Kwota ta odpowiada dwukrotności kwoty minimalnej emerytury i renty (oszacowanej na 2026 r.) pomniejszonej o należny podatek PIT oraz składkę zdrowotną. Kwota ta będzie podlegać waloryzacji raz do roku, w terminie waloryzacji emerytur i rent z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wskaźnikiem waloryzacji tych świadczeń i w terminach przeprowadzania waloryzacji tych świadczeń.

Wsparcia w ramach bonu senioralnego nie będzie można łączyć z innymi świadczeniami lub usługami w ramach opieki długoterminowej, tj.: − ustaleniem na seniora prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, − ze świadczeniem wspierającym, − ze specjalnymi usługami opiekuńczymi w ośrodkach wsparcia, − z usługami opiekuńczymi albo asystencją osobistą dofinansowanymi z programów rządowych lub resortowych, − z całodobową opieką stacjonarną świadczoną w: o domu pomocy społecznej; o ramach działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o zakładzie opiekuńczo-leczniczym, o zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, o przez inny podmiot, − z instytucjonalną opieką dzienną.

Szczegółowy sposób przyznawania bonu senioralnego i jego realizacji, wskazanie podmiotów przyznających i realizujących bon senioralny, sposób i tryb jego finansowania oraz sposób monitorowania realizacji Programu oraz podmioty monitorujące zostaną określone w rozporządzeniu Rady Ministrów. Realizacja bonu senioralnego będzie zasadzać się na usługach wsparcia, które Program ma rozwijać, dynamizując srebrną gospodarkę.

Program jest realizowany: − − −

w pierwszej kolejności w gminach, na terenie których do dnia złożenia zapotrzebowania na środki na realizację Programu nie były realizowane publiczne usługi opiekuńcze na rzecz seniorów, następnie w gminach, na terenie których publiczne usługi opiekuńcze są świadczone dla niewięcej niż 10 osób, następnie w gminach o najwyższej prognozowanej dynamice wzrostu liczby i odsetka seniorów.

Program będzie przyjmowane na okresy 3-letnie i będzie finansowany w formie dotacji celowej z budżetu państwa.

Wykonywanie Programu oraz nadzór nad jego realizacją sprawowany będzie przez organ do spraw polityki senioralnej, zaś kontrola realizacji Programu przez gminy realizowana będzie przez wojewodów, co wynika z przepisów o kontroli w administracji rządowej w zakresie realizacji zadania zleconego z zakresu administracji rządowej. Zakłada się także przeprowadzenie ewaluacji Programu, każdorazowo po dwóch latach jego obowiązywania.

3. Jak problem został rozwiązany w innych krajach, w szczególności krajach członkowskich OECD/UE?

W krajach OECD i UE stosuje się różne modele opieki długoterminowej. Poniżej przedstawione przykłady dotyczą rozwiązań w odniesieniu do: definicji, koordynacji oraz monitorowania sytuacji i ewaluacji jakości opieki długoterminowej Definicja opieki długoterminowej3)

W dużej części krajów UE nie istnieje prawna definicja opieki długoterminowej. Jednak większość z nich definiuje ten obszar na poziomie pozalegislacyjnym – np. w planach i strategiach. W większości przypadków definicje te odwołują się do potrzeby wspierania osób w starszym wieku lub osób z niepełnosprawnościami w czynnościach życia codziennego – wspólnym mianownikiem jest utrata zdolności do samodzielnego życia według skali czynności życia codziennego (ADL). Kilka krajów uwzględnia w swojej definicji wsparcie środowiskowe lub rodzinne (Finlandia, Hiszpania, Irlandia, Niemcy), Dania i Łotwa bierze pod uwagę jakość życia, a Finlandia, Irlandia, Portugalia – preferencje beneficjenta względem świadczonej opieki. Definicje na poziomie krajowym nie funkcjonują obecnie w Bułgarii, Chorwacji, Estonii, Grecji, Malcie, na Węgrzech i Polsce.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje opiekę długoterminową jako „ogół świadczeń i pomocy o charakterze osobistym, społecznym i medycznym, dzięki którym osoba niesamodzielna albo narażona na utratę samodzielności (z powodu choroby psychicznej lub somatycznej albo niepełnosprawności) jest w stanie funkcjonować w sposób zapewniający poszanowanie podstawowych praw i godności człowieka”. Rolę opiekuna może wziąć na siebie rodzina, przyjaciele lub inne bliskie osoby (opiekunowie nieformalni) bądź też personel ochrony zdrowia (opiekunowie formalni), a opieka może być realizowana w różnym trybie, np. w domu, w placówce opiekuńczej, w szpitalu.

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) definiuje opiekę długoterminową (w obszarze zdrowia i społecznym) jako szereg usług medycznych, opieki osobistej i pomocy, których głównym celem jest łagodzenie bólu i zmniejszanie lub kontrolowanie pogorszenia stanu zdrowia u osób w pewnym stopniu uzależnionych od innych przez długi czas, udzielanie im pomocy w zakresie opieki osobistej (poprzez pomoc w codziennych czynnościach, ADL, takich jak jedzenie, mycie i ubieranie się) oraz pomaganie im w samodzielnym życiu (poprzez pomoc w podstawowych czynnościach dnia codziennego, IADL, takich jak gotowanie, robienie zakupów i zarządzanie finansami)4).

Komisja Europejska uznaje zaś, że opieka długoterminowa oznacza „usługi i wsparcie dla osób, które w wyniku słabości lub niepełnosprawności psychicznej lub fizycznej potrzebują pomocy w czynnościach życia codziennego lub stałej opieki pielęgniarskiej”.

Koordynacja systemu opieki długoterminowej5)

W Niemczech przepisy ubezpieczeniowe dotyczące opieki długoterminowej są zapisane na szczeblu federalnym i uwzględniają prawa i obowiązki wszystkich stron zajmujących się planowaniem, finansowaniem i realizacją świadczeń (kraje związkowe, fundusze, świadczeniodawcy), a także prawa i obowiązki beneficjentów.

W Holandii rząd pełni funkcję regulacyjną i tworzy warunki sprzyjające rozwojowi opieki długoterminowej, ale – zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu zdrowotnym – zabezpieczenie świadczeń jest zadaniem własnym gmin, natomiast całodobowe placówki opiekuńcze powierzono regionalnym urzędom ds. opieki oraz świadczeniodawcom.

W Niemczech, Holandii i Japonii funkcjonuje jednolita metodologia oceny zapotrzebowania na opiekę długoterminową w indywidualnym przypadku, przy pomocy której wyznacza się zakres potrzebnych danej osobie świadczeń opieki długoterminowej i weryfikuje uprawnienia do ich uzyskania. Dostęp do opieki długoterminowej jest zarezerwowany dla beneficjentów, którzy spełniają określony zestaw kryteriów opisanych w ogólnokrajowych przepisach. W Japonii potencjalni beneficjenci są oceniani za pomocą standardowego kwestionariusza uzupełnionego opinią lekarza i sprawozdaniem z wizyty domowej. Zebraną dokumentację musi zatwierdzić specjalna komisja i dopiero jej decyzja otwiera wnioskodawcy dostęp do świadczeń opieki długoterminowej.

4) 5)

Opracowano na podstawie raportu pt. „Przegląd strategiczny opieki długoterminowej w Polsce”, Bank Światowy 2024 r., https://www.gov.pl/web/zdrowie/przeglad-strategiczny-opieki-dlugoterminowej-w-polsce-opracowany-przez-bank-swiatowy (dostęp: 02.04.2026 r.) https://stats.oecd.org/wbos/fileview2.aspx?IDFile=4b1884af-0b8b-4f3f-994a-7cc4b30d73a0, dostęp: 02.04.2026 r.

Ibidem.

W Holandii opieka długoterminowa jest regulowana trojako: przez ustawę o opiece długoterminowej, społeczne ubezpieczenie zdrowotne i ustawę o pomocy społecznej.

Monitorowanie sytuacji i ewaluacja jakości opieki długoterminowej W Holandii funkcjonuje ogólny system oceny jakości opieki zdrowotnej – Indeks Jakości Konsumenta (Consumer Quality Index, CQI). Jest to znormalizowany system pomiaru, analizy i raportowania doświadczeń klientów w zakresie opieki zdrowotnej. Został on zmodyfikowany pod kątem specyfiki opieki długoterminowej. System CQI uwzględnia opinie beneficjentów i ich przedstawicieli w rozbiciu na dziesięć aspektów obejmujących: 1) plan opieki i jego ocenę,

2) wspólne podejmowanie decyzji, 3) komunikację i informację, 4) samopoczucie fizyczne, 5) fachowość i bezpieczeństwo opieki, 6) warunki bytowe, 7) samostanowienie, 8) samopoczucie psychiczne, 9) bezpieczeństwo ogólne oraz 10) dostępność i ciągłość opieki. Obecnie rozwijane są kwestionariusze dotyczące m.in. opieki osobistej i opieki domowej oraz opieki nad osobami niepełnosprawnymi6).

W Austrii jakość w opiece długoterminowej została określona w ustawie o funduszu opieki. Jakość tej opieki mierzona jest jako stopień, w jakim cechy jakościowe profesjonalnych usług opiekuńczych i pielęgniarskich są osiągane. Ustawa ta wskazuje, że minimalne standardy jakości są uzgadniane przez władze krajowe i regionalne (krajowe). Kraje związkowe są zobowiązane do wydawania przepisów mających na celu zapewnienie przestrzegania minimalnych standardów. Gromadzenie danych dotyczących jakości opieki długoterminowej nie jest zharmonizowane na poziomie krajowym ani zintegrowane z systemami informacji medycznej. W 2023 r. wprowadzono w formie pilotażu ustandaryzowane raportowanie jakości dla szpitali opieki długoterminowej. W przypadku opieki w miejscu zamieszkania gromadzone są dane dotyczące: funkcjonalności domu, higieny, jakości opieki medycznej, żywienia, nawodnienia, czystości i uczestnictwa w życiu społecznym7).

W Danii dwie ustawy (o usługach socjalnych oraz o zdrowiu) tworzą ramy prawne i określają definicje oraz obowiązki dotyczące jakości opieki długoterminowej. Duńskie ramy jakości określają narzędzia, standardy i procedury dla właściwych organów w zakresie monitorowania i oceny jakości. Brak jest standardów jakości opieki długoterminowej określonych na poziomie kraju – jest to zadanie samorządu terytorialnego, który co roku określa standardy jakości dla tej opieki mające zastosowanie do wszystkich publicznych i prywatnych usługodawców. Dania prowadzi rejestr użytkowników opieki długoterminowej, umożliwiający połączenie i integrację z systemem informacji zdrowotnej.

Dane dotyczące jakości i wyników opieki długoterminowej są gromadzone i wykorzystywane do doskonalenia systemu opieki. Statistics Denmark publikuje dane dotyczące 23 wskaźników związanych z opieką długoterminową.

Gromadzone są także dane na temat zadowolenia z usług opieki długoterminowej, czasu oczekiwania, wiedzy na temat świadczeń itp.8).

W Irlandii powołany został Urząd ds. Informacji Zdrowotnej i Jakości (Health Information and Quality Authority, HIQA). Jest to niezależny organ ustawowy, prawnie upoważniony do ustalania standardów bezpieczeństwa i jakości usług opieki zdrowotnej i pomocy społecznej. W Irlandii funkcjonują krajowe standardy dla usług stacjonarnych dedykowanych osobom starszym, dzieciom i dorosłym z niepełnosprawnościami. Istnieją również przepisy dotyczące określonych obszarów opieki długoterminowej, których wyznaczone ośrodki muszą przestrzegać. Standardy i przepisy dotyczące wsparcia domowego są w trakcie opracowywania (2024). Zgodnie z ustawą o zdrowiu z 2007 r., świadczeniodawcy opieki stacjonarnej muszą zapewnić bezpieczną i wysokiej jakości opiekę. HIQA jest odpowiedzialny za ocenę zdolności świadczeniodawców do zapewniania bezpiecznej i wysokiej jakości opieki poprzez inspekcje i monitorowanie oraz za rejestrowanie wyznaczonych ośrodków opieki stacjonarnej. Wyniki kontroli przeprowadzonych przez HIQA w instytucjach opieki stacjonarnej są upubliczniane9).

W poszczególnych państwach Unii Europejskiej istnieją zróżnicowane rozwiązania w zakresie zapewnienia świadczeń w zakresie opieki długoterminowej, a w ramach tego systemu – wsparcia związanego z usługami opiekuńczymi o charakterze niemedycznym w miejscu zamieszkania osoby starszej.

W wielu krajach funkcjonują przepisy uzależniające dostęp do świadczeń w zakresie opieki oraz ich wysokości od stopnia potrzeb danej osoby. Jest on zazwyczaj określany z wykorzystaniem skali ADL (skala podstawowych czynności życia codziennego) i IADL (skala złożonych czynności dnia codziennego), które w zależności od kraju mogą być modyfikowane oraz uzupełniane o dodatkowe miary np. związane z warunkami mieszkaniowymi, sieciami wsparcia etc.: −

Niemcy – funkcjonuje obowiązkowe ubezpieczenie pielęgnacyjne, jako element systemu ubezpieczeń społecznych.

Ubezpieczenie pielęgnacyjne powiązane jest z ubezpieczeniem chorobowym i finansowane jest ze składek

https://www.nivel.nl/nl/nieuws/wat-de-consumer-quality-index (dostęp: 02.04.2026 r.).

WHO (2024) Promoting quality management in long-term care: principles, key components and directions for policy action, https://www.who.int/europe/publications/i/item/WHO-EURO-2024-10957-50729-76831 (data dostępu: 02.04.2026 r.).

Ibidem.

8) 9)

ubezpieczonych i ich pracodawców. Ubezpieczenie ma pokrywać koszty związane z wydatkami na opiekę osób, których samodzielność i kompetencje są ograniczone ze względu na problemy zdrowotne, które w związku z tym potrzebują wsparcia osób trzecich. Potrzeba opieki musi być długoterminowa – tj. szacowana na co najmniej sześć miesięcy – i być zidentyfikowana poprzez skalę opartą na miarach ADL i IADL. Jest to 6-stopniowa skala odnosząca się do możliwości wykonywania czynności w zakresie poruszania się, umiejętności poznawczych i komunikacyjnych oraz problemów natury psychologicznej, samodzielności w wykonywaniu codziennych czynności (ubieranie się, jedzenie etc.), radzenia sobie z wymaganiami i obciążeniami związanymi z chorobą (np. przyjmowanie leków, badanie ciśnienia krwi), organizacji dnia codziennego i skali kontaktów społecznych.

Dodatkowo zbierane są informacje dotyczące samodzielności w wykonywaniu czynności poza miejscem zamieszkania (np. możliwość wyjścia z domu) oraz prowadzenia gospodarstwa domowego – odpowiedzi w ramach tych obszarów są pomocne przy układaniu indywidualnego planu opieki. −

Austria – świadczenie z tytułu opieki długoterminowej jest zryczałtowanym świadczeniem niezwiązanym z dochodami lub majątkiem osoby, która go otrzymuje. Jego celem jest zrekompensowanie wydatków wynikających z usług opiekuńczych i zapewnienie osobom starszym niezbędnej opieki i wsparcia. Istnieje siedem kategorii świadczenia z tytułu opieki długoterminowej, uzależnionych od stopnia trudności w realizacji czynności życia codziennego danej osoby. Zakres opieki jest ustalany w wymiarze godzinowym w zależności od zakresu zidentyfikowanych potrzeb. Kategoria pierwsza przeznaczona jest dla osób wymagających opieki w wymiarze od 65 do 95 godzin miesięcznie, kategoria siódma – ponad 180 godzin. Świadczenie wypłacane jest bezpośrednio beneficjentowi i może zostać wydane na sfinansowanie opieki długoterminowej według własnego uznania.

−

Francja – podstawową formą wsparcia w zakresie zaspokojenia potrzeb osób starszych jest zasiłek związany ze stopniem autonomii (Allocation personnalisée d’autonomie – APA). Jest on wypłacany każdej osobie w wieku 60 lat i starszej, która potrzebuje pomocy w wykonywaniu codziennych czynności lub której stan zdrowia wymaga stałego monitorowania. Ma on na celu zaspokojenie potrzeb o charakterze niemedycznym. Wysokość zasiłku zależy od stopnia autonomii mierzonej według skali AGGIR. Skala ta definiuje kilka stopni utraty autonomii, począwszy od 1 (największa utrata autonomii) do 6 (najniższa utrata autonomii). Zasiłek przysługuje osobom sklasyfikowanym w stopniach od 1 do 4. Zasiłek APA ma za zadanie sfinansować tzw. plan opieki w miejscu zamieszkania, w którym wskazywana jest potrzebna liczba godzin opieki osobistej lub społecznej, a także innych dostosowań życiowych w celu utrzymania danej osoby w społeczności. Zasiłek może otrzymać osoba przebywająca w swoim miejscu zamieszkania lub w domu opieki.

−

Czechy – zasiłek opiekuńczy wypłacany jest osobom, które potrzebują pomocy innych osób w wykonywaniu podstawowych codziennych czynności. Zasiłek jest wypłacany osobom powyżej 1. roku życia, które są w długotrwałym złym stanie zdrowia, tj. zły stan zdrowia trwa powyżej 12 miesięcy i ogranicza zdolność do dbania o siebie i swoje gospodarstwo domowe. Długotrwały zły stan zdrowia musi być uzasadniony medycznie. Kwota zasiłku jest zależna od ustalonego poziomu potrzeb, który mierzony jest poprzez zdolność lub niezdolność do zaspokojenia 10 potrzeb życiowych (mobilność, orientacja, komunikacja, jedzenie, ubieranie się i zakładanie butów, zabiegi higieniczne, potrzeby fizjologiczne, opieka zdrowotna, czynności osobiste, organizacja życia domowego). Świadczenie jest świadczeniem pieniężnym, co umożliwia odbiorcom usług podejmowanie samodzielnej decyzji o sposobie pozyskania usług – zapłacenie za usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania lub opłacenie opieki w specjalnym ośrodku.

Badania ewaluacyjne wskazują, że w krajach, w których istnieje możliwość wyboru świadczenia pieniężnego lub usług, większość osób wybiera świadczenia pieniężne kosztem usług, wykorzystując następnie środki pieniężne w ramach nieformalnych grup wsparcia, głównie rodziny10).

4. Podmioty, na które oddziałuje projekt Grupa Osoby korzystające z usług i świadczeń niepieniężnych w ramach opieki długoterminowej Osoby starsze (w wieku 60+)

10)

Wielkość 414 tys. osób (2024 r.)

9 979 tys. osób (2024 r.)

Źródło danych Obliczenia własne na podstawie danych ze sprawozdania MRiPS-03 i MRiPS-06 za 2024 r. oraz publikacji GUS „Zdrowie i ochrona zdrowia w 2024 r.”

Bank danych lokalnych, GUS

Oddziaływanie Ułatwienie dostępu do informacji na temat usług i świadczeń opieki długoterminowej.

Poprawa jakości usług opieki długoterminowej.

Ułatwienie dostępu do informacji na temat usług i świadczeń opieki

Paweł Łuczak, „Regulacja opieki długoterminowej w Europie w zakresie opieki nad osobami starszymi: przegląd rozwiązań”, „Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka.”, Zakład Ubezpieczeń Społecznych 2018 r.

Seniorzy (osoby w wieku 65+)

7 725 tys. osób (2024 r.)

Bank danych lokalnych, GUS

Osoby z niepełnosprawnością prawną

4 006,2 tys. osób, w tym 2 490,1 tys. osób w wieku 60+ (2023 r.)

„Osoby niepełnosprawne w 2023 roku”, GUS

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, minister właściwy do spraw zdrowia

dana powszechnie znana

Organ, o którym mowa w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych – organ ds. polityki senioralnej

dana powszechnie znana

Narodowy Fundusz Zdrowia

Dana powszechnie znana

Wojewodowie

Dane administracyjne

długoterminowej.

Poprawa jakości usług opieki długoterminowej.

Możliwość uzyskania wsparcia w ramach Programu Bonu Senioralnego.

Ułatwienie dostępu do informacji na temat usług i świadczeń opieki długoterminowej.

Poprawa jakości usług opieki długoterminowej.

Monitorowanie sytuacji w zakresie opieki długoterminowej, przekazywanie danych z monitorowania, wypracowanie założeń systemu zapewniania jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej.

Realizacja zadań związanych z koordynacją, monitorowaniem i ewaluacją opieki długoterminowej, opracowanie sprawozdania z wyników monitorowania opieki długoterminowej, przygotowanie i udostępnienie rozwiązania organizacyjnotechnicznego służącego do prowadzenia analiz wspomagających monitorowanie opieki długoterminowej, opracowanie założeń systemu zapewniania jakości usług i świadczeń opieki długoterminowej.

Realizacja zadań związanych z monitorowaniem opieki długoterminowej.

Realizacja zadań dotycząca monitorowania opieki długoterminowej w województwie, w tym opracowanie zbiorczego sprawozdania z realizacji zadań przez koordynatorów i jego publikacja na stronie BIP urzędu.

Powiaty

Gminy

Ośrodki Pomocy Społecznej, Miejskie Ośrodki Pomocy Rodzinie

Centra Usług Społecznych powstałe z przekształcenia ośrodka pomocy społecznej lub miejskiego ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1818)

Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie

380 w tym 66 miast na prawach Dane administracyjne powiatów.

2479 (2025 r.)

GUS:

https://stat.gov.pl/statystykaregionalna/jednostkiterytorialne/podzialadministracyjny-polski/ 2416 jednostek ogółem, z tego: Sprawozdanie MRIPS-06 za

– 2353 ośrodki pomocy 2024 r. społecznej,

– 63 miejskie ośrodki pomocy rodzinie; 79 jednostek ogółem, z tego:

– 76 centrów usług społecznych powstałych z przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych,

– 3 centra usług społecznych powstałe z przekształcenia miejskiego ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych

Sprawozdanie MRIPS-06 za 2024 r.

314

Sprawozdanie MRIPS-06 za 2024 r.

Domy Pomocy Społecznej

824

Sprawozdanie MRIPS-05 za 2024 r.

Placówki całodobowej opieki prowadzone w ramach działalności statutowej i gospodarczej Zakłady opiekuńczolecznicze i pielęgnacyjnoopiekuńcze

707

Sprawozdanie MRIPS-05 za 2024 r.

734

Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą (RPWDL)

Pielęgniarska opieka długoterminowa domowa

2 366

RPWDL

Opiniowanie sprawozdań koordynatorów i publikacja ich na stronie BIP starostwa powiatowego.

Realizacja zadań związanych z realizacją Programu Bonu Senioralnego.

Realizacja zadań związanych z przekazywaniem informacji i współpracą przy ustalaniu potrzeb w zakresie opieki długoterminowej.

Powołanie koordynatorów opieki długoterminowej oraz zapewnienie warunków realizacji ich zadań, w tym publikacji informacji o usługach i świadczeniach.

Realizacja zadań związanych z przekazywaniem informacji i współpracą z koordynatorem.

Realizacja zadań związanych z przekazywaniem

Zespół długoterminowej opieki domowej

351

RPWDL

Zakład/oddział opiekuńczo-leczniczy psychiatryczny i Zakład/oddział pielęgnacyjnoopiekuńczy psychiatryczny Opiekunowie nieformalni

RPWDL

Wartość nieznana

Brak badań pozwalających na przybliżone określenie liczby osób świadczących opiekę względem osób najbliższych

informacji i współpracą z koordynatorem.

Realizacja zadań związanych z przekazywaniem informacji i współpracą z koordynatorem.

Ułatwienie dostępu do informacji na temat usług i świadczeń opieki długoterminowej.

Umożliwienie dostępu do działań informacyjnych i edukacyjnych dla tej grupy osób.

5. Informacje na temat zakresu, czasu trwania i podsumowanie wyników konsultacji Projekt ustawy był skierowany do uzgodnień, opiniowania i konsultacji publicznych, które rozpoczęły się 16 grudnia 2025 r. i zakończyły 30 grudnia 2025 r. Wniesione opinie posłużyły do opracowania zmienionej wersji projektu ustawy.

Projekt został przekazany do opinii reprezentatywnym organizacjom związków zawodowych, pracodawców oraz Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego Projekt ustawy został skierowany do uzgodnień, opiniowania oraz konsultacji publicznych do następujących podmiotów: − członkowie Rady Ministrów; − Rządowe Centrum Legislacji.

W ramach konsultacji publicznych został przekazany do:

1. Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” – Związku Stowarzyszeń;

2. Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami;

3. Polskiego Towarzystwa Zdrowia Publicznego;

4. Stowarzyszenia „Dla Dobra Pacjenta”;

5. Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej;

6. Stowarzyszenia Samorządowych Ośrodków Pomocy Społecznej FORUM;

7. Małopolskiego Forum Pomocy Społecznej;

8. Dolnośląskiego Forum Pomocy Społecznej;

9. Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych;

10. Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Powiatowych i Miejskich Ośrodków Pomocy Rodzinie „Centrum”;

11. Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Miejskich i Gminnych Ośrodków Pomocy Społecznej „Razem”;

12. Konwentu Dyrektorów i Kierowników Ośrodków Pomocy Społecznej Województwa Lubuskiego;

13. Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Samorządowych Dyrektorów Domów Pomocy Społecznej;

14. Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych;

15. Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów;

16. Caritas Polska;

17. Polskiego Czerwonego Krzyża.

W ramach opiniowania projekt został przekazany do następujących podmiotów:

1. Naczelna Rada Lekarska;

2. Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych;

3. Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego;

4. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia;

5. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy;

6. Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie;

7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24.

Konsultant krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa opieki długoterminowej;

Konsultant wojewódzki w dziedzinie pielęgniarstwa opieki długoterminowej dla województwa mazowieckiego;

Wojewoda dolnośląski;

Wojewoda kujawsko-pomorski;

Wojewoda lubelski;

Wojewoda lubuski;

Wojewoda łódzki;

Wojewoda małopolski;

Wojewoda mazowiecki;

Wojewoda podkarpacki;

Wojewoda podlaski;

Wojewoda opolski;

Wojewoda śląski;

Wojewoda świętokrzyski;

Wojewoda warmińsko-mazurski;

Wojewoda wielkopolski;

Wojewoda pomorski;

Wojewoda zachodniopomorski.

W celu wykonania wynikającego z przepisów obowiązującego prawa obowiązku zasięgnięcia opinii projekt ustawy otrzymali:

1. NSZZ „Solidarność”;

2. Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych;

3. Forum Związków Zawodowych;

4. Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej;

5. Konfederacja „Lewiatan”;

6. Związek Rzemiosła Polskiego;

7. Związek Pracodawców Business Centre Club;

8. Związek Przedsiębiorców i Pracodawców;

9. Federacja Przedsiębiorców Polskich;

10. Polskie Towarzystwo Gospodarcze;

11. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych;

12. Rzecznik Praw Obywatelskich;

13. Rzecznik Praw Pacjenta.

Proces uzgodnienia uwag i dostosowania tekstu projektu ustawy do nich przebiegał we współpracy z przedstawicielami Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Zdrowia.

W związku ze zmianą koncepcji realizacji zadań w zakresie polityki senioralnej, na etapie wprowadzania uwag uzyskanych w procesie uzgodnień, opiniowania i konsultacji publicznych projekt ustawy uzupełniony został o przepisy dotyczące realizacji koncepcji bonu senioralnego w formie programu rządowego. Rozwiązanie to było przedmiotem projektu odrębnej ustawy (nr w Wykazie: UA3), która w okresie: 14 października 2024 r. – 12 grudnia 2024 r. oraz 9 września 2025 r. – 22 września 2025 r podlegała uzgodnieniom, opiniowaniu i konsultacjom publicznym.

6. Wpływ na sektor finansów publicznych Skutki w okresie 10 lat od wejścia w życie zmian [mln zł] 2 3 4 5 6 7 8 9

(ceny stałe z …… r.)

Dochody ogółem

0,0781

0,3221

0,3305

0,3386

0,3468

0,3555

0,3644

0,3734

0,3827

0,3924

0,4022

3,6867

0,0027

0,0112

0,0115

0,0118

0,0121

0,0124

0,0127

0,013

0,0133

0,0137

0,014

0,1284

0,0154

0,0636

0,0653

0,0669

0,0685

0,0702

0,072

0,0738

0,0756

0,0775

0,0794

0,7282

0,0454

0,1869

0,1917

0,1965

0,2012

0,2063

0,2114

0,2167

0,2221

0,2277

0,2334

2,1393

0,0111

0,0459

0,0471

0,0482

0,0494

0,0506

0,0519

0,0532

0,0545

0,0559

0,0573

0,5251

0,0014

0,0059

0,0061

0,0062

0,0064

0,0065

0,0067

0,0068

0,007

0,0072

0,0074

0,0676

budżet państwa –

PIT

budżet JST – udział w podatku PIT FUS – składki emerytalnorentowe NFZ – składki zdrowotne Fundusz Pracy – składki

Łącznie (0–10)

Fundusz Solidarnościowy – składki Wydatki ogółem budżet państwa – wydatki na dofinansowanie obsługi zadań koordynatorów w powiecie budżet państwa – zwiększenie liczby etatów w urzędzie obsługującym organ ds. polityki senioralnej budżet państwa – wydatki na Program Bonu Senioralnego

0,0021

0,0086

0,0088

0,009

0,0092

0,0095

0,0097

0,0099

0,0102

0,0104

0,0107

0,0981

100,1727 419,9402 520,4394 520,9306 521,4532 521,9895 522,5393 523,1027 523,6803 524,2723 524,8791

5223,40

19,2286

19,7093

20,1823

20,6869

21,2041

21,7342

22,2775

22,8345

23,4053

23,9905

215,2532

0,1727

0,7116

0,7301

0,7483

0,7663

0,7854

0,8051

0,8252

0,8458

0,867

0,8886

8,1461

100

400

500

5000

Saldo ogółem

-100,0946 -419,6181 -520,1089

budżet państwa

-100,1700 -419,9290 -520,4279 -520,9188 -521,4411 -521,9771 -522,5266 -523,0897 -523,6670 -524,2586 -524,8651 -5223,2709

-520,592 -521,1064

-521,634 -522,1749 -522,7293 -523,2976 -523,8799 -524,4769 -5219,7126

JST

0,0154

0,0636

0,0653

0,0669

0,0685

0,0702

0,072

0,0738

0,0756

0,0775

0,0794

0,7282

FUS

0,0454

0,1869

0,1917

0,1965

0,2012

0,2063

0,2114

0,2167

0,2221

0,2277

0,2334

2,1393

NFZ

0,0111

0,0459

0,0471

0,0482

0,0494

0,0506

0,0519

0,0532

0,0545

0,0559

0,0573

0,5251

Fundusz Pracy

0,0014

0,0059

0,0061

0,0062

0,0064

0,0065

0,0067

0,0068

0,007

0,0072

0,0074

0,0676

Fundusz Solidarnościowy – składki

0,0021

0,0086

0,0088

0,009

0,0092

0,0095

0,0097

0,0099

0,0102

0,0104

0,0107

0,0981

Wydatki związane z wejściem w życie ustawy zostaną sfinansowane ze środków budżetu państwa w następujących częściach budżetowych: − −

Źródła finansowania

85 – Województwa, w zakresie dofinansowania kosztów realizacji zadań koordynatorów oraz finansowania Programu Bonu Senioralnego; 16 – KPRM, w zakresie wynagrodzeń dla nowych etatów w KPRM w związku ze zwiększeniem liczby etatów w urzędzie obsługującym organ ds. polityki senioralnej.

Realizacja przepisów ustawy z zakresu koordynacji opieki długoterminowej będzie należeć do zadań własnych powiatów. Realizacja działań informacyjnych i edukacyjnych będzie należeć do zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego.

Wartość środków finansowych przeznaczonych na realizację Programu Bonu Senioralnego jest określana odrębnie w każdej edycji Programu. Wydatki po 2028 r. wyniosą 500 mln rocznie.

Program realizować będą gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Zgodnie z projektem rozporządzenia w sprawie Programu Bonu Senioralnego po dwóch latach realizacji Programu przeprowadzona zostanie jego ewaluacja, która pozwoli m.in. na określenie skali zapotrzebowania składanego przez gminy, skali rzeczywistego wykorzystania środków, o które wystąpiły gminy czy też wyzwań związanych z wdrażaniem Programu.

Dodatkowe informacje, Koszty realizacji zadań koordynatorów zostały oszacowane przy wykorzystaniu w tym wskazanie następujących założeń: źródeł danych i przyjętych do obliczeń 1. Zadania koordynatorów obejmować będą m.in.: a. zbieranie i udostępnianie informacji na temat dostępnych w powiecie usług założeń i świadczeń opieki długoterminowej, b. informowanie mieszkańców o dostępnych formach opieki i wsparcia na terenie powiatu, c. współpracę z instytucjami systemu ochrony zdrowia i pomocy społecznej, lokalnymi NGO oraz innymi koordynatorami w zakresie rozwoju instytucji opieki długoterminowej w powiecie, d. promowanie i wspieranie edukacji i wsparcie dla opiekunów nieformalnych, e. identyfikowanie potrzeb i deficytów w zakresie dostępnych usług opieki długoterminowej.

Rolą koordynatora będzie przygotowanie oraz bieżąca aktualizacja informacji na temat wszystkich dostępnych na terenie powiatu form wsparcia w ramach opieki długoterminowej. Informacje te powinny być upublicznione na stronie internetowej PCPR, MOPR lub CUS. Koordynatorzy powinni utrzymywać bieżący kontakt ze świadczeniodawcami opieki długoterminowej w powiecie, a także z koordynatorami w innych powiatach. Koordynatorom zostanie pozostawiona swoboda sposobu organizacji realizacji powierzonych im zadań.

Koordynatorzy będą także realizować poradnictwo indywidualne.

Środki na dofinansowanie kosztów realizacji zadań koordynatorów zostały określone w wysokości 4200,00 zł Kwota określona została na poziomie około 90% wartości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2025 r. na powiat miesięcznie. Środki te będą mogły być wykorzystane przez koordynatorów na np. dostosowanie stanowisk pracy, dodatki lub uzupełnienie wynagrodzeń koordynatora lub pracowników urzędu obsługujących go. Podział tych środków uzależniony będzie od polityki kadrowej urzędu obsługującego koordynatora. Co do zasady stanowić one będą uzupełnienie środków finansowych przeznaczanych przez powiat na realizację zadań w zakresie koordynacji opieki długoterminowej przez już zatrudnionych pracowników.

Dofinansowanie zadań koordynatorów rozpocznie się od 2027 r. Koordynatorzy do 31 grudnia 2026 r. wykonają czynności przygotowawcze i organizacyjne niezbędne do rozpoczęcia realizacji zadań, w szczególności nawiążą współpracę z podmiotami pomocy społecznej i ochrony zdrowia oraz zorganizują udostępnienie informacji na stronie internetowej.

Środki na dofinansowanie kosztów zadań koordynatorów w kolejnych latach zostały skorygowane o wartość wskaźnika CPI zgodnie z „Wytycznymi dotyczącymi stosowania jednolitych wskaźników makroekonomicznych będących podstawą oszacowania skutków finansowych projektowanych ustaw. Aktualizacja – lipiec 2025 r.”.

Określenie całkowitych kosztów wprowadzenia koordynatorów na poziomie powiatu jest niemożliwe w związku z tym, że każdy koordynator będzie mógł w granicach prawnych indywidualnie określić sposób realizacji zadań wskazanych w projekcie ustawy, w tym jakie narzędzia będą wykorzystane do realizacji zadań koordynatora oraz jak zorganizowana zostanie obsługa tych zadań.

Dodatkowe nowe 3 etaty w KPRM (urzędzie odpowiedzialnym za nadzór nad realizacją zadań wynikających z ustawy) z wynagrodzeniem określonym z uwzględnieniem przeciętnego miesięcznego całkowitego wynagrodzenia brutto w Ministerstwach i KPRM w 2025 r. (na podstawie sprawozdania Szefa Służby Cywilnej), które zostało skorygowane o zmianę kwoty bazowej w służbie cywilnej w 2026 r. i powiększone o koszty po stronie pracodawcy. Dane dotyczące wynagrodzeń całkowitych obejmują wszystkie składniki wynagrodzeń, takie jak: wynagrodzenie zasadnicze, dodatki stażowe, dodatki funkcyjne, nagrody z funduszu nagród, nagrody jubileuszowe, dodatki służby cywilnej, dodatki zadaniowe, dodatki wynikające ze szczególnych uprawnień, odprawy emerytalne i rentowe oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne (tzw. „trzynastka”). Na 2026 r. przyjęto przeciętne miesięczne całkowite wynagrodzenie odpowiadające wartości z 2025 r. dla Ministerstw i KPRM zaprezentowanej w „Sprawozdaniu Szefa Służby Cywilnej o stanie służby cywilnej i o realizacji zadań tej służby w 2025 r.” Dla tej kwoty określono wysokość składek na ubezpieczenie społeczne (po stronie pracownika i pracodawcy), składki zdrowotnej oraz należnego podatku od osób fizycznych.

Program Bonu Senioralnego będzie określony w drodze rozporządzenia Rady Ministrów.

Obejmować ono będzie sposób przyznawania bonu senioralnego i jego realizacji, wskazanie podmiotów przyznających i realizujących bon senioralny, sposób i tryb finansowania bonu senioralnego. Pierwsza edycja Programu obejmować będzie lata 2026–2028. Finansowany będzie z dotacji z budżetu państwa. Wydatki na realizację Programu zostały określone w wysokości: 100 mln zł w 2026 r. (3 miesiące realizacji), 400 mln zł w 2027 r. oraz 500 mln zł od 2028 r.

10. Program będzie skierowany do osób w wieku 65 lat lub więcej, które posiadają niezaspokojone potrzeby w zakresie podstawowych czynności życia codziennego.

Według danych GUS w 2024 r. w Polsce żyło 7,725 mln osób w tym wieku. Na podstawie

danych z badania SHARE wynika, że około 25% z tych osób ma niezaspokojone potrzeby w zakresie podstawowych czynności życia codziennego, tj. wskazało w badaniu występowanie przynajmniej jednej trudności w skali ADL i IADL.

11. Biorąc pod uwagę przeciętne wynagrodzenie pracownika świadczącego usługi opiekuńcze na rzecz osób starszych w 2025 r. (wyniosło ok. 5700 brutto (https://wynagrodzenia.pl/moja-placa/ile-zarabia-opiekunka-osob-starszych), planowaną wartość wydatków w skali roku na realizację Programu, oraz przeciętną liczbę osób przypadających na jednego opiekuna/opiekunkę w ramach usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania świadczonych na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm. (od ok. 2,15 do 4 osób), oszacowano, że wsparciem w ramach Programu będzie mogło zostać objętych od 12 tys. do 20 tys. osób w zależności od roku.

12. Rok oznaczony 0 to 2026 r.

13. Wprowadzenie rozwiązań wskazanych w ustawie nie powinno powodować innych skutków finansowych, niż te wskazane w powyższej tabeli. Ewentualne wydatki wynikające z projektu będą finansowane w ramach środków pozostających w dyspozycji poszczególnych dysponentów części budżetowych, bez konieczności ich zwiększania o dodatkowe środki z budżetu państwa. Ponadto w zakresie ochrony zdrowia sfinansowanie przedmiotowych wydatków nastąpi w ramach nakładów na zdrowie, w tym części 46 – Zdrowie, które zostaną pokryte w ramach wysokości środków przeznaczonych corocznie na finansowanie ochrony zdrowia, ustalonych zgodnie z art. 131c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, z późn. zm.), bez konieczności ich dodatkowego zwiększania.

7. Wpływ na konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, w tym funkcjonowanie przedsiębiorców oraz na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe Skutki Łącznie Czas w latach od wejścia w życie zmian 0 1 2 3 5 10 (0–10) duże przedsiębiorstwa 0 0 0 0 0 0 0 sektor mikro-, małych i średnich 0 0 0 0 0 0 0 W ujęciu pieniężnym (w mln zł, przedsiębiorstw ceny stałe z …… r.) rodzina, obywatele oraz gospodarstwa 0 0 0 0 0 0 0 domowe duże przedsiębiorstwa Brak wpływu. sektor mikro-, Zwiększy popyt na usługi przedsiębiorstw działających w obszarze małych i średnich tzw. srebrnej gospodarki. przedsiębiorstw Zgodnie z wnioskami z badania ilościowego i jakościowego dotyczącego postrzegania opieki długoterminowej, przeprowadzonego w ramach „Przeglądu strategicznego opieki długoterminowej w Polsce”, jednym z głównych wyzwań jest dostęp W ujęciu niepieniężnym do informacji na temat możliwości skorzystania z określonych usług rodzina, obywatele lub świadczeń. Poprawa stanu w tym obszarze pozwoli nie tylko na oraz gospodarstwa zwiększenie dostępu do usług, ale także dostosowanie ich zakresu do domowe potrzeb beneficjenta.

Zgodnie z wnioskami z badania ilościowego i jakościowego dotyczącego postrzegania opieki długoterminowej, Osoby w wieku 60/65 przeprowadzonego w ramach „Przeglądu strategicznego opieki Niemierzalne lat lub więcej długoterminowej w Polsce”, jednym z głównych wyzwań jest dostęp do informacji na temat możliwości skorzystania z określonych usług lub świadczeń. Poprawa stanu w tym obszarze pozwoli nie tylko na

zwiększenie dostępu do usług, ale także dostosowanie ich zakresu do potrzeb beneficjenta.

Poprawa jakości życia osób w wieku 65 lat lub więcej, w tym w zakresie zapewnienia realizacji podstawowych potrzeb życiowych, które obecnie często pozostają niezaspokojone w związku z brakiem dostępu do usług o charakterze opiekuńczym.

Dodatkowe informacje, w tym wskazanie źródeł danych i przyjętych do obliczeń założeń

Brak.

8. Zmiana obciążeń regulacyjnych (w tym obowiązków informacyjnych) wynikających z projektu nie dotyczy tak Wprowadzane są obciążenia poza bezwzględnie nie wymaganymi przez UE (szczegóły w odwróconej tabeli nie dotyczy zgodności). zmniejszenie liczby dokumentów zmniejszenie liczby procedur skrócenie czasu na załatwienie sprawy inne:

zwiększenie liczby dokumentów zwiększenie liczby procedur wydłużenie czasu na załatwienie sprawy inne: tak nie nie dotyczy

Wprowadzane obciążenia są przystosowane do ich elektronizacji.

Komentarz:

Ustawa wprowadza obowiązek współpracy z koordynatorem dla podmiotów realizujących usługi i świadczenia, które zaliczone zostaną do opieki długoterminowej w zakresie wymiany informacji.

Wprowadzenie współpracy podmiotów w ramach opieki długoterminowej wprowadza nowe procedury związane z wymianą informacji pomiędzy: podmiotami wykonującymi działalność leczniczą, dysponentami zespołu ratownictwa medycznego, świadczeniodawcami udzielającymi świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej.

9. Wpływ na rynek pracy Program Bonu Senioralnego będzie miało pozytywny wpływ na rynek pracy na poziomie lokalnym, gdyż stworzy możliwość zatrudnienia przy świadczeniu usług w ramach bonu senioralnego. Jest to szczególnie ważne w przypadku terenów wiejskich, o ograniczonych możliwościach podjęcia zatrudnienia w miejscu zamieszkania (poza rolnictwem).

10. Wpływ na pozostałe obszary środowisko naturalne demografia informatyzacja sytuacja i rozwój regionalny mienie państwowe zdrowie sądy powszechne, administracyjne inne: pomoc społeczna lub wojskowe Projekt ustawy wpłynie na poprawę współpracy między systemem zdrowia a zabezpieczeniem społecznym, tworząc fundament spójnego systemu opieki długoterminowej. Projekt wprowadza lokalną koordynację usług przyznawanych w ramach opieki długoterminowej oraz mechanizmy wymiany informacji pomiędzy podmiotami świadczącymi usługi w ramach opieki długoterminowej. Wprowadzane zmiany zwiększą dostępność i efektywność udzielonego wsparcia. Zakłada się, że regulacja przyczyni się do optymalizacji wykorzystywania dostępnych świadczeń. Projekt ustawy wywiera wpływ na obszar danych osobowych.

Natomiast projektowane rozwiązania nie dotyczą przetwarzania z wysokim ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób fizycznych, z uwagi na fakt, iż bazują na funkcjonujących Omówienie wpływu rozwiązaniach w ochronie zdrowia i zabezpieczeniu społecznym.

Administrator, czyli podmiot zatrudniający koordynatora do spraw opieki długoterminowej, będzie gromadził dane takie jak m.in.: imię, nazwisko, data urodzenia, adres zamieszkania lub pobytu, dane kontaktowe (telefon, e-mail), a także dane dotyczące potrzeb opiekuńczych.

W aktualnym stanie prawnym PCPR lub jednostki równorzędne przetwarzają dane osobowe, w tym dane szczególnej kategorii. Jeśli chodzi o przetwarzanie danych przez jednostki

organizacyjne pomocy społecznej i podmioty lecznicze, będzie ono odbywać się na podstawie obowiązujących przepisów z poszczególnych sektorów.

Przetwarzanie jest niezbędne do realizacji ustawowych obowiązków wynikających z projektu ustawy, a zakres danych został ograniczony do minimum, zgodnie z zasadą minimalizacji. Dane wrażliwe, takie jak informacje o stanie zdrowia, będą przetwarzane wyłącznie w zakresie niezbędnym do oceny potrzeby udzielenia właściwych usług lub świadczeń opieki długoterminowej.

11. Planowane wykonanie przepisów aktu prawnego Projektowana ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 34 pkt 3, który wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

12. W jaki sposób i kiedy nastąpi ewaluacja efektów projektu oraz jakie mierniki zostaną zastosowane?

Ewaluacja efektów funkcjonowania ustawy nastąpi w terminie do 36 miesięcy od dnia jej wejścia w życie. Przeglądu funkcjonowania przepisów ustawy dokona organ do spraw polityki senioralnej w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego oraz ministrem właściwym do spraw zdrowia.

W ramach ewaluacji zostaną zastosowane mierniki oparte na analizie danych jakościowych i ilościowych.

W szczególności obejmować one będą informacje zawarte w sprawozdaniach składanych przez koordynatorów, w tym m.in. dane dotyczące realizacji zadań, osiągnięcia zakładanych efektów oraz identyfikacji napotkanych problemów.

Ponadto wykorzystane zostaną zagregowane dane statystyczne przekazywane przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego oraz ministra właściwego do spraw zdrowia, pozwalające na ocenę skali, efektywności i rezultatów realizowanych działań.

13. Załączniki (istotne dokumenty źródłowe, badania, analizy itp.)

Brak.

Pełnomocnik Rządu do Spraw Polityki Senioralnej

Warszawa, 02 kwietnia 2026 r.

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

RAPORT Z KONSULTACJI1)

projektu ustawy o opiece długoterminowej (UD326)

I. Omówienie wyników konsultacji publicznych i opiniowania Projekt ustawy o opiece długoterminowej został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji w serwisie „Rządowy Proces Legislacyjny”, jak również opublikowany w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów umożliwiając zapoznanie się z jego treścią wszystkim zainteresowanym podmiotom.

Projekt ustawy skierowano do konsultacji publicznych i opiniowania 16 grudnia 2025 r., a ten etap zakończył się 30 grudnia 2025 r.2) Celem konsultacji było pozyskanie szerokiego spektrum opinii i doświadczeń przedstawicieli sektora ochrony zdrowia, pomocy i integracji społecznej, środowisk senioralnych, organizacji pozarządowych oraz podmiotów reprezentujących osoby z niepełnosprawnościami i ich opiekunów.

Zgłoszone opinie umożliwiły przygotowanie zmienionej wersji projektu ustawy, lepiej odzwierciedlającej potrzeby społeczne i praktyczne aspekty wdrażania rozwiązań w zakresie koordynacji opieki długoterminowej.

W ramach konsultacji publicznych projekt został przekazany do:

1) Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” – Związku Stowarzyszeń;

2) Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami;

3) Polskiego Towarzystwa Zdrowia Publicznego;

4) Stowarzyszenia „Dla Dobra Pacjenta”; 1)

Niniejszy raport został sporządzony na podstawie § 51 ust. 1 i 2 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2026 r. poz. 404).

Początkowo, z uwagi na fakt, iż projektowana regulacja ma na celu realizację zapisów Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, termin na zgłaszanie uwag został skrócony do 7 dni.

Natomiast w związku ze zgłaszanymi postulatami przez zainteresowane strony w procesie konsultacji publicznych, termin ten przedłużono do 30 grudnia 2025 r. włącznie.

5) Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej;

6) Stowarzyszenia Samorządowych Ośrodków Pomocy Społecznej FORUM;

7) Małopolskiego Forum Pomocy Społecznej;

8) Dolnośląskiego Forum Pomocy Społecznej;

9) Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych;

10) Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Powiatowych i Miejskich Ośrodków Pomocy Rodzinie „Centrum”;

11) Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Miejskich i Gminnych Ośrodków Pomocy Społecznej „Razem”;

12) Konwentu

Dyrektorów

Kierowników

Ośrodków

Pomocy

Społecznej

Województwa Lubuskiego;

13) Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Samorządowych Dyrektorów Domów Pomocy Społecznej;

14) Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych;

15) Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów;

16) Caritas Polska;

17) Polskiego Czerwonego Krzyża.

W ramach opiniowania projekt został przekazany do następujących podmiotów:

1) Naczelna Rada Lekarska;

2) Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych;

3) Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego;

4) Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia;

5) Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy;

6) Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie;

7) Konsultant krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa opieki długoterminowej;

8) Konsultant wojewódzki w dziedzinie pielęgniarstwa opieki długoterminowej dla województwa mazowieckiego;

9) Wojewoda dolnośląski;

10) Wojewoda kujawsko-pomorski;

11) Wojewoda lubelski;

12) Wojewoda lubuski;

13) Wojewoda łódzki;

14) Wojewoda małopolski;

15) Wojewoda mazowiecki;

16) Wojewoda podkarpacki;

17) Wojewoda podlaski;

18) Wojewoda opolski;

19) Wojewoda śląski;

20) Wojewoda świętokrzyski;

21) Wojewoda warmińsko-mazurski;

22) Wojewoda wielkopolski;

23) Wojewoda pomorski;

24) Wojewoda zachodniopomorski.

W celu wykonania wynikającego z przepisów obowiązującego prawa obowiązku zasięgnięcia opinii projekt ustawy otrzymali:

1) NSZZ „Solidarność”;

2) Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych;

3) Forum Związków Zawodowych;

4) Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej;

5) Konfederacja „Lewiatan”;

6) Związek Rzemiosła Polskiego;

7) Związek Pracodawców Business Centre Club;

8) Związek Przedsiębiorców i Pracodawców;

9) Federacja Przedsiębiorców Polskich;

10) Polskie Towarzystwo Gospodarcze;

11) Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych;

12) Rzecznik Praw Obywatelskich;

13) Rzecznik Praw Pacjenta.

Wyniki konsultacji i opiniowania Podmioty, które zgłosiły uwagi w ramach konsultacji publicznych Uwagi zgłosiła większość organizacji, do których skierowano projekt ustawy. Opinię przekazały m.in.: •

Koalicja „Na pomoc niesamodzielnym”,

•

Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami,

•

Ogólnopolskie Stowarzyszenie Powiatowych i Miejskich Ośrodków Pomocy Rodzinie „Centrum”,

•

Polskie Towarzystwo Zdrowia Publicznego,

•

Stowarzyszenia skupiające OPS i DPS,

•

organizacje reprezentujące opiekunów nieformalnych,

•

organizacje

zrzeszające

pacjentów

oraz

podmioty

prowadzące

usługi

opiekuńcze.

Zgłoszone uwagi dotyczyły m.in. zakresu definicji, roli koordynatora, zadań jednostek samorządu terytorialnego oraz katalogu usług.

Podmioty, które zgłosiły uwagi w ramach opiniowania Znaczna część podmiotów opiniujących również wniosła uwagi. Wśród nich: •

Naczelna Rada Lekarska,

•

Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych,

•

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia,

•

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy,

•

Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie,

•

Konsultant krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa opieki długoterminowej oraz konsultanci wojewódzcy,

•

przedstawiciele administracji rządowej w terenie (wojewodowie).

Uwagi koncentrowały się na aspektach organizacyjnych, spójności systemowej i wykonalności projektowanych rozwiązań.

Pozostałe podmioty zgłaszające uwagi:

W debacie nad projektowanymi rozwiązaniami zabrały głos również organizacje branżowe,

eksperckie

i społeczne,

m.in.:

Polskie

Towarzystwo

Opieki

Długoterminowej, Polski Komitet Europejskiej Sieci Przeciw Ubóstwu – EAPN Polska, Fundacja Hospicyjna, Stowarzyszenie Pacjentów na Rzecz Wentylacji Domowej „Jednym Tchem”, Stowarzyszenie Menadżerów Pomocy Społecznej i Ochrony Zdrowia Region Podkarpacki, Spółdzielnia Wiedzy „Razem w Opiece”, Ogólnopolska Izba Gospodarcza Wyrobów Medycznych POLMED, Fundacja Pro Omnis, Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną – Koło w Gdańsku, jak również pojedyncze osoby fizyczne.

Podsumowanie Łącznie przeanalizowano 149 uwag zgłoszonych w ramach konsultacji publicznych oraz 115 – w ramach opiniowania. Zgłoszone uwagi i opinie zostały poddane szczegółowej analizie. Część z nich uwzględniono, wprowadzając zmiany porządkujące, wzmacniające przejrzystość przepisów lub zwiększające funkcjonalność rozwiązań.

Jednocześnie

wielu postulatów

nie

uwzględniono

ze względu

ramowy

i koordynacyjny charakter ustawy, który nie przewiduje ingerencji w przepisy sektorowe regulujące świadczenia zdrowotne, społeczne i rehabilitacyjne.

Projekt po konsultacjach zachował swój zasadniczy kierunek, natomiast został doprecyzowany tam, gdzie zwiększa to przejrzystość, wykonalność i spójność regulacji.

Szczegółowe odniesienia do każdej zgłoszonej uwagi przedstawiono w tabeli odniesienia się do uwag, stanowiących załącznik do raportu.

II. Przedstawienie wyników zasięgnięcia opinii, dokonania konsultacji albo uzgodnienia projektu z właściwymi organami i instytucjami Unii Europejskiej, w tym Europejskim Bankiem Centralnym Projekt nie wymagał przedłożenia organom i instytucjom Unii Europejskiej w celu uzyskania opinii, dokonania konsultacji albo uzgodnienia.

III. Wskazanie podmiotów, które zgłosiły zainteresowanie pracami nad projektem w trybie przepisów o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa Na podstawie art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. z 2025 r. poz. 677) projektowana ustawa została udostępniona na stronie Rządowego Centrum Legislacji. W toku prac nad projektem nie zgłoszono zainteresowania udziałem w pracach w trybie lobbingowym.

Formularz zgłaszania uwag do projektu ustawy o opiece długoterminowej (UD326) – konsultacje publiczne

Lp.

Podmiot zgłaszający uwagi

Jednostka redakcyjna

Aktualna treść

Proponowana treść

Projekt ustawy ustawa o koordynacji świadczeń pielęgnacyjno – opiekuńczych

Polskie Towarzystwo Opieki Długoterminowej

Tytuł

Ustawa o opiece długoterminowej

Fundacja Jesteśmy Ważni

art. 2 projektu ustawy

4) opiekun nieformalny – osoba systematycznie opiekująca się osobą wymagającą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, niepobierająca, z wyjątkiem rodziców zastępczych, wynagrodzenia z tytułu sprawowanej opieki, w tym osoba bliska, osoba sprawująca rodzinną pieczę zastępczą lub inna osoba niezobowiązana do wsparcia w związku z wykonywanym zawodem;

Proponuje się dodanie po art. 2 pkt 4 nowego punktu w brzmieniu:

Brak definicji koordynacji – art. 2 definiuje m.in. „opiekę długoterminową”, „opiekę nieformalną”, „organ ds. polityki senioralnej”, „podmioty wykonujące działalność leczniczą”, ale nie

W art. 2 dodać pkt 8 i 9: „8) koordynacji opieki długoterminowej – rozumie się przez to zespół działań organizacyjnych i informacyjnych zapewniających osobie wymagającej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu

Polski Komitet Europejskiej Sieci Przeciw Ubóstwu EAPN Polska

Art. 2

4a) opiekun długoterminowy dziecka lub osoby dorosłej z niepełnosprawnością – opiekun nieformalny sprawujący stałą, długotrwałą opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnością lub dorosłą osobą z niepełnosprawnością wymagającą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu

Uzasadnienie dla zmiany Proponowana ustawa nie tworzy systemu opieki długoterminowej, lecz wprowadza ogólne zasady koordynacji świadczeń opiekuńczych o charakterze informacyjnym Celem proponowanej zmiany jest wyodrębnienie szczególnej kategorii opiekunów nieformalnych, jaką stanowią rodzice dzieci z niepełnosprawnościami oraz opiekunowie dorosłych osób z niepełnosprawnościami wymagających długotrwałego wsparcia.

Specyfika tej opieki polega na jej wieloletnim, często wielodekadowym charakterze, wysokim obciążeniu psychicznym oraz braku naturalnego zakończenia procesu opieki, co odróżnia ją od opieki sprawowanej nad osobami starszymi. Wyodrębnienie tej kategorii umożliwi właściwe monitorowanie potrzeb, projektowanie adekwatnych form wsparcia oraz tworzenie standardów odpowiadających rzeczywistym warunkom sprawowania opieki.

WB definiuje koordynację jako podejście zapewniające płynne przechodzenie przez kontinuum opieki (World Bank, 2025, s. 121). Dopisanie definicji domyka logikę projektu (koordynacja jako cel systemowy), a zarazem daje podstawę do standardów ograniczających fragmentację wskazaną

Stanowisko projektodawcy

Uwaga uwzględniona.

Uwaga nieuwzględniona.

Projekt ustawy posługuje się szeroką definicją opiekuna nieformalnego, która obejmuje również osoby sprawujące długotrwałą opiekę nad dziećmi i dorosłymi osobami z niepełnosprawnościami. Projekt nie różnicuje uprawnień ani zadań w zależności od wieku osoby wymagającej wsparcia ani od długości trwania opieki, dlatego wprowadzenie dodatkowej definicji nie znajduje odzwierciedlenia w treści normatywnej ustawy. Potrzeby wskazane w uzasadnieniu uwagi mogą być realizowane w ramach już przewidzianych mechanizmów ustawy, bez konieczności tworzenia odrębnej kategorii definicyjnej.

Uwaga nieuwzględniona.

Definicje proponowane w pkt 8 i 9 nie zostały przyjęte, ponieważ wykraczają poza zakres pojęciowy niezbędny do stosowania przepisów ustawy. Projekt posługuje się terminem „koordynacja opieki długoterminowej” w znaczeniu

Lp.

Podmiot zgłaszający uwagi

Polskie Towarzystwo Gerontologiczne

Jednostka redakcyjna

art. 2 projektu ustawy

Aktualna treść

Proponowana treść

Uzasadnienie dla zmiany

definiuje „koordynacji” jako procesu

oraz jej rodzinie i opiekunowi nieformalnemu płynne przechodzenie pomiędzy usługami i świadczeniami opieki długoterminowej, w szczególności między systemem ochrony zdrowia i pomocy społecznej, w tym poprzez uzgadnianie kolejności działań, wymianę informacji oraz monitorowanie ciągłości wsparcia; 9) sprawie koordynacyjnej – rozumie się przez to indywidualny proces koordynacji prowadzony przez koordynatora za zgodą osoby wymagającej wsparcia lub jej przedstawiciela ustawowego.”

przez ESPAN i WB (ESPAN, 2025, s. 65;

World Bank, 2025, s. 20–22).

Opieka długoterminowa – system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, ustalanych indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych właściwych dla określonych

Opieka długoterminowa system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, o charakterze trwałym lub długotrwałym, wynikającym z przewlekłych ograniczeń sprawności i nie mającym charakteru wyłącznie

W art. 2 pkt 2 projektu ustawy zdefiniowano opiekę długoterminową jako system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych. Definicja ta w sposób trafny opisuje cele opieki długoterminowej oraz jej aksjologiczne podstawy (samodzielność, niezależność, poszanowanie godności, wsparcie

Stanowisko projektodawcy funkcjonalnym, wynikającym z treści rozdziału dotyczącego zadania koordynatora oraz zasad współpracy podmiotów. Doprecyzowanie definicji w formie zaproponowanej w uwadze nadawałoby temu pojęciu znacznie szerszy zakres, obejmujący działania organizacyjne, informacyjne i monitorujące, które nie w pełni odpowiadają zakresowi zadań koordynatora określonemu w projekcie.

Wprowadzenie definicji „sprawy koordynacyjnej” również nie znajduje odzwierciedlenia w normatywnych przepisach projektu i mogłoby sugerować istnienie odrębnej procedury lub trybu postępowania, które nie zostały przewidziane ustawą.

Cele przywołane w uzasadnieniu uwagi, dotyczące ograniczania fragmentacji systemu oraz zapewnienia ciągłości wsparcia, są realizowane poprzez ogólne mechanizmy koordynacji opisane w ustawie i nie wymagają wprowadzenia dodatkowych definicji o charakterze opisowym. Z tego względu propozycja nie została uwzględniona.

Uwaga nieuwzględniona.

Definicja opieki długoterminowej wypracowana została w ramach powołanego Międzyresortowego Zespołu do spraw systemowych rozwiązań związanych z opieką nad osobami starszymi, zatem ewentualna potrzeba jej doprecyzowania będzie rozpatrywana przez to grono na potrzeby zaplanowanej

Lp.

Podmiot zgłaszający uwagi

Ogólnopolskie Forum Domów Pomocy Społecznej Prowadzonych na Zlecenie

Jednostka redakcyjna

definicje / art. 2

Aktualna treść

Proponowana treść

Uzasadnienie dla zmiany

usług i świadczeń, którego celem jest zmniejszenie utraty, utrzymanie lub poprawa sprawności i samodzielności oraz zwiększenie niezależności tych osób, zgodnie z ich potrzebami i z poszanowaniem ich godności, a także wsparcie opiekunów nieformalnych i osób bliskich;

czasowego, interwencyjnego lub rehabilitacyjnego, ustalanych indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych właściwych dla określonych usług i świadczeń, którego celem jest zmniejszenie utraty, utrzymanie lub poprawa sprawności i samodzielności oraz zwiększenie niezależności tych osób, zgodnie z ich potrzebami i z poszanowaniem ich godności, a także wsparcie opiekunów nieformalnych i osób bliskich.

DPS nie jest wskazany jako odrębny element systemu opieki długoterminowej.

Uzupełnić definicję systemu o DPS jako jednostkę zapewniającą całodobową opiekę długoterminową.

opiekunów nieformalnych), jednak nie zawiera elementu pozwalającego jednoznacznie określić, kiedy dane wsparcie ma charakter „długoterminowy”.

Brak odniesienia do czasowego lub funkcjonalnego kryterium długoterminowości może prowadzić do rozbieżności interpretacyjnych pomiędzy podmiotami systemu ochrony zdrowia i pomocy społecznej, w szczególności w zakresie kwalifikowania świadczeń krótkookresowych, poszpitalnych lub rehabilitacyjnych jako elementów opieki długoterminowej. W konsekwencji może to utrudniać koordynację działań, monitoring systemu oraz porównywalność danych na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym.

DPS-y obsługują osoby o najwyższym poziomie zależności; ich nieuwzględnienie prowadzi do niespójności systemowej.

Stanowisko projektodawcy ewaluacji funkcjonowania ustawy. Na marginesie należy dodać, iż dodanie iż wsparcie ma charakter długoterminowy może powodować wątpliwości interpretacyjne w zakresie precyzyjnego określenia długości czasookresu odnoszącego się do sformułowania „długoterminowy”.

Uwaga nieuwzględniona.

Projekt ustawy nie rozszerza ani nie zmienia katalogu jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, w tym domów pomocy społecznej, których zadania oraz zasady funkcjonowania są kompleksowo uregulowane w ustawie o pomocy społecznej. DPS-y są już w tym systemie jednoznacznie zdefiniowanymi instytucjami całodobowej opieki i nie ma potrzeby powtarzania tych regulacji ani wprowadzania ich ponownie w definicjach projektowanej ustawy.

Celem definicji „opieki długoterminowej” w art. 2 jest opisanie charakteru wsparcia, a nie enumeratywne wyliczenie

Lp.

Podmiot zgłaszający uwagi

Koalicja „Na pomoc niesamodzielnym” Związek Stowarzyszeń

Jednostka redakcyjna

art. 2 pkt

2) projektu ustawy art. 2 pkt

4) projektu ustawy art. 2 projektu ustawy

Aktualna treść

2) opieka długoterminowa – system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, ustalanych indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych właściwych dla określonych usług i świadczeń, którego celem jest zmniejszenie utraty, utrzymanie lub poprawa sprawności i samodzielności oraz zwiększenie niezależności tych osób, zgodnie z ich potrzebami i z poszanowaniem ich godności, a także wsparcie opiekunów nieformalnych i osób bliskich;

Proponowana treść

2) opieka długoterminowa – kompleksowy oraz skoordynowany system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, ustalanych indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych właściwych dla określonych usług i świadczeń, którego celem jest minimalizacja utraty, utrzymanie lub poprawa sprawności i samodzielności oraz zwiększenie niezależności tych osób, zgodnie z ich potrzebami i z poszanowaniem ich godności, a także wsparcie opiekunów nieformalnych i osób bliskich;

Uzasadnienie dla zmiany

Ustawa jako dokument nadrzędny do aktów wykonawczych powinna wskazywać w definicji opieki długoterminowej na konieczność dążenia do kompleksowości oraz koordynacji usług i świadczeń w tym zakresie.

Uważamy określenie „minimalizacja” za bardziej właściwe niż „zmniejszenie”, ponieważ określając cele opieki długoterminowej na każdym etapie realizowanych usług i świadczeń należy w pierwszej kolejności dążyć do ograniczenia (minimalizacji) utraty

Stanowisko projektodawcy poszczególnych form instytucjonalnych, które są określone w odrębnych ustawach sektorowych. Włączanie DPSów do definicji ustawowej mogłoby zaburzać systematykę projektu oraz prowadzić do niespójności legislacyjnej, tworząc iluzję odmiennego statusu tych jednostek mimo braku zmian w ich funkcjonowaniu.

Z tego względu proponowane uzupełnienie nie zostało uwzględnione.

Jednocześnie w uzasadnieniu do projektu jednostki te zostały wskazane jako funkcjonujące w ramach usług i świadczeń opieki długoterminowej.

Uwaga częściowo uwzględniona.

Projekt ustawy zawiera normę stanowiącą, że usługi i świadczenia opieki długoterminowej realizuje się w sposób kompleksowy i skoordynowany.

Lp.

Podmiot zgłaszający uwagi

Jednostka redakcyjna

Aktualna treść

Stowarzyszenie Menadżerów Pomocy Społecznej i Ochrony

art. 2 projektu ustawy

Brak definicji DPS jako podmiotu opieki długoterminowej

Stanowisko projektodawcy

Proponowana treść

Uzasadnienie dla zmiany

sprawności i samodzielności, a nie tylko do ich zmniejszenia.

zaplanowanej ewaluacji funkcjonowania ustawy.

Proponujemy wykreślenie określenia „systematycznie” ponieważ może ono oznaczać opiekę sprawowaną np. jeden dzień w miesiącu albo jedną godzinę w tygodniu.

Proponowane wykreślenie słowa „systematycznie” nie zostało przyjęte.

Określenie to ma na celu odróżnienie stałej, powtarzalnej opieki od pomocy incydentalnej. Pozostawienie tego sformułowania zapewnia precyzyjniejsze zdefiniowanie opiekuna nieformalnego i umożliwia jednolitą interpretację przepisów. Natomiast kwestia te zostanie doprecyzowana w uzasadnieniu do projektu ustawy.

Dodanie do Art. 2:

8) apteki – placówki ochrony zdrowia publicznego, o których mowa w art. 86 ust. 1 ustawy Prawo farmaceutyczne;

9) punkty apteczne – placówki, które mogą prowadzić detaliczny obrót produktami leczniczymi poza aptekami, o których mowa w art. 70 ustawy Prawo farmaceutyczne;

10) sklepy specjalistyczne zaopatrzenia medycznego – placówki obrotu pozaaptecznego, o których mowa w art. 71 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo farmaceutyczne;

Dodaje się pkt: „dom pomocy społecznej realizujący opiekę długoterminową – dom pomocy społecznej, w tym DPS dla osób

Proponujemy uwzględnienie w Art. 2 dodatkowo trzech rodzajów placówek, których rola już dzisiaj jest kluczowa w zakresie zaopatrzenia beneficjentów opieki długoterminowej (pacjent, opiekun nieformalny, osoba bliska) w wyroby medyczne, bez których współczesna opieka długoterminowa nie mogłaby być realizowana. Ponadto, rola informacyjno-edukacyjna wszystkich trzech rodzajów placówek, będzie w naszym przekonaniu coraz istotniejsza w świetle procedowanych zmian w prawie farmaceutycznym (projekt UD291).

Przepis projektowanej ustawy ma na celu wprowadzenie definicji terminów używanych w dalszych przepisach projektowanej ustawy. Terminy “apteki”, “punkty apteczne” i “sklepy specjalistyczne zaopatrzenia medycznego” nie są stosowane w dalszych przepisach projektu, w związku z czym nie wydaje się zasadne określanie ich definicji.

Brak definicji powoduje systemowe pomijanie DPS w projektowanym systemie, mimo że realizują one opiekę całodobową o charakterze

Uwaga nieuwzględniona.

Uwaga tożsama z uwagą lp. 5.

Lp.

Podmiot zgłaszający uwagi Zdrowia Region Podkarpacki

Jednostka redakcyjna

Polskie Towarzystwo Opieki Długoterminowej

art. 2 pkt 2

– definicja opieki długotermi nowej

Osoba fizyczna

Art. 2 ust. 2 projektu ustawy

Aktualna treść

opieka długoterminowa – system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia (…) ustalanych indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych (…)

opieka długoterminowa – system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, ustalanych indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych właściwych dla określonych usług i świadczeń, którego celem jest zmniejszenie utraty, utrzymanie lub poprawa sprawności i samodzielności oraz zwiększenie niezależności tych osób, zgodnie z ich potrzebami i z poszanowaniem ich

Proponowana treść przewlekle psychicznie chorych, zapewniający całodobową opiekę, świadczenia pielęgnacyjne, opiekuńcze oraz świadczenia zdrowotne zgodnie z odrębnymi przepisami.” opieka długoterminowa – system usług i świadczeń dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, objętych tym systemem na podstawie przeprowadzonej oceny potrzeb zdrowotnych, funkcjonalnych i społecznych, ustalanych indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych (…)

„opieka długoterminowa – system usług i świadczeń dostępnych w formie środowiskowej i instytucjonalnej, dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych, ustalanych indywidualnie na podstawie kryteriów kwalifikacyjnych właściwych dla określonych usług i świadczeń, którego celem jest zmniejszenie utraty, utrzymanie lub poprawa sprawności i samodzielności oraz zwiększenie niezależności tych osób, zgodnie z ich potrzebami i z poszanowaniem ich godności, a

Uzasadnienie dla zmiany

Stanowisko projektodawcy

długoterminowym, często bardziej kompleksową niż ZOL/ZPO.

Doprecyzowanie momentu objęcia systemem pozwala na jednoznaczne wskazanie początku koordynacji opieki i ogranicza uznaniowość.

Uwaga nieuwzględniona.

Art. 2 pkt 2 projektu ustawy definiuje opiekę długoterminową jako „system usług i świadczeń”, jednak nie wskazuje wprost, że obejmuje ona zarówno opiekę środowiskową, jak i instytucjonalną. W konsekwencji definicja:

Uwaga częściowo uwzględniona.

• •

nie oddaje faktycznej struktury systemu,

nie wzmacnia kierunku deinstytucjonalizacji, który jest jednym z celów reformy wskazanych w uzasadnieniu ustawy.

Doprecyzowanie definicji wzmacnia systemowe ujęcie opieki długoterminowej jako spójnej całości

Ustawa nie zmienia dotychczasowego systemu jeżeli chodzi o kwalifikowanie do poszczególnych form wsparcia w ramach opieki długoterminowej.

Wydaje się, że nie ma potrzeby dodawania w definicji opieki długoterminowej doprecyzowania wskazanego w uwadze, ponieważ usługi i świadczenia opieki długoterminowej zostały w niej ujęte szeroko, bez wyłączania określonych form (warunków)

Lp.

Podmiot zgłaszający uwagi

Jednostka redakcyjna

Aktualna treść godności, a także wsparcie opiekunów nieformalnych i osób bliskich;

Stowarzyszenie Agencja Zatrudnienia

Koalicja „Na pomoc niesamodzielnym” Związek Stowarzyszeń

Art. 3 projektu ustawy

Art. 3. Usługi i świadczenia wchodzące w skład opieki długoterminowej obejmują: (…)

art. 3 projektu ustawy

Art. 3. Usługi i świadczenia wchodzące w skład opieki długoterminowej obejmują:

1) świadczenia gwarantowane, o których mowa w art. 15 ust. 2 pkt 4 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461,1537 i 1739), obejmujące:

a) świadczenia opiekuńczolecznicze i pielęgnacyjnoopiekuńcze psychiatryczne z

Proponowana treść

Uzasadnienie dla zmiany

także wsparcie opiekunów nieformalnych i osób bliskich;

Art. 3. Usługi i świadczenia wchodzące w skład opieki długoterminowej obejmują:

1) świadczenia gwarantowane, o których mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1, 2, 4, 5, 6, 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 r.

(…) w projekcie ustawy nie odniesiono się wprost do opieki z zamieszkaniem w domu osoby wymagającej wsparcia, która w praktyce stanowi istotną alternatywę dla opieki instytucjonalnej, zwłaszcza w przypadku zaawansowanej niesamodzielności. Uzupełnienie katalogu usług o taką formę realizacji opieki miałoby charakter porządkujący i mogłoby stanowić punkt wyjścia do dalszych prac nad deinstytucjonalizacją opieki.

Tlenoterapia domowa stanowi brakujący element kompleksowej opieki nad osobą z niewydolnością oddechową. Niniejszy projekt ustawy o opiece długoterminowej zakłada dwie formy wsparcia:

- wentyalcję mechaniczną realizowaną w warunkach domowych i stacjonarnych (ZOL/ZPO)

- dofinansowanie do zakupu aparatów CPAP stosowanych w obturacyjnym bezdechu śródsennym. Brakuje w przedmiotowym projekcie ustawy pośredniego świadczenia jakim jest tlenoterapia domowa.

Stanowisko projektodawcy ich udzielania. Jednocześnie do projektu ustawy dodano normę, która stanowi, że usługi i świadczenia opieki długoterminowej realizuje się w sposób kompleksowy i skoordynowany, dążąc do ich zapewnienia w środowisku zamieszkania osoby wymagającej wsparcia, o ile pozwala na to jej stan zdrowia i bezpieczeństwo.

Uwaga nieuwzględniona.

Opieka z zamieszkaniem nie jest w chwili obecnej uregulowana jako świadczenie z systemu pomocy społecznej, a definicję opieki długoterminowej oparto na usługach i świadczeniach przysługujących na podstawie odrębnych przepisów, w tym z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej, pomocy społecznej oraz świadczeń zabezpieczenia społecznego.

Uwaga częściowo uwzględniona.

Wydaje się, że te świadczenia stanowią element realizacji świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej i są realizowane zależności od stanu pacjenta i jego potrzeb zdrowotnych. Świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze stanowią kompleksowy zakres opieki, a tlenoterapia czy żywienie do- i pozajelitowe stanowią jedne z elementów realizowanych w ramach świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w stosunku w odniesieniu do określonej jednostki chorobowej. W związku z

Lp.

Podmiot zgłaszający uwagi

Jednostka redakcyjna

Aktualna treść

Proponowana treść

Uzasadnienie dla zmiany

zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień udzielane w:

– zakładach albo oddziałach opiekuńczo-leczniczych psychiatrycznych,

– zakładach albo oddziałach pielęgnacyjno-opiekuńczych psychiatrycznych,

b) świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w ramach opieki długoterminowej udzielane:

– w zakładach opiekuńczoleczniczych,

– w zakładach pielęgnacyjnoopiekuńczych,

– w formie pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej,

– przez zespół długoterminowej opieki domowej dla dorosłych, dzieci i młodzieży wentylowanych mechanicznie,

2) usługi i wsparcie określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej:

a) usługi opiekuńcze, o których mowa w art. 50 tej ustawy, w tym w formie usług sąsiedzkich, o których mowa w art. 50 ust. 3 i 3a tej ustawy,

b) specjalistyczne usługi opiekuńcze, o których mowa w art. 50 ust. 4 tej ustawy, w

poz. 1461,1537 i 1739), obejmujące:

a) tlenoterapię domową świadczenie lecznicze udzielane w warunkach domowych,

b) żywienie pozajelitowe w warunkach stacjonarnych i domowych - świadczenie wysokospecjalistyczne,

c) żywienie dojelitowe w warunkach stacjonarnych i domowych - świadczenie wysokospecjalistyczne,

d) świadczenia opiekuńczolecznicze i pielęgnacyjnoopiekuńcze psychiatryczne z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień udzielane w:

– zakładach albo oddziałach opiekuńczo-leczniczych psychiatrycznych,

– zakładach albo oddziałach pielęgnacyjno-opiekuńczych psychiatrycznych,

e) rehabilitację leczniczą

f) świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w ramach opieki długoterminowej udzielane:

– w zakładach opiekuńczoleczniczych,

– w zakładach pielęgnacyjnoopiekuńczych,

– w formie pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej,

– przez zespół długoterminowej opieki domowej dla dorosłych,

Żywienie pozajelitowe i dojelitowe stanowi ważny element świadczeń realizowanych w opiece długoterminowej domowej i stacjonarnej (ZOL/ZPO). Brak tego świadczenia już dzisiaj stanowi duży problem organizacyjno-finansowy dla podmiotów opieki długoterminowej realizujących to świadczenie.

Dlatego jego brak w nowozdefiniowanej opiece długoterminowej jest sprzeczny z ideą uporządkowania i skoordynowania opieki długoterminowej, która powinna przyświecać przedmiotowej ustawie.

Bardzo ważnym elementem opieki długoterminowej jest świadczenie obejmujące rehabilitację ambulatoryjną i domową. Pozostawienie jej poza ramami nowozdefiniowanej opieki długoterminowej jest sprzeczne z ideą uporządkowania i skoordynowania opieki długoterminowej, która powinna przyświecać przedmiotowej ustawie.

Zaopatrzenie w wyroby medyczne, takie jak wyroby chłonne (np. pieluchomajtki), aparaty słuchowe, wyroby stomijne, cewniki urologiczne, wózki inwalidzkie, etc. stanowi jeden z kluczowych elementów opieki długoterminowej. Ich brak w katalogu świadczeń i usług

Stanowisko projektodawcy powyższym uwzględnianie proponowanych świadczeń nie wydaje się zasadne.

Przywołanie dodatkowych zakresów świadczeń gwarantowanych (art. 15 ust. 2 pkt 1, 2, 5 i 9) nie wydaje się zasadne.

Należy podkreślić, że podstawowa opieka zdrowotna, ambulatoryjna opieka specjalistyczna, rehabilitacja lecznicza stanowią odrębne zakresy świadczeń od świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej i jako takie nie powinny zostać ujęte w ramach usług i świadczeń wchodzących w skład opieki długoterminowej.

Lp.

Podmiot zgłaszający uwagi

Jednostka redakcyjna

Aktualna treść

Proponowana treść

Uzasadnienie dla zmiany

tym specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi,

c) usługi świadczone w ośrodkach wsparcia, o których mowa w art. 51 ust. 1 tej ustawy,

d) usługi świadczone w rodzinnym domu pomocy, o którym mowa w art. 52 tej ustawy,

e) wsparcie w mieszkaniu wspomaganym, o którym mowa w art. 53 tej ustawy,

f) usługi świadczone w domach pomocy społecznej, o których mowa w art. 55 tej ustawy,

g) usługi wsparcia krótkoterminowego, o którym mowa w art. 55a tej ustawy,

h) usługi w placówkach zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o których mowa w art. 67 ust. 1 tej ustawy,

3) usługi świadczone w ramach bonu senioralnego, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia ……. o bonie senioralnym (Dz. U. poz. …),

4) usługi świadczone w zakresie asystencji osobistej,

dzieci i młodzieży wentylowanych mechanicznie,

g) zaopatrzenie w wyroby medyczne, na zlecenie osoby uprawnionej, oraz ich naprawy, o których mowa w ustawie o refundacji