Art. 289. Wszczęcie postępowania

§ 1. Sąd wszczyna postępowanie z urzędu lub na wniosek strony.

§ 2. Sąd wszczyna postępowanie tylko na wniosek strony, jeżeli zaginięcie lub zniszczenie akt nastąpiło wskutek siły wyższej.

Komentarz do Art. 289.

Przepis określa dwa sposoby wszczęcia postępowania przez sąd oraz wskazuje sytuację, w której wszczęcie może nastąpić wyłącznie na wniosek strony. Zasadą jest, że sąd może rozpocząć postępowanie z urzędu albo na wniosek strony. Oznacza to, że postępowanie może zostać uruchomione zarówno z inicjatywy samego sądu, jak i w następstwie wniosku złożonego przez stronę.

Odmienną regułę przewidziano w § 2. Jeżeli zaginięcie lub zniszczenie akt nastąpiło wskutek siły wyższej, sąd wszczyna postępowanie tylko na wniosek strony. W takim przypadku sama inicjatywa sądu nie wystarcza, a rozpoczęcie postępowania jest uzależnione od złożenia wniosku.

Kluczowe znaczenie ma więc przyczyna zaginięcia albo zniszczenia akt. Jeżeli przepisany warunek nie występuje, zastosowanie znajduje ogólna zasada z § 1, dopuszczająca oba sposoby wszczęcia. Jeżeli natomiast przyczyną była siła wyższa, zakres dopuszczalnej inicjatywy zostaje ograniczony do wniosku strony. Przepis rozdziela tym samym sytuacje, w których sąd może działać samodzielnie, od sytuacji wymagających wyraźnego wystąpienia strony. Parametry te określają, kto może uruchomić postępowanie i jakie znaczenie dla jego rozpoczęcia ma okoliczność związana z aktami.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 143.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

Art. 288.Art. 290.